Το «Σύμπτωμα», η καινούργια ταινία του Αγγελου Φραντζή, ένα αβανγκάρντ φιλμ με σύγχρονες ποιητικές εικόνες «βουτηγμένες στον υποσυνείδητο κόσμο του ενστίκτου», βγαίνει αύριο στις αίθουσες. Χαρακτηρίζεται από την προσωπική κινηματογραφική γραφή του σκηνοθέτη, ο οποίος εξερευνά τις μύχιες πτυχές του εσωτερικού κόσμου μιας γυναίκας.
Την υποδύεται υποδειγματικά η Κάτια Γκουλιώνη σε μια ταινία που εκτυλίσσεται στο χειμωνιάτικο φόντο της Αμοργού και της Τήνου.
Με την απόλυτη σιωπή να κυριαρχεί στο πρώτο μέρος της ο σκηνοθέτης οδηγεί το κοινό σε έναν φανταστικό, εν πολλοίς, κόσμο με παγανιστικά και μυθολογικά στοιχεία, εσωτερικές συγκρούσεις, αδιέξοδα και αναζητήσεις.
Σ’ ένα απομονωμένο νησί κάνει την εμφάνισή του ένα μοναχικό πλάσμα με δερμάτινο μπουφάν και μάτια που λαμπυρίζουν στο σκοτάδι. Οποιος έρχεται σε επαφή μαζί του χάνει τα λογικά του.
Οι κάτοικοι ζητούν τη βοήθεια μιας παράξενης κοπέλας, που μοιάζει να είναι η μόνη που μπορεί να τα βάλει μαζί του. Προκειμένου να δυναμώσει την πίστη της, εκείνη οδηγείται σε πράξεις όλο και πιο ακραίες, σαν να κρύβει μια μυστική σχέση μαζί του.
Παράλληλα το «Σύμπτωμα» κάνει τη διεθνή του πρεμιέρα στο 33ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Τορίνου (20-28/11) στο πρόγραμμα «Onde», εκεί όπου ο Αγγελος Φραντζής είχε βρεθεί με την προηγούμενη δουλειά του «Μέσα στο δάσος» (2010).
Εξάλλου όλες οι ταινίες του («Polaroid» 2000, το «Ονειρο του σκύλου» 2005) έχουν προβληθεί και βραβευτεί σε διεθνή φεστιβάλ (Roterdam, Torino, Hong Kong, Sitges, Sao Paolo, New Horizons, Munich, Istambul κ.α.).
⚫ Πώς θα συστήνατε την ταινία στο κοινό;
Το «Σύμπτωμα» μιλάει για όλα όσα νομίζουμε ότι είναι ο διάβολος. Είναι μια ταινία του φανταστικού κινηματογράφου με καρδιά μελοδράματος. Θέλω να πω ότι υπηρετεί τους κώδικες του φανταστικού σαν ένα ποιητικό φιλμ μυστηρίου. Η δράση συμβαίνει στο εσωτερικό μιας γυναίκας. Η μάχη της είναι ανάμεσα στο δίπολο που βασανίζει την ιστορία του δυτικού πολιτισμού, δηλαδή ανάμεσα στην ενόρμηση και την ηθική.
⚫ Στο πρώτο μέρος δεν υπάρχει ίχνος διαλόγου. Μια κινηματογραφική έκφραση που απαιτεί ιδιαίτερη καλλιτεχνική μαεστρία. Πώς αποφασίσατε να τη χρησιμοποιήσετε;
Η ταινία θέλει να παρουσιάσει τον κόσμο σαν ένα αίνιγμα. Δεν χρησιμοποιώ διαλόγους στο πρώτο μέρος για να γίνει πιο αισθητή η σύγκρουση που εικονογραφεί η φόρμα και το θέμα της. Οι πρώτες εικόνες είναι βουτηγμένες στον υποσυνείδητο κόσμο του ενστίκτου, εκεί όπου δεν υπάρχει λόγος. Στο δεύτερο μέρος η φόρμα αλλάζει, κυριαρχεί ο λόγος και είναι φιλμαρισμένη με ντοκιμαντερίστικο τρόπο. Εκεί εξηγούνται αρκετά από αυτά που έχουν συμβεί στο πρώτο μέρος, επανερχόμαστε δηλαδή σ’ εκείνα τα γεγονότα έχοντας πλέον τη γνώση, οπότε το δίπολο που λέγαμε πριν είναι σαν να ενώνεται. Στη σκηνή του τραπεζιού οι άνθρωποι συζητάνε προσπαθώντας να ερμηνεύσουν τον κόσμο.
⚫ Κι όπως λέει ο φιλόσοφος στη σκηνή του τραπεζιού «η σιωπή είναι το παραμύθι, ο μύθος»…
Ακριβώς, ο κόσμος των αρχετύπων και του μύθου είναι ένας κόσμος πριν από τον λόγο.
⚫ Ποια ήταν η αφετηρία σας για το «Σύμπτωμα»;
Μου αρέσει απλά να κάνω ταινίες για να καταλάβω καλύτερα τον εαυτό μου και τον κόσμο. Η καθεμία έχει το δικό της σύμπαν και απαιτεί τη δική της έρευνα. Και δεν εννοώ κατ’ ανάγκη εγκεφαλική, αλλά μια έρευνα των αισθήσεων, των συναισθημάτων, των εικόνων με τα υλικά της τέχνης. Ο κινηματογράφος είναι ένα υπέροχο παιχνίδι και ο άνθρωπος παίζει μαζί του για να καταλαβαίνει καλύτερα τον εαυτό του και τους γύρω του.
⚫ Πώς αποφασίσατε να κάνετε τα γυρίσματα σε Αμοργό και Τήνο;
Εγιναν κυρίως στην Αμοργό. Από τη στιγμή που μου ήρθαν οι πρώτες ιδέες της ταινίας, σκέφτηκα να γυριστεί χειμώνα εκεί. Ηταν δύσκολες οι συνθήκες με πολύ αέρα, αλλά και ερμηνευτικά ήταν δύσκολο εγχείρημα για την Κάτια Γκουλιώνη που παίζει διπλό ρόλο και οδηγείται σε ακραία πράγματα. Ωστόσο όλοι οι ηθοποιοί που συμμετέχουν δεν υπηρετούν το σενάριο ως εκτελεστικά όργανα, αλλά φέρνουν τις ιδέες τους, την έρευνα που έχουν κάνει και όλα αυτά ενσωματώνονται στην ταινία. Η Κάτια παίζει με σπουδαίο τρόπο όπως και όλοι, η Μισέλ Βάλεϊ, ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης…
⚫ Ο ρόλος της μάσκας ποιος είναι και ποια ήταν η πρόθεσή σας όταν κρύβετε τα πρόσωπα των παιδιών;
Οι διαφορετικές μάσκες που φορούν τα παιδιά, οι έφηβοι είναι για να μιμηθούν την αρχική μάσκα του πλάσματος, δηλαδή σαν να πρόκειται για τις διαφορετικές εκδοχές αυτής τη μήτρας.
⚫ Τι συμβολίζει ο θάνατος διά λιθοβολισμού;
Υπάρχει μια αναφορά στη θεωρία του Γάλλου συγγραφέα και κριτικού Ρενέ Ζιράρ, που μιλάει για την ιδέα του αποδιοπομπαίου τράγου και πως υπάρχει στη μυθολογία, στην αρχαία τραγωδία και στη Βίβλο. Είναι σημαντικό ποιος θα πετάξει πρώτος τον λίθο, καθώς πρόκειται για μια μιμητική ακολουθία. Οι άλλοι μιμούνται εκείνον που πετάει πρώτος. Μέσα από αυτό αναδεικνύεται η ιδέα πως οι κοινότητες σε κρίση διαμορφώνουν μια κοινή πορεία διαλέγοντας ένα θύμα, συνήθως ένα πρόσωπο που συμβολίζει το διαφορετικό. Αυτός ο διαφορετικός ενώνει την κοινότητα διά μέσου του θανάτου του.
⚫ Τελικά ποιο είναι το «Σύμπτωμα»;
Μένει ανοιχτό το θέμα. Είναι η άγρια σύγκρουση ανάμεσα στην ενόρμηση και την ηθική. Αυτό είναι για κάποιους η ενοχή, αλλά το θέμα είναι ανοιχτό.
⚫ Τι έχει αλλάξει για σας από την εποχή του «Polaroid» μέχρι το «Σύμπτωμα»;
Η δυσκολία είναι πάντα ίδια. Αυτό που έχει αλλάξει είναι η αποδοχή στο εξωτερικό. Τα προηγούμενα χρόνια σχεδόν κανένας δεν ενδιαφερόταν για τις ελληνικές ταινίες πλην εκείνων του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Τώρα υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον στα διεθνή φεστιβάλ και στα δίκτυα διανομής, γεγονός που ευνοεί και τις συμπαραγωγές. Το πεδίο έχει ανοίξει, παλιά δεν γίνονταν συμπαραγωγές με την ίδια ευκολία. Στο εσωτερικό, το ΕΚΚ κάνει μια καλή προσπάθεια σε επίπεδο διοίκησης, αλλά το ζήτημα είναι να έχουν χρήματα για να μπορέσουν να φέρουν εις πέρας το έργο τους.
⚫ Πώς βιώνετε την πολιτική κατάσταση;
Κοινωνικοποιημένος και πολιτικοποιημένος ήμουν πάντα, αλλά αυτό εντάθηκε μετά τον Δεκέμβριο του 2008. Στη συνέχεια, με την κρίση, πολιτικά γίναμε πιο στοχευμένοι και ίσως πιο έξυπνοι. Αυτό που συμβαίνει τώρα μου προσκαλεί ένα μούδιασμα. Είναι σαν να στεκόμαστε στο ίδιο σημείο, σαν να υπάρχει απάθεια. Δεν αισθάνομαι την ίδια δυναμική αντίσταση που υπήρχε. Είναι σαν να μην ξέρεις τι να κάνεις και πώς να το διαχειριστείς. Βιώνω μια πολιτική αμηχανία.
⚫ Ετοιμάζετε ήδη την καινούργια ταινία σας με τίτλο «Virus»;
Ναι, είναι συμπαραγωγή (Γαλλία, Ελλάδα, Λετονία), με την Κάτια Γκουλιώνη, τον Ανδρέα Κωνσταντίνου και ξένους ηθοποιούς. Ξεκινάμε γυρίσματα στις 4 Φεβρουαρίου στη Ρωσία, τη Σιβηρία και τη Λετονία. Αφορά μια γυναίκα που δεν έχει καταλάβει πώς έμεινε έγκυος, αφού δεν έχει προηγηθεί σεξουαλική πράξη με τον σύντροφό της. Αυτό προκαλεί σύγκρουση στο ζευγάρι. Από τη μια είναι οι απόψεις ενός επιστήμονα και από την άλλη η κοινότητα που αγκαλιάζει τη γυναίκα με θρησκευτικό τρόπο, σαν να έχει συμβεί ένα θαύμα…
