• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 11.6°C / 14.4°C
    0 BF
    91%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 9.1°C / 11.3°C
    1 BF
    88%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.0°C / 13.4°C
    2 BF
    69%
  • Ιωάννινα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    6°C 5.9°C / 5.9°C
    1 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    14°C 12.4°C / 13.9°C
    0 BF
    88%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 8.5°C / 10.7°C
    1 BF
    82%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 3.4°C / 6.2°C
    1 BF
    100%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.6°C / 11.6°C
    1 BF
    92%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 13.6°C / 18.1°C
    1 BF
    92%
  • Μυτιλήνη
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 16.9°C
    3 BF
    82%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.2°C / 17.7°C
    5 BF
    63%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 14.4°C / 14.4°C
    4 BF
    84%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 14.4°C / 14.4°C
    2 BF
    75%
  • Λάρισα
    Ομίχλη
    8°C 5.5°C / 7.9°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 5.5°C / 5.5°C
    1 BF
    87%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 15.4°C / 15.8°C
    1 BF
    87%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.0°C / 14.6°C
    2 BF
    87%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 9.9°C / 12.1°C
    2 BF
    94%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.2°C / 11.4°C
    2 BF
    91%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 3.8°C / 3.8°C
    1 BF
    94%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Φοίνισσες» σε γκρο πλαν

  • A-
  • A+
Στην παράσταση του Εθνικού Θεάτρου με τη σκηνοθεσία του Γιάννη Μόσχου και τη διαυγή μετάφραση του Νικηφόρου Παπανδρέου, συζητήθηκε ιδιαίτερα το σκηνοθετικό εύρημα της βιντεο-προβολής ηρώων κι επεισοδίων, ξεχώρισαν ένας προς έναν οι ηθοποιοί, αξίζει όμως ιδιαίτερη μνεία στον «Κρέοντα» του Χρήστου Χατζηπαναγιώτη.

Ο Ευριπίδης έχει φέτος την τιμητική του στο Φεστιβάλ της Επιδαύρου όπως είναι προφανές. Μα για το Εθνικό ειδικά οι «Φοίνισσες» -κι αυτό γνωστό, αν και όχι της πρώτης σειράς έργο του αρχαίου τραγικού- έχουν ιδιαίτερη σημασία. Εχουν συνδεθεί στενά όχι μόνο με το κρατικό μας θέατρο, μα και με έναν από τους πλέον εμβληματικούς εκπροσώπους της «Σχολής» του. Ηταν στα ‘60 όταν, σε μια εξαιρετικά τότε ευτυχή στιγμή για το Εθνικό, ο Αλέξης Μινωτής δίδαξε το έργο ωριμότητας του αρχαίου τραγικού για πρώτη φορά και με κύρος που διατηρήθηκε αδιάβλητο στα επόμενα περίπου 30 χρόνια. Τους κύριους ρόλους του έργου κράτησαν -και αποθέωσαν- σε εκείνη την πρεμιέρα ονόματα όπως της Παξινού, της Συνοδινού, του Κωτσόπουλου, και του ίδιου του Μινωτή μεταξύ άλλων. Και δεν ήταν μόνο αυτό που χαρακτήρισε τη διδασκαλία του Μινωτή. Ηταν μαζί και η διδασκαλία του Χορού των γυναικών της Φοινίκης, που, πατώντας στη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη και με τα κοστούμια του Κλώνη, συνταίριαζε στοιχεία «βαρβαρικά» με εκφράσεις της σύγχρονης αισθαντικότητας.

Η σύντομη αυτή αναδρομή δεν εξυπηρετεί άλλο από το να μας εισαγάγει στις προκλήσεις που έχει να αντιμετωπίσει σήμερα ο Γιάννης Μόσχος σκηνοθετώντας τις «Φοίνισσες» στο Εθνικό. Η σκηνοθεσία του οφείλει να αντιπαραβληθεί με το ιερό τέρας του Εθνικού, όμοια όπως το ίδιο το έργο του Ευριπίδη συγκρίθηκε με τους μυθικούς «Επτά επί Θήβας» του Αισχύλου και με ό,τι και στην εποχή του ακόμα θεωρούνταν διαμάντι της τραγικής τέχνης. Το θέμα είναι κοινό: η διαμάχη των δύο αδελφών που θα εκπληρώσει την κατάρα του πατέρα και του οίκου με την εμφύλια, τραγικά προσδιορισμένη και αναπόφευκτη, από βαθιά αναγκαιότητα του κοσμικού μηχανισμού, αλληλοσφαγή τους. Σε κάτι τέτοιες όμως συγκρίσεις είναι που φαίνεται πόσο τελικά… Ευριπίδης είναι ο Ευριπίδης. Κι εκεί που το μέγα πρότυπο του Αισχύλου έκτισε μια ομόκεντρη πλοκή αποκλείοντας κάθε έξοδο διαφυγής, ο δαιμονιώδης ύστερος συναγωνιστής του αντιπροτείνει μια διαρκώς προσθετική, επεισοδιακή δραματουργία.

Με σημερινούς όρους θα λέγαμε πως με αυτόν τον τρόπο η πρώτη, η απίθανα συμπυκνωμένη σταγόνα του τραγικού δέους που υπάρχει στους Επτά, δίνει τη θέση της σε έναν σωρείτη μελοδραματικών συμβάντων στις Φοίνισσες. Με αποτέλεσμα το κέντρο να καταλαμβάνεται όχι πια από τον «ήρωα», αλλά από τον άνθρωπο. Τον άνθρωπο που δρα χωρίς να αντιλαμβάνεται τις συνέπειες των πράξεών του, χωρίς να διδάσκεται τίποτα, χωρίς να μαθαίνει από τα λάθη του, χωρίς να βλέπει τον δαίμονα που παρατηρεί πάνω από τα τείχη, όμοια όπως η Αντιγόνη θα εποπτεύσει τον αντίπαλο στρατό στο ξεκίνημα του έργου.

Γιατί ο πόλεμος ξεκινά από εκείνους που τον υποκινούν για προσωπικά κίνητρα και επιδρά στις πόλεις και τους λαούς. Και μετά επιστρέφει πίσω στον καθένα, μικρό και μεγάλο, λιγότερο ή περισσότερο σημαντικό. Τι βλέπουμε στις «Φοίνισσες» με τα μάτια του «δαίμονα»; Γονείς να χάνουν τα παιδιά τους, αδιάφορο αν αυτά υπήρξαν ήρωες ή προδότες. Κι ανθρώπους να συμμετέχουν σε μια νίκη, κι ωστόσο οι ίδιοι, αντί να πανηγυρίζουν, να τσακίζονται από την απώλεια.

Νομίζω πως ο Γιάννης Μόσχος έκτισε την πρότασή του στα παραπάνω μέτρα. Η έμπνευσή του να παρουσιάσει στην αφετηρία τον ανθρώπινο ποταμό να προχωρά απροσανατόλιστος, υποδηλώνει δίχως άλλο την ηρωική ανωνυμία του πλήθους, την ανθρωπομάζα που δίνεται βορά στον σπαραγμό. Υπάρχει ακόμα στην εικονολογία του μια αίσθηση ύστερης αρχαιότητας. Η εικονική μεγέθυνση κάθε ήρωα με την αναγγελία του (με βιντεοπροβολή στο λιτό σκηνικό της Τίνα Τζόκα) δεν είναι παρά η κατάθεση της ανθρώπινης φύσης των ηρώων. Σαν κάποιο νεκρικό πορτρέτο του, όμοια με το σιωπηρό μήνυμα της αδικοχαμένης νεότητας στα πορτρέτα της Φαγιούμ, μας δίνει την ευκαιρία να δούμε από κοντά το πρόσωπο του ήρωα και να διαπιστώσουμε χαραγμένη πάνω του την κοινή μας μοίρα.

Κι αν κατηγορήθηκε το εύρημά του για κατάχρηση και τηλεοπτική εντυπωσιοθηρία (η αλήθεια είναι πως με τον ίδιο τρόπο πέφτουν συχνά τα ονόματα των ηθοποιών στους τίτλους κάποιας σειράς), δεν μπορούμε να αρνηθούμε ότι τονίζει τον συναισθηματικό φόρτο που υπάρχει ούτως ή άλλως στο έργο. Και πως μέσω της ακινησίας επιβάλλει την αντίστιξη στην υπερδιεγερμένη -σχεδόν ελισαβετιανή- κινητικότητά του. Οταν τα πάντα τρέχουν αλλοπαρμένα και ο κόσμος αλλάζει με δαιμονιώδη ταχύτητα είτε από έξω προς τα μέσα, είτε από μέσα προς τα έξω, οφείλουμε να τηρήσουμε ενός λεπτού ακινησία. Για να σκεφτούμε.

Προς το παρόν οι μόνες που παρακολουθούν άναυδες τον χαμό είναι οι γυναίκες της Φοινίκης. Κανονικά είναι οι εξωτικές, οι «άλλες». Μα στην παράσταση του Εθνικού αναλαμβάνουν, αντιθέτως, το αντιζύγι στον ανισόρροπο βίαιο κόσμο που τις περιβάλλει. Ο σκηνοθέτης θέλει τις γυναίκες του Χορού να διαφέρουν από τους υπόλοιπους ακόμα και οπτικά: με κομψότητα στα κοστούμια, αρμονία στην κίνηση και με μια διόλου βαρβαρική, αντιθέτως λυρικότατη έκφραση στα τραγούδια τους (μουσική του Θοδωρή Οικονόμου). Είναι θεατές του δράματος όσο και μάρτυρες της εξώκοσμης παρουσίας του δαίμονα που μετρά τις στιγμές. Γιατί στην πιο ψηλή θέση του σκηνικού και στη γιγαντοοθόνη εμφανίζεται η Σφίγγα από τη Σεσίλ Μικρούτσικου, που επέστρεψε για να δοκιμάσει από την αρχή την πόλη. Οι Νεφέλη Μαϊστράλη, Ζωή Μυλωνά, Ελπίδα Νικολάου, Σταύρια Νικολάου, Κατερίνα Παπανδρέου, Κατερίνα Πατσιάνη, Ελίνα Ρίζου, Μαριάμ Ρουχάτζε, Θάλεια Σταματέλου και Στυλιανή Ψαρουδάκη σαν καλλίφωνες Φοίνισσες μνημονεύουν με τον τρόπο τους την παρακαταθήκη του Μινωτή.

Το έργο του Ευριπίδη όμως έχει εκτός των άλλων στη μέση του ένα βαθύ χάσμα. Πρόκειται για την απόσταση μεταξύ χορικού και υποκριτικού μέρους. Οσο κι αν ο Χορός δίνει τον τίτλο και κρατά το ίσο, οι «Φοίνισσες» παραμένουν πάνω από όλα έργο ρόλων και -προφανώς- έργο πρωταγωνιστών.

Είναι νομίζω το μέρος όπου δύσκολα θα έβρισκε η παράσταση του Εθνικού επικριτές. Στην περίφημη Ιοκάστη της Μαρίας Κατσιαδάκη, που κι αν ο σκηνοθέτης τής στέρησε την εισαγωγή, της χάρισε νεορεαλιστική αύρα, όπως στο σήκωμα του φουστανιού για να τρέξει και «να προλάβει το κακό». Στους δύο αδελφούς, τον Ετεοκλή του Αργύρη Ξάφη και τον Πολυνείκη του Θάνου Τοκάκη, που με την υποκριτική τους πείθουν ότι έχουν μετατρέψει την προσωπική υπόθεση αντεκδίκησης σε μοίρα της πόλης. Στον Τειρεσία του Αλέξανδρου Μυλωνά, ανθρώπινο μέχρις ότου μετατραπεί σε αλεξικέραυνο του θεϊκού μηνύματος. Στον Οιδίποδα του Δημήτρη Παπανικολάου, που κλείνει το έργο στην πρώτη και τελευταία συλλαβή της σκοτεινής ρήσης του. Στον Παιδαγωγό του Κώστα Μπερικόπουλου, τον πλασμένο με την ανάσα του κοινού ανθρώπου, τη σοφία και απλότητα του κοινού νου. Στον Αγγελιοφόρο του Γιώργου Γλάστρα, που ακολουθεί και περιγράφει το κακό. Και βέβαια στους δύο νέους, τον Μενοικέα πρώτα του Βασίλη Ντάρμα, με τη θυσία του εκφράζει κάτι για το οποίο ακόμα και ο Ευριπίδης φαίνεται να απορεί... Και στην Αντιγόνη έπειτα της Λουκίας Μιχαλοπούλου, που θα ξεκινήσει στο έργο σαν παιδί και θα το κλείσει σαν η άτυπη χήρα του άθαφτου αδελφού της.

Κρατάω όμως για το τέλος τον ρόλο που μου προκάλεσε την μεγαλύτερη εντύπωση. Είναι ο Κρέοντας του Χρήστου Χατζηπαναγιώτη. Μαλακός στην αρχή, συνετός και συναινετικός, θα συναντήσει την απόλυτη απόγνωση και στην άβυσσο του χαμού θα αποκτήσει μια άλλη προσωπικότητα. Λεπτομέρεια: η μετά θάνατον τιμωρία του Πολυνείκη δεν ήταν δική του ιδέα, αλλά του Ετεοκλή… Και πώς γίνεται αυτός ο «ανθρωπάκος» να την εγκολπώνεται στο τέλος τόσο, ώστε να μην ομολογεί την πατρότητά της ούτε στην Αντιγόνη; Ποιο μέγα ρήγμα, ποιος σεισμός γέννησε αυτόν τον δυνάστη, τον τερατώδη και απάνθρωπο εντολοδόχο; Στον Κρέοντα του Χατζηπαναγιώτη διδάσκεται η αληθινή κοινοτοπία του κακού και η υιοθεσία του.

Ενα χάρμα είναι η μετάφραση του Νικηφόρου Παπανδρέου, στρωτή, θεατρική, διαυγής, και στα χορικά της τόσο τραγουδιστή. Δύσκολα από την άλλη θα υποστήριζα ορισμένες προτάσεις που αφορούν τα ποτ πουρί κοστούμια της Ιωάννας Τσάμη και την (εσκεμμένα;) ρετρό χορογραφία της Αμάλιας Μπένετ.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΘΕΑΤΡΟ
Το απόλυτο sold out στην Επίδαυρο
Μυστήριο και αποκάλυψη τυλίγουν την απόδοση της τραγωδίας «Οιδίπους» που σκηνοθετεί εξαιρετικά πρώτη φορά ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης ο οποίος παλιότερα έπαιξε τον κεντρικό ρόλο. Αριστουργηματική η ερμηνεία...
Το απόλυτο sold out στην Επίδαυρο
ΘΕΑΤΡΟ
Ο μύθος ενός εγκλωβισμένου Ανθρώπου
Ο «Προμηθέας» του Καραθάνου είναι ο μύθος ενός Ανθρώπου εγκλωβισμένου πρώτα σε έναν μετεωρίτη στο σύμπαν και έπειτα, κλεισμένου σε κάποιο τραύμα του στις εσχατιές του νου.
Ο μύθος ενός εγκλωβισμένου Ανθρώπου
ΘΕΑΤΡΟ
Μυστικιστικό παραμύθι για τη γέννηση της Τέχνης
Το σημαντικότερο τόλμημα του φετινού φεστιβάλ και πιθανόν το περισσότερο καλλιτεχνικά ενδιαφέρον είναι οι σπάνιοι και πολύτιμοι «Ιχνευταί» του Σοφοκλή, διδαγμένοι από τον Μιχαήλ Μαρμαρινό το περασμένο τριήμερο...
Μυστικιστικό παραμύθι για τη γέννηση της Τέχνης, με τα «εργαλεία» του Μαρμαρινού
ΘΕΑΤΡΟ
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
Η ατυχέστερη καλλιτεχνική στιγμή του φετινού καλοκαιριού στο κατάμεστο αργολικό θέατρο είχε μια αληθινή ηρωίδα, τη μεγάλη ηθοποιό που τιτάνια σήκωσε στους ώμους της, με επαγγελματισμό και αγάπη για το ελληνικό...
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
ΘΕΑΤΡΟ
Ο Αριστοφάνης στη νέα εποχή του θεάτρου μας
Βρισκόμαστε, καθώς φαίνεται, στον δρόμο για τη δημιουργία μιας νέας αριστοφανικής παράδοσης στον τόπο μας. Το φανερώνει αυτό όχι μόνο η αλυσίδα παραστάσεων που προσεγγίζουν τον αρχαίο κωμωδιογράφο με φρέσκια...
Ο Αριστοφάνης στη νέα εποχή του θεάτρου μας
ΘΕΑΤΡΟ
Ιφιγένεια εν συγχύσει...
Η ερμηνεία της Ανθής Ευστρατιάδου στον ρόλο της Ιφιγένειας, ήταν η πιο ευχάριστη στιγμή της παράστασης του ΚΘΒΕ στην Επίδαυρο, σε σκηνοθεσία Γιάννη Καλαβριανού, μια πρόταση που έμεινε ώς το τέλος μετέωρη...
Ιφιγένεια εν συγχύσει...

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας