Ο σπουδαίος θεατράνθρωπος, διανοητής, σκηνοθέτης και ηθοποιός Βασίλης Παπαβασιλείου σκηνοθέτησε αυτό το καλοκαίρι την «Ελένη» του Ευριπίδη για το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος. Λόγω πυρκαγιών η παράσταση, που είχε ενταχθεί στο φεστιβαλικό πρόγραμμα και αναμενόταν με μεγάλο ενδιαφέρον στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου στις αρχές Αυγούστου, ματαιώθηκε. Παραστάσεις έγιναν όμως στη Θεσσαλονίκη, από όπου ξεκίνησε εύλογα την πορεία της η κατά Παπαβασιλείου «Ελένη» στην παραγωγή του ΚΘΒΕ. Υστερα περιόδευσε στη Β. Ελλάδα και σήμερα, Πέμπτη 2 Σεπτεμβρίου, έρχεται στην Αθήνα, στον Βύρωνα για να παιχτεί εκεί, «Στη σκιά των βράχων» .
Ο Παπαβασιλείου, πάντα απολαυστικός συνομιλητής και αναλυτής, προεκτείνει τις διαστάσεις των μεγάλων αρχαίων θεατρικών κειμένων στο σήμερα. Από το σημείωμά του για την παράσταση είχα κρατήσει τα λόγια του: «Ολοι οι πόλεμοι χρειάζονται τον εξωραϊσμό ενός προσχήματος για να πυροδοτηθούν. Είτε το επίδικο αντικείμενο λέγεται Τροία, είτε Σικελία, η κατακτητική μηχανή χρειάζεται πάντα “ένα πουκάμισο αδειανό”, “μιαν Ελένη” για να πάρει μπρος, ένα όνομα που βαφτίζεται κίνητρο. Τα αποτελέσματα είναι αναπόφευκτα κωμικοτραγικά».
Τη μετάφραση υπογράφει ο Παντελής Μπουκάλας και η αλήθεια είναι πως γνωρίζοντας την ενασχόλησή τους με τα γράμματα και το «πυρακτωμένο» πνεύμα τους θα θέλαμε να είχαμε παρακολουθήσει από κοντά την προετοιμασία της παράστασης.
Είναι σημαντικό να αναφέρουμε πως εξαιρετικοί ηθοποιοί πλαισιώνουν το έργο όπως: Εμιλυ Κολιανδρή (Ελένη), Θέμης Πάνου (Μενέλαος), Αγορίτσα Οικονόμου (Θεονόη), Γιώργος Καύκας (Θεοκλύμενος), Εφη Σταμούλη (Γερόντισσα), Δημήτρης Κολοβός (Αγγελιοφόρος Α’), Αγγελος Μπούρας (Αγγελιοφόρος Β’), Δημήτρης Μορφακίδης (Τεύκρος), Παναγιώτης Παπαϊωάννου (Θεράπων), Νικόλας Μαραγκόπουλος, Ορέστης Παλιαδέλης (Διόσκουροι).
● Γιατί διαλέξατε την «Ελένη»;
Γιατί μου αρέσει πολύ. Και, επιπλέον, γιατί πιστεύω ότι είναι συμβατή με το πνεύμα του καιρού μας. Τέλος, επειδή αποτελεί θαυμάσια αφορμή για την εκτόνωση ενός μεγάλου αποθέματος ανάγκης για συμμερισμό χαράς μετά την αναγκαστική σιωπή που επιβλήθηκε στη θεατρική δραστηριότητα για ενάμιση χρόνο.
● Ο αρχαίος ποιητής Μένανδρος, όταν τον ρώτησαν σε τι διαφέρουν ο Σοφοκλής και ο Ευριπίδης, είπε ότι «ο Σοφοκλής μεν τέρπεσθαι ποιεί τους ανθρώπους, Ευριπίδης δε σκυθρωπάζειν τους ακροατάς». Εσείς τι λέτε;
Εγώ προτιμώ να συμφωνήσω με τον κωμικό ποιητή του 5ου π.Χ. αιώνα Κρατίνο, ο οποίος, προφανώς διαφωνώντας με τον Μένανδρο, μιλά για «κοινά συμφέροντα μεταξύ Ευριπίδη και Αριστοφάνη», τα οποία συνοψίζει με το απαρέμφατο «ευριπιδαριστοφανίζειν».
● Στο αρχαίο δράμα -και στην «Ελένη»- τα όρια μεταξύ θύτη και θύματος πολλές φορές είναι δυσδιάκριτα. Πώς τα αποδώσατε εσείς στην παράσταση;
Νομίζω σ’ αυτό μπορεί να απαντήσει μόνο η πράξη κι όχι τα λόγια. Επιτρέψτε μου να πω ότι προσωπικά, αντί του «δυσδιάκριτα», προτιμώ τον όρο «υβριδικά» ή «μιγαδικά» ή στο τέλος τέλος «μικτά».
● Ποιο είναι το αντίκρισμα ενός τέτοιου έργου σήμερα;
Το «αντίκρισμα» των έργων κρίνεται πάντα από την αποτελεσματικότητα των παραστάσεων. Η «Ελένη» δεν θα μπορούσε να είναι εξαίρεση.
● «Στην Τροία δεν πήγα εγώ, μόνο το όνομά μου», λέει η Ελένη. Κι εσείς γράφετε πως «οι πόλεμοι χρειάζονται τον εξωραϊσμό ενός προσχήματος για να πυροδοτηθούν». Είναι η ομορφιά άλλοθι τότε και τώρα;
Η ομορφιά δεν είναι ποτέ άλλοθι. Η αναγωγή του απόλυτου κάλλους, όμως, σε αίτιο του καλού ή του κακού είναι μια προαιώνια ανάγκη της ανθρώπινης ψυχής.
● Και ο έρωτας; Ποια είναι η θέση του σε έναν κόσμο γεμάτο τραγωδίες;
Ο έρωτας δεν αναμένει την ευτυχία ή τη δυστυχία του κόσμου για να εκδηλωθεί. Είναι ένα είδος απόλυτου που σφραγίζει την ανθρώπινη συνθήκη.
● Ο κόσμος του θεάτρου πέρασε και περνάει μια περίοδο αναταραχών, και με την πανδημία, αλλά και με αποκαλύψεις. Πώς είδατε όλη αυτή την κατάσταση;
Ο πειρασμός είναι μεγάλος να απαντήσει κανείς α λα Μάο Τσε Τουνγκ «Μεγάλη αναστάτωση, υπέροχη κατάσταση».
● Ξέρετε, αυτόν τον δύσκολο χρόνο του εγκλεισμού σκεφτόμουν συχνά τον ήρωά σας στη σκηνή του Θεάτρου Τέχνης, τον πολιτευτή Φωκίωνα Καπνίδη. Τι θα μας έλεγε;
Αφήστε να τη γνωρίσετε την απάντηση του Φ.Κ. εν καιρώ τω δέοντι.
● Οι Ελληνες το παλέψαμε γενναία λέτε μέσα σε αυτή την πανδημία;
Οπως θα έλεγε ο Φ.Κ., «Οι Ελληνες αδυνατώντας εξ ορισμού να είναι σοβαροί, ξέρουν πάντα να παλεύουν μόνο γενναία».
● Θα συμφωνούσατε με τον Πικάσο ότι «η τέχνη είναι ένα ψέμα που μας βοηθάει να ανακαλύψουμε την αλήθεια»;
Θα συμφωνούσα ότι θα το θέλαμε πάρα πολύ αυτό.
● Η «τέχνη για την τέχνη» ή τέχνη για όλους;
Στον καιρό μας, τον καιρό της παγκόσμιας εκφραστικής δημοκρατίας αυτά τα διλήμματα του 19ου αιώνα θα μπορούσαν ενδεχομένως να τροποποιηθούν ως «Τέχνη από όλους» ή «Τέχνη από τον καθένα για τον καθένα» ή «Κάτω η τέχνη ως έργο! Ζήτω η πολιτιστική εκδήλωση!».
● Κοιτώντας πίσω στη μεγάλη πορεία του χρόνου και της ζωής σας, θυμάστε εκείνον τον νεαρό που αποφάσισε να ασχοληθεί με το θέατρο; Ηταν συνειδητή επιλογή;
Τον θυμάμαι διότι, ευτυχώς ή δυστυχώς, η επιλογή του ήταν απόλυτα συνειδητή.
● Τι θα του λέγατε σήμερα να προσέξει;
Είναι πολύ αργά για συμβουλές.
? Ιnfo: «Ελένη» του Ευριπίδη, από το ΚΘΒΕ, σε μετάφραση Π. Μπουκάλα, σκηνοθεσία Β. Παπαβασιλείου Πέμπτη 2 Σεπτεμβρίου, 21.00, Θέατρο Βράχων, Βύρωνας. Τιμές εισιτηρίων: 12 € προπώληση, 15 € κανονικό, 10 € φοιτητικό, ανέργων, 65+, 8 € ΑμεΑ & συνοδοί. Προπώληση: www.ntng.gr | viva.gr
