Στις Κάνες πάει η «Εύα» του 1953

Η ταινία «Εύα» του 1953 της Μαρίας Πλυτά (1915-2006), της πρώτης γυναίκας σκηνοθέτριας στην ιστορία του ελληνικού σινεμά, θα προβληθεί σε περίπου δέκα μέρες, στο επίσημο πρόγραμμα του Cannes Classics του Φεστιβάλ των Κανών, που ξεκινάει αύριο και διαρκεί έως τις 23 Μαΐου.

Πρόκειται αφενός για μία ιστορική προβολή, 73 χρόνια μετά την αρχική προβολή της ταινίας, ως μία αναγνώριση του έργου της πρώτης Ελληνίδας σκηνοθέτριας, και αφετέρου ως αναγνώριση και της ερευνητικής δουλειάς «Plyta’s Unknown Cinema» (2025-2028) που γίνεται τα τελευταία χρόνια με επικεφαλής την καθηγήτρια Κινηματογράφου στο ΑΠΘ, Μπέτυ-Δέσποινα Κακλαμανίδου πάνω στο έργο της Πλυτά. «Με 17 ταινίες στο ενεργητικό της, η Μαρία Πλυτά θα υπάρξει πλέον ως μία πρωτοπόρα σκηνοθέτρια και διαμορφώτρια της ελληνικής κινηματογραφίας, ενώ η επιλογή της “Εύας” από το Cannes Classics αποτελεί την οριστική δικαίωση για την ίδια, μια σπουδαία δημιουργό που παρέμεινε για δεκαετίες στη σκιά της ιστοριογραφίας επειδή ήταν γυναίκα» δηλώνει η κ. Κακλαμανίδου, τονίζοντας πως: «Με το έργο αυτό, θεραπεύουμε μια μακρόχρονη έμφυλη ιστοριογραφική διάκριση και εντάσσουμε οργανικά τη Μαρία Πλυτά στον Κανόνα του ευρωπαϊκού κινηματογράφου».

Η αλήθεια είναι πως παρότι η συγκεκριμένη σκηνοθέτις υπήρξε η πρώτη γυναίκα στον χώρο του ελληνικού σινεμά, ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Σκηνοθετών, και έχει στο ενεργητικό της ταινίες γυρισμένες από το 1950 έως το 1970, δεν έλαβε ούτε μετά θάνατον την αναγνώριση που της αναλογούσε, παρά την αξία της φιλμογραφίας της σε καλλιτεχνικό/αισθητικό, αφηγηματικό και θεματικό επίπεδο.

Οι ταινίες της παίζονται συχνά και στην τηλεόραση («Αρραβωνιάσματα» ήταν η πρώτη της ταινία με τον Ντίνο Ηλιόπουλο και τον Αιμίλιο Βεάκη, και ακολούθησαν «Η Λύκαινα» με την Αλέκα Κατσέλη, «Ο Βαφτιστικός» με Φωτόπουλο-Αλεξανδράκη, «Η Δούκισσα της Πλακεντίας» με τον Λάμπρο Κωνσταντάρα, «Τα ναυάγια της ζωής» με την Τζένη Καρέζη, «Ο Λουστράκος» με τον Βασιλάκη Καΐλα, «Ο ανήφορος» με την Ξένια Καλογεροπούλου κ.ά.). Σύμφωνα δε με την ερευνητική εργασία πάνω στο έργο της, «οι ταινίες της πραγματεύονται σπάνιες για την εποχή θεματικές -γυναικεία ενδυνάμωση, έμφυλη βία, ψυχική υγεία και σεξουαλικότητα- προαναγγέλλοντας σύγχρονες φεμινιστικές ανησυχίες».

Τα παραπάνω διαφαίνονται και στην ταινία «Εύα», που θα παιχτεί στις Κάνες: μία παντρεμένη γυναίκα γνωρίζει έναν νεαρό στις διακοπές και τον ερωτεύεται, προκαλώντας την οργή του συζύγου της και τα επικριτικά σχόλια της μικρής κοινωνίας του νησιού. Πρωταγωνιστούν οι Μάνος Κατράκης, Ντίνος Ηλιόπουλος, Νίνα Σγουρίδου, Αλίκη Γεωργούλη και Αλέκος Αλεξανδράκης.

Το σενάριο είναι του Ανδρέα Λαμπρινού, το πρώτο του για το σινεμά και η μουσική του Μίκη Θεοδωράκη-επίσης στην πρώτη του συνθετική δουλειά για το σινεμά. Οσο για τα γυρίσματα, τα περισσότερα έγιναν στην εξοχική κατοικία Ευταξία στον Λουτρόπυργο Αττικής, που αντιστοίχως αποτελεί το πρώτο αρχιτεκτονικό έργο του γνωστού αρχιτέκτονα Αρη Κωνσταντινίδη (σ.σ. το ολοκλήρωσε το 1938, δύο χρόνια μετά το τέλος των σπουδών του στο Πολυτεχνείο του Μονάχου, σε ηλικία 25 ετών) – που σημαίνει πολλές ιστορικές «πρωτιές» για μία ταινία!

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η διαδικασία αποκατάστασης της ταινίας, η οποία ολοκληρώνεται σύντομα και στην οποία συμμετέχουν το World Cinema Project του The Film Foundation, η Cineteca di Bologna, η Alatas Films, η ίδια η κ. Κακλαμανίδου με δικούς της πόρους, και η Ταινιοθήκη της Ελλάδος.

Ολα αυτά δε εκκινούν από την πρωτοβουλία της κ. Κακλαμανίδου η οποία ασχολείται με την ομάδα της με το έργο της Πλυτά από το 2021, ενώ πριν από λίγους μήνες πήραν και χρηματοδότηση από το Ελληνικό Ιδρυμα Ερευνας και Καινοτομίας (περί τις 200.000 ευρώ για την τριετία 2025-2028). Οπότε, υπάρχει ήδη σχετική ιστοσελίδα όπου αναρτώνται όλα όσα προκύπτουν από τις σχετικές μελέτες (puc.film.auth.gr), ενώ πρόκειται να γυριστεί και σχετικό ντοκιμαντέρ, για τις ανάγκες του οποίου στη διάρκεια του Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Κανών θα πραγματοποιηθούν γυρίσματα και συνεντεύξεις με προσωπικότητες και στελέχη διεθνών κινηματογραφικών θεσμών. Τα γυρίσματα έχουν ήδη ξεκινήσει, ενώ το ντοκιμαντέρ θα περιλαμβάνει και πρωτογενές ερευνητικό υλικό, συνεντεύξεις, καθώς και αποσπάσματα από τις ταινίες που αναδεικνύουν τις κύριες θεματικές και κινηματογραφικές καινοτομίες της Πλυτά και θα είναι ελεύθερο προς θέαση από όλους.

Τέλος, τον Μάιο του 2028, θα πραγματοποιηθεί Διεθνές Συνέδριο με θέμα τη Μαρία Πλυτά και άλλες «ξεχασμένες» γυναίκες δημιουργούς του κινηματογράφου, στη Θεσσαλονίκη, γενέτειρα της Πλυτά, όπου θα παρουσιαστούν και τα ευρήματα της έρευνας, όπως συγγραφικά πονήματα της Πλυτά που δεν ξέραμε ότι υπάρχουν καν.

Θυμίζουμε πως η σκηνοθέτιδα δεν ασχολήθηκε μόνο με το σινεμά, αλλά ξεκίνησε ως λογοτέχνις, με μυθιστορήματα που εκδόθηκαν αμέσως μετά τον Β’ Π.Π. («Δεμένα φτερά», «Αλυσίδες») και συνέχισε με θεατρικά έργα («Κάστρο της Χερσώνας»), ενώ ασχολήθηκε και με την παραγωγή και την καλλιτεχνική διεύθυνση ταινιών του Αλ. Σακελλάριου και Γ. Τζαβέλλα.