Ο Λεονάρντο ΝτιΚάπριο είναι το ψυχοπαίδι του Μάρτιν Σκορσέζε. Ισως χάρη στην κοινή ιταλική τους καταγωγή, επένδυσαν το μέλλον τους ο ένας στον άλλο σε ταινίες σαν τις «Συμμορίες της Νέας Υόρκης» (2002), «The Aviator» (2004), «Ο πληροφοριοδότης» (2006) και «Το νησί των καταραμένων» (2010).
Οχι ότι ο νεαρός ΝτιΚάπριο το είχε ανάγκη. Μετά το «Τι βασανίζει τον Γκίλμπερτ Γκρέιπ» (1993) του Λάσε Χάλστρομ, η καριέρα του εκτινάχτηκε στο στερέωμα του Χόλιγουντ με τις «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» του Μπαζ Λούρμαν, «Τιτανικός» του Τζέιμς Κάμερον και «Πιάσε με αν μπορείς» του Στίβεν Σπίλμπεργκ.
Ωστόσο φαίνεται ότι ο Σκορσέζε έψαχνε για έναν νέο ΝτεΝίρο και ο ΝτιΚάπριο για έναν «πνευματικό πατέρα» – έτσι πραγματοποιήθηκε μια πολύ δημιουργική συνάντηση.
Τώρα, με την «Επιστροφή», «την πιο δύσκολη ταινία του», ίσως η αφοσίωση του ΝτιΚάπριο έχει ήδη στραφεί προς έναν άλλο «νονό», τον Ινιάριτου, ο οποίος στα μάτια του φτάνει ώς το ύψος του Ταρκόφσκι.
Αλλά και ο ίδιος έχει ξεπεράσει τα όρια του «ηθοποιού». Σαν τον Τζορτζ Κλούνεϊ «δανείζει» το όνομα και τη φήμη του σε σημαντικούς ανθρωπιστικούς σκοπούς και πάνω από όλα στη διάσωση του περιβάλλοντος.
• Ο χαρακτήρας σας στην ταινία έχει να αντιμετωπίσει ακραίες καταστάσεις. Ηταν και για σας ένα μάθημα επιβίωσης;
Εχω κάνει πολλά επικίνδυνα πράγματα στη ζωή μου, από καταδύσεις μέχρι ελεύθερες πτώσεις με αλεξίπτωτο. Αλλά τίποτα δεν συγκρίνεται με τον αγώνα αυτών των ανδρών στην άγρια φύση και τι έπρεπε να υπομείνουν. Βασίστηκα πολύ στα απομνημονεύματα ενός παγιδευτή, που πιάνει τον παλμό της εποχής αν και δεν είναι ιστορικό ντοκουμέντο.
Με εκπλήσσει ο θρίαμβος της θέλησης για ζωή των ανδρών σαν τον Χιου Γκλας. Τώρα πια δεν υπάρχει αυτό το είδος ανθρώπου. Στο γύρισμα είχα ειδικούς που με συμβούλευαν και έμαθα πολλά. Αλλά στο τέλος της ημέρας επέστρεφα στο δωμάτιο του ξενοδοχείου. Δεν ξέρω αν θα μπορούσα ποτέ να υπομείνω όσα πέρασαν αυτοί οι άνθρωποι, κι ας έχω δοκιμάσει ριψοκίνδυνα σπορ.
• Πώς μπορεί να μεταφερθεί η ιστορία του Χιου Γκλας, που συνέβη πριν από 200 χρόνια, στη σημερινή εποχή;
Αυτό το κομμάτι της αμερικανικής ιστορίας δεν έχει καταγραφεί παρά ελάχιστα, και γι’ αυτό είχα την αίσθηση ότι ήμουν σε μια ζώνη επιστημονικής φαντασίας ή στον Αμαζόνιο, μια περιοχή άναρχη, όπου Γάλλοι, Αγγλοι και Ινδιάνοι παλεύουν για κυριαρχία.
Σε πρώτο επίπεδο πρόκειται για μια ιστορία επιβίωσης, αλλά υποβόσκουν πράγματα που αφορούν τη σύγχρονη εποχή. Συζητήσαμε πολύ με τον Αλεχάντρο πώς από τη Βιομηχανική Επανάσταση ξεκίνησε μια μεγάλη εξόρμηση προς τη Δύση για την εκμετάλλευση του φυσικού πλούτου, αρχίζοντας έτσι τη γενοκτονία, στην ουσία, των ιθαγενών Ινδιάνων.
Ενώ γυρίζαμε την ταινία, ασχολήθηκα και με ένα ντοκιμαντέρ για την αλλαγή του κλίματος. Οπου και να πας στον κόσμο, στον Καναδά, στη Νότια Αμερική ή στην Ινδονησία, συμβαίνουν τα ίδια για το πετρέλαιο και τον ορυκτό πλούτο, με αποτέλεσμα να διώκονται οι ιθαγενείς από τη γη τους και να καταστρέφονται οι πολιτισμοί τους.
• Εχετε όμως επενδύσει στη βιομηχανία διαμαντιών.
Επενδύω σε προϊόντα που μπορούν να μειώσουν την καταστροφική επίδραση του ανθρώπου στο περιβάλλον. Η εταιρεία στην οποία αναφέρεστε ερευνά την τεχνητή κατασκευή διαμαντιών, ώστε να μη χρειάζεται να εξορύσσονται με επιπτώσεις στο περιβάλλον.
Από την ταινία «Ματωμένο διαμάντι» (2006), γνωρίζω καλά τις κοινωνικές συγκρούσεις γύρω από την εξόρυξη διαμαντιών, μία ακόμα περίπτωση παρόμοια με αυτή του «The Revenant». Kαι ποιος υποφέρει στο τέλος; Οι φυλές των ιθαγενών.
• Πώς προετοιμαστήκατε για τον ρόλο του Χιου Γκλας;
Δεν έχω δουλέψει σε άλλη ταινία σαν αυτή. Νομίζω ότι αυτό που ο Αλεχάντρο και ο διευθυντής φωτογραφίας Εμάνουελ Λουμπέσκι προσπάθησαν να κάνουν, και κατά τη γνώμη μου πέτυχαν, ήταν η επική διάσταση σε σταθερά πλάνα, όπου αποκαλύπτονται λεπτομέρειες του χαρακτήρα -η αναπνοή, τα συναισθήματα και ο ιδρώτας-, ταλαντευόμενοι ανάμεσα σε μεγαλειώδη πλάνα στιλ Ντέιβιντ Λιν και τον ψυχισμό των χαρακτήρων. Δεν έχω ξαναδεί ποτέ κάτι τέτοιο.
Για μένα ήταν σαν να προσπαθούσαν να φτιάξουν μια εναλλακτική πραγματικότητα. Προετοιμαστήκαμε για πολλούς μήνες κάνοντας πρόβες. Στο γύρισμα, προβάραμε τις σκηνές όλη μέρα όπως στο θέατρο, με πολλή ακρίβεια, κάτι που νόμιζα ότι θα με περιόριζε. Τουναντίον, με απελευθέρωσε. Στο τέλος της μέρας είχαμε μια ώρα λυκόφωτος για να γυρίσουμε τη σκηνή και γινόταν μια τρέλα κάθε φορά για να είμαστε όλοι έτοιμοι.
Ηταν πάρα πολλοί οι συνεργάτες πίσω από την κάμερα που έπρεπε να συντονιστούν, αλλά το κατάφεραν δουλεύοντας πολύ στενά ο ένας με τον άλλο, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα που σου επέτρεπε να διεισδύσεις απόλυτα στον κόσμο των χαρακτήρων.
• Η έλλειψη διαλόγου πρέπει να ήταν μία ακόμα δυσκολία…
Ηθελα να το κάνω. Μάλιστα, ζήτησα από τον Αλεχάντρο να κόψει κι άλλες γραμμές διαλόγου. Ηταν μια ανίχνευση του χαρακτήρα χωρίς λόγια. Βιώνουμε την ιστορία μέσα από το βλέμμα του.
• Η ταινία είναι ρεαλιστική αλλά έχει και έναν πνευματικό τόνο. Το νιώθατε;
Υπήρχαν στιγμές στο γύρισμα που ήταν τόσο απίστευτα δύσκολες, έξω στη φύση για ώρες χωρίς άλλους ηθοποιούς, ώστε αναγκαζόμουν να αντλώ δυνάμεις από φανταστικές πηγές. Ο Αλεχάντρο κι εγώ είχαμε συνείδηση ότι επρόκειτο για ένα υπαρξιακό και ποιητικό ταξίδι στη φύση.
• Ποια ταινία είναι πηγή έμπνευσης για σας;
Η ταινία που με διαμόρφωσε ως νέο ηθοποιό ήταν ο «Ταξιτζής». Ηταν μια εμπειρία διείσδυσης στον ψυχισμό και στη μοναξιά ενός ανθρώπου. Για μένα είναι η καλύτερη ανεξάρτητη ταινία όλων των εποχών.
• Εχετε μεγάλη επίδραση στο Χόλιγουντ ως ηθοποιός και παραγωγός. Πώς θα θέλατε να δείτε τον κινηματογράφο να εξελίσσεται;
Η «Επιστροφή» είναι ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Ο Ινιάριτου είναι απίστευτα καινοτόμος, σαν τον Σκορσέζε. Ο Σκορσέζε από τη Νέα Υόρκη, ο Ινιάριτου από το Μεξικό, ήταν και οι δύο ξένοι στο Χόλιγουντ που περίμεναν να αποκτήσουν επιρροή στον χώρο.
Παρακολουθούμε τώρα την ανάδειξη ενός πρωτοποριακού κινηματογραφιστή, ο οποίος κάνει πράγματα που κανείς δεν έχει ξαναδεί – μια σύνθεση πολλών ειδών κινηματογραφίας, που στο τέλος όμως γίνεται μοναδική. Αλλά πόσες ταινίες σαν κι αυτήν μπορούν να χρηματοδοτηθούν παράλληλα με την άνθηση της τηλεόρασης;
Και ποιο είναι το μέλλον του σινεμά; Δεν ξέρω. Ελπίζω μόνο ότι θα υπάρξει υποστήριξη κι άλλων ταινιών σαν αυτήν.
