Διόλου άδικα η δήλωση του σημαντικού σκηνοθέτη και επικεφαλής της φετινής κριτικής επιτροπής του 76ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου, Βιμ Βέντερς, θεωρήθηκε ως αποποίηση ευθύνης απέναντι σε σοβαρά πολιτικά ζητήματα, ειδικά με φόντο τον πόλεμο στη Γάζα και τη μη αναγνώρισή του ως γενοκτονία από πολλές χώρες, μεταξύ των οποίων και η ίδια η Γερμανία.
Ο διάσημος σκηνοθέτης, που έγινε διάσημος ακριβώς γιατί η πλειονότητα της φιλμογραφίας του ξεπερνούσε το εμπορικό και ήταν βαθιά ιστορική και υπαρξιακά πολιτική (το ίδιο το Βερολίνο στα έργα του δεν είναι φόντο, αλλά πολιτικό σώμα, το ίδιο και οι ΗΠΑ αλλά και τα πορτρέτα του όπως το «The Salt of the Earth» για τον Σεμπαστιάο Σαλγάδο και το «Pina» για την Πίνα Μπάους), δέχτηκε ερώτηση από τον Γερμανό δημοσιογράφο και αρχισυντάκτη διαδικτυακής εκπομπής πολιτικών συνεντεύξεων, Τίλο Γιουνγκ. Αφορούσε τη στάση της διοργάνωσης απέναντι σε πολύ σημαντικά ζητήματα για τα οποία έχει λάβει θέση η διεθνής κινηματογραφική κοινότητα, όπως είναι η γενοκτονία στη Γάζα – ένα γεγονός για το οποίο δεν έχει κάνει καθόλου λόγο το συγκεκριμένο φεστιβάλ, ενώ έχει επιδείξει αλληλεγγύη και για τα όσα γίνονται στο Ιράν αλλά και για την εισβολή στην Ουκρανία. Μάλιστα ο δημοσιογράφος είπε πως ρωτάει καθώς η Μπερλινάλε στηρίζει το γερμανικό κράτος που δεν έχει αναγνωρίσει τη γενοκτονία των Παλαιστινίων και ήδη μέλη της επιτροπής είχαν δηλώσει πως «οι ταινίες μπορούν ν’ αλλάξουν τον κόσμο».
Η απάντηση ήρθε αποστομωτική: «Πρέπει να μείνουμε εκτός πολιτικής!» είπε ο πρόεδρος της κριτικής Επιτροπής, Βιμ Βέντερς. «Οι ταινίες μπορούν ν’ αλλάξουν τον κόσμο, αλλά όχι με πολιτικό τρόπο. Οι κινηματογραφιστές δεν πρέπει να αναμιγνύονται άμεσα με πολιτικό διάλογο – το σινεμά είναι αντίβαρο στην πολιτική, όχι εργαλείο πολιτικής δράσης» συμπλήρωσε.
Μάλιστα το συγκεκριμένο απόσπασμα δεν μεταδόθηκε ζωντανά από το φεστιβάλ (σ.σ. διεκόπη το livestreaming για λίγο) που επικαλέστηκε «στιγμιαίο τεχνικό πρόβλημα». Ωστόσο υπάρχουν δεκάδες βίντεο από τους παρόντες που έχουν ήδη κοινοποιηθεί. Ολα τα παραπάνω έγιναν κατά την έναρξη της φετινής διοργάνωσης και συγκεκριμένα κατά τη διάρκεια της πρώτης συνέντευξης Τύπου της κριτικής επιτροπής του φεστιβάλ προχθές (12/2). Ηδη κριτικοί, καλλιτέχνες και διεθνή ΜΜΕ χαρακτήρισαν τη στάση απάνθρωπη ή ανεπαρκή σε μια εποχή που πολλές ταινίες και δημιουργοί μιλούν ανοιχτά για κοινωνικά και πολιτικά θέματα.
Αντίδραση
Ισως η πιο «ηχηρή» έως ώρας αντίδραση προήλθε από την Ινδή σκηνοθέτρια και συγγραφέα Αρουντάτι Ρόι (σ.σ. έγινε διεθνώς γνωστή το 1997 με το μυθιστόρημα «Ο Θεός των μικρών πραγμάτων» που τιμήθηκε με το βραβείο Booker), η οποία ήταν καλεσμένη του φεστιβάλ για την προβολή της κλασικής ταινίας της «In Which Annie Gives It Those Ones». Η ίδια ακύρωσε την παρουσία της και δήλωσε πως είναι «σοκαριστικό να ακούς πως η τέχνη δεν πρέπει να είναι πολιτική!».
«Αυτή η δήλωση καταπνίγει τη συζήτηση για ένα έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, τη στιγμή που εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια μας σε πραγματικό χρόνο, σε μια εποχή που καλλιτέχνες, συγγραφείς και κινηματογραφιστές θα έπρεπε να κάνουν ό,τι περνά από το χέρι τους για να το σταματήσουν. Ας το πω ξεκάθαρα: αυτό που συνέβη στη Γάζα, αυτό που συνεχίζει να συμβαίνει, είναι μια γενοκτονία του παλαιστινιακού λαού από το κράτος του Ισραήλ. Υποστηρίζεται και χρηματοδοτείται από τις κυβερνήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και της Γερμανίας καθώς και από αρκετές άλλες χώρες της Ευρώπης, γεγονός που τις καθιστά συνένοχες στο έγκλημα. Αν οι σημαντικότεροι κινηματογραφιστές και καλλιτέχνες της εποχής μας δεν μπορούν να υψώσουν τη φωνή τους και να το πουν αυτό, θα πρέπει να γνωρίζουν ότι η Ιστορία θα τους κρίνει. Είμαι σοκαρισμένη και αηδιασμένη. Με βαθιά λύπη οφείλω να πω ότι δεν θα παρευρεθώ στην Berlinale» είπε και χαρακτήρισε τις δηλώσεις της επιτροπής «εξωφρενικές» και «ασυνείδητες».
Η διοίκηση του φεστιβάλ μετά από όλα τα παραπάνω αναγκάστηκε να πάρει θέση στηρίζοντας ουσιαστικά την επιτροπή. Βγάζοντας μια μακροσκελή ανακοίνωση πως «οι καλλιτέχνες είναι ελεύθεροι να ασκούν το δικαίωμά τους στην ελευθερία της έκφρασης με όποιον τρόπο επιλέγουν», πως «στην Berlinale υπάρχει ελευθερία λόγου» και πως δεν γίνεται οι καλλιτέχνες να «επικρίνονται αν δεν απαντήσουν και να επικρίνονται αν απαντήσουν και δεν μας αρέσει αυτό που λένε, μην μπορώντας να συμπυκνώσουν σύνθετες σκέψεις σε ένα σύντομο ηχητικό απόσπασμα». Βέβαια ακριβώς αυτό κάνει ο καλλιτέχνης: συμπυκνώνει σε ελάχιστο χρόνο (ακόμα και σε ένα πλάνο!) μια βαθιά πολιτική σκέψη.
Υποστήριξη
Την ίδια στιγμή που στο Βερολίνο συμβαίνουν όλα τούτα, έχουν μαζευτεί περισσότερες από 100 υπογραφές στήριξης της Φραντσέσκα Αλμπανέζε από τον χώρο του πολιτισμού, μεταξύ αυτών και του Γιώργου Λάνθιμου. «Προσφέρουμε την πλήρη υποστήριξή μας στη Φραντσέσκα Αλμπανέζε, μια υπερασπίστρια του δικαιώματος των λαών, συμπεριλαμβανομένου του παλαιστινιακού λαού, να υπάρχουν» δήλωσαν προσωπικότητες όπως ο Ελληνας σκηνοθέτης, οι Πίτερ Γκάμπριελ, Ανι Λένοξ, Χαβιέ Μπαρδέμ, Σούζαν Σάραντον, Μαρκ Ράφαλο και η βραβευμένη με Νόμπελ Λογοτεχνίας Ανί Ερνό. Η Αλμπανέζε είναι η εισηγήτρια του ΟΗΕ για τα παλαιστινιακά εδάφη, η οποία έχει αναδείξει τις εταιρείες που συνεργάζονται με το Ισραήλ για τη γενοκτονία στην Γάζα, έχει δεχτεί απίστευτες κυρώσεις από τις ΗΠΑ (δες περισσότερα εδώ: «Τιμωρείται για το “Κατηγορώ”», Νησίδες 24/1/2026) και τώρα Γερμανία και Γαλλία εισηγήθηκαν την παραίτησή της από τη θέση της στον ΟΗΕ, αντί να τη στηρίξουν. «Ποτέ, μα ποτέ δεν είπα ότι το Ισραήλ είναι ο κοινός εχθρός της ανθρωπότητας, όπως ψευδώς δηλώνουν» δήλωσε στο France 24 η Αλμπανέζε. «Εχω μιλήσει με αποδείξεις για εγκλήματα, απαρτχάιντ και γενοκτονία. Κοινός εχθρός είναι το σύστημα που εμποδίζει την απόδοση δικαιοσύνης».
