Οταν ο 92χρονος Κώστας Γαβράς αναμετράται με το βαθιά υπαρξιακό ζήτημα του τέλους στη συγκινητική, τρυφερή και ευαίσθητη ταινία «Τελευταία πνοή» | «Κυνήγι» του Χρήστου Πυθαρά με ατού τον εξαιρετικό πρωταγωνιστή κι ερασιτέχνη ηθοποιό Γιάννη Μπελή | Από τις Παιδουπόλεις της Φρειδερίκης ώς τη Μεταπολίτευση ο «Θολός βυθός», η τέταρτη μυθοπλαστική της ταινία της Ελένης Αλεξανδράκη, είναι βασισμένη στα δυο αυτοβιογραφικά βιβλία του Γιάννη Ατζακά και αφηγείται την πραγματική ιστορία του συγγραφέα.
Τελευταία πνοή
(Le Dernier Souffle), Γαλλία, 2024, 97’)
★★★☆☆
● Σκηνοθεσία: Κώστα Γαβρά
● Ηθοποιοί: Ντενί Πονταλιντές, Καντ Μεράντ, Σαρλότ Ράμπλινγκ
Ο εμβληματικός Κώστας Γαβράς, βραβευμένος με Οσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας για το «Ζ» (1969) και Χρυσό Φοίνικα για την ταινία «Ο αγνοούμενος» (Missing, 1982), σκηνοθετεί την 20ή μεγάλου μήκους ταινία του, αφήνοντας στην άκρη το πολιτικό σινεμά του για να καταπιαστεί, στα 92 του χρόνια πια, με ένα βαθιά ανθρώπινο και υπαρξιακό ζήτημα: την έννοια του θανάτου και την αποδοχή του.
Η «Τελευταία πνοή» βασίζεται στο βιβλίο των Ρεζίς Ντεμπρέ και Κλοντ Γκρανζ και παρακολουθεί τη φιλία του γιατρού Ογκουστίν Μασέ και του συγγραφέα Φαμπρίς Τουσέν. Οι σπουδαίοι Ντενί Πονταλιντές και Καντ Μεράντ ενσαρκώνουν αυτό το δίδυμο με εξαιρετικές ερμηνείες, βαθιά ανθρώπινες. Μαζί συζητούν για τη ζωή και τον θάνατο, εστιάζοντας στο αιώνιο ερώτημα: πώς τελικά συμβιβάζεσαι με τον θάνατο;
Συγκινητικό, τρυφερό και ευαίσθητο, το έργο του Γαβρά αποφεύγει τον μελοδραματισμό, επιδιώκοντας μέσα από μικρές ιστορίες ασθενών ν’ αναδείξει την πολυπλοκότητα της θνητότητας και το πώς κάθε άνθρωπος, αλλά και κάθε λαός αντιλαμβάνεται το τέλος. Η ταινία δεν εστιάζει στον θάνατο ως γεγονός, αλλά στη διαδικασία της αποδοχής του. Με μια λιτή αφήγηση, γεμάτη διαλόγους και υπέροχες ερμηνείες από όλο το καστ, ο Γαβράς κρατάει χαμηλούς τόνους και κινηματογραφεί με ντοκιμαντερίστικο ύφος τα δρώμενα, αφήνοντας τους χαρακτήρες του να φιλοσοφήσουν, να δακρύσουν, να γελάσουν. Η τόσο ρεαλιστική καταγραφή αυτής της καθημερινότητας που φέρνει σε πρώτο πλάνο τον θάνατο θα μπορούσε να λειτουργήσει καταθλιπτικά, αλλά στα χέρια του Γαβρά το υλικό μεταμορφώνεται σε μια βαθιά υπαρξιακή ταινία που παρουσιάζει με δεξιοτεχνία την πολυπλοκότητα που ενέχει το τέλος ενός ανθρώπου.
Η «Τελευταία πνοή» μπορεί να μην είναι ένα έργο που θα σε εντυπωσιάσει, μπορεί να μην έχει τα στοιχεία που έκαναν τον Κώστα Γαβρά έναν από τους πιο πολυσυζητημένους σκηνοθέτες και δεν περιλαμβάνει καταγγελίες για την κρατική βία και τη διαφθορά, είναι όμως ένα έργο βαθιά ανθρώπινο, που αν και εξιδανικεύει κάποια σημεία της πραγματικότητας, αναγκαστικά για χάρη της μυθοπλασίας, καταφέρνει να σε προβληματίσει και να δώσει το έναυσμα για μια συζήτηση γύρω από το θνητότητά μας.
Κυνήγι
(Ελλάδα, 2024, 73’)
★★☆☆☆
● Σκηνοθεσία: Χρήστος Πυθαράς
● Ηθοποιοί: Γιάννης Μπελής, Βασίλης Αναστασίου, Μελέτης Γεωργιάδης, Βασιλική Δέλιου
Ο Χρήστος Πυθαράς, εννιά χρόνια μετά την πρώτη του μεγάλου μήκους ταινία «Ευτυχία» (2016, 85’), επιστρέφει για να αφηγηθεί την ιστορία του Γιάννη, ενός μοναχικού σιδερά που βρίσκει διέξοδο στο κυνήγι και την κατασκευή κοσμημάτων. Ο γείτονάς του, Ηλίας, κακομεταχειρίζεται τον σκύλο του, αφήνοντάς τον να γαβγίζει ασταμάτητα τα βράδια, με αποτέλεσμα ο Γιάννης να μην μπορεί να κοιμηθεί. Οταν χάνει την από χρόνια αποξενωμένη μητέρα του, γεμίζει ενοχές και θυμό. Η σύγκρουσή του με τον Ηλία μοιάζει αναπόφευκτη.
Με ένα εξαιρετικό ερασιτέχνη ηθοποιό, τον Γιάννη Μπελή, στον πρωταγωνιστικό ρόλο, ο Πυθαράς σκηνοθετεί μια ταινία που δεν μακρηγορεί και δεν παρασύρεται από υπερβολικές φιλοδοξίες. Μέσα από τη μικρή διάρκειά της (73 λεπτά), καταφέρνει να παραδώσει μια ολοκληρωμένη ιστορία, που αποτυπώνει την ψυχοσύνθεση του ήρωά της με ικανοποιητικό τρόπο.
Σκηνοθετικά, ο Πυθαράς δείχνει προσήλωση, παραδίδοντας μια στιβαρή ταινία με προσεγμένη αισθητική. Τα κάδρα του είναι φροντισμένα, αποτυπώνοντας με ακρίβεια τις ψυχικές διακυμάνσεις του πρωταγωνιστή. Η φωτογραφία του Θάνου Λυμπερόπουλου συμβάλλει καθοριστικά στη δημιουργία μιας καθηλωτικής ατμόσφαιρας, μεταφέροντας το αίσθημα εγκλωβισμού του ήρωα – ενός ανθρώπου που παλεύει με τα συναισθήματά του, τη μοναξιά του.
Η προσήλωση όμως που επιδεικνύει στην κεντρική του ιδέα και η απόφασή του να μη λοξοδρομήσει δεν λειτουργεί πάντα υπέρ της ταινίας. Σεναριακά δεν υπάρχουν αρκετές διακλαδώσεις ώστε να ανοιχτούν νέα αφηγηματικά μονοπάτια και να εξερευνηθούν καλύτερα οι σχέσεις του πρωταγωνιστή με το κοινωνικό περιβάλλον του. Ο κινηματογραφικός χρόνος κάποιες φορές εξαντλείται σε σκηνές που δεν έχουν αντίστοιχη αφηγηματική ή κινηματογραφική δύναμη, απομακρύνοντας την ιστορία από τον πυρήνα της. Ο ρυθμός της ταινίας είναι αργός, χωρίς έντονες κορυφώσεις, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με την αρχική σκηνή κυνηγιού, όπου η ένταση και η κινητικότητα της κάμερας δίνουν την αίσθηση μιας δυναμικής εξέλιξης. Δυστυχώς, αυτή η προσέγγιση σταδιακά εγκαταλείπεται, αφήνοντας χώρο σε μια λιγότερο πειραματική κινηματογράφηση, που ναι μεν βοηθάει στην εξιστόρηση της ιστορίας αλλά δεν προσφέρει μια διαφορετική προσέγγιση που θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον.
Θολός βυθός (Ελλάδα, 2024, 90’)
★★☆☆☆
● Σκηνοθεσία: Ελένη Αλεξανδράκη
● Ηθοποιοί: Φίλιππος Μηλίκας, Μάριος-Κωνσταντίνος Γαλετζάς, Κωνσταντίνος Αθανασάκης
Η Ελένη Αλεξανδράκη σκηνοθετεί την τέταρτη μυθοπλαστική της ταινία, δεκαέξι χρόνια μετά το «Ο Αρσιβαρίστας και ο Αγγελος» (2008), βασισμένη στα δυο αυτοβιογραφικά βιβλία του Γιάννη Ατζακά «Τα Διπλωμένα Φτερά» και το «Θολός Βυθός», και με συν-σεναριογράφο τον Παναγιώτη Ευαγγελίδη («Στρέλλα», 2009, σκην. Πάνος Κούτρας), αφηγείται την πραγματική ιστορία του συγγραφέα.
Ο Γιάννης, γιος αντάρτη, ξεριζώνεται από τη θαλπωρή του σπιτιού του στο χωριό, γιατί η γιαγιά του πείθεται να τον παραδώσει στις Παιδουπόλεις της βασίλισσας Φρειδερίκης (σ.σ. ιδρύθηκαν το 1947), με την ελπίδα ότι το εγγόνι της θα μάθει γράμματα. Σε αυτά τα ιδρύματα, όπου χειραγωγούνται οι ιδέες και οι επιθυμίες, το παιδί περνάει έξι από τα πιο τρυφερά χρόνια της ζωής του. Εφιάλτες και σκοτεινά αισθήματα για τον πατέρα του στοιχειώνουν την καρδιά του…
Η Αλεξανδράκη, με τη μινιμαλιστική της προσέγγιση, επιχειρεί να περιδιαβεί σχεδόν τρεις δεκαετίες σύγχρονης ελληνικής ιστορίας μέσα από τη ζωή του Γιάννη. Από τις Παιδουπόλεις μέχρι την πτώση της χούντας και την αποκατάσταση της δημοκρατίας, η σκηνοθέτις δημιουργεί μια αφήγηση που παρουσιάζει αποσπασματικά διάφορες στιγμές του πρωταγωνιστή της, εμβάλλοντας στο σενάριό της μικρές σκηνές που αναδεικνύουν τον παραλογισμό, το μίσος και τον διχασμό μιας χώρας που, από τον τερματισμό του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, βρισκόταν συνεχώς σε αναβρασμό.
Παρόλο που διαθέτει την ικανότητα να δίνει πνοή σε κάθε σκηνή και να διαχειρίζεται σωστά την έλλειψη χρημάτων, καταφέρνοντας να αποτυπώσει αρκετά πειστικά κάθε εποχή και να μεταβαίνει επιδέξια από τη μία στην άλλη, η Αλεξανδράκη αδυνατεί να δημιουργήσει μια αφήγηση που εστιάζει στην ψυχοσύνθεση του πρωταγωνιστή, μοιράζοντας τον κινηματογραφικό χρόνο ανάμεσα στην παιδική ηλικία, την εφηβεία και την ενηλικίωση, σχεδόν ισότιμα. Αυτή η μοιρασιά αφαιρεί από την ταινία τη δυναμική της, καθώς οι σκηνές περνούν μπροστά μας ως γεγονότα, με μια ντοκιμαντερίστικη προσέγγιση που, αν και αναδεικνύει τον φανατισμό, τον διχασμό και τις κακουχίες εκείνων των εποχών, στερείται δραματουργίας. Η ταινία δεν εστιάζει σε μια συγκεκριμένη εποχή, δεν αφιερώνει περισσότερο χρόνο σε κάποιο συγκεκριμένο γεγονός και δεν αναπτύσσει ολοκληρωμένα έναν χαρακτήρα που διασχίζει τρεις δεκαετίες. Τα σημάδια δεν εξωτερικεύονται μέσα από τις ερμηνείες των πρωταγωνιστών, αφήνοντας ανεκμετάλλευτη ειδικά την περίοδο της ενηλικίωσης, όπου θα μπορούσε να δοθεί περισσότερος κινηματογραφικός χρόνος, προκειμένου να εξερευνηθούν καλύτερα τα τραύματα του ήρωα.
Ο «Θολός Βυθός» μοιάζει περισσότερο με ένα έργο που έχει ως πρώτο μέλημα να αναδείξει την Ιστορία και τη συλλογική δυστυχία ενός έθνους μέσα από την παρουσίαση διάσπαρτων αναμνήσεων, παρά να εστιάσει στον πρωταγωνιστή του και, μέσα από την προσωπική του ιστορία, να μετατρέψει το ατομικό σε συλλογικό.
Η Νέα Χρονιά που δεν Ηρθε Ποτέ
(The New Year That Never Came, Ρουμανία, 2024, 138’)
● Σκηνοθεσία: Μπογκντάν Μουρεσάνου
● Ηθοποιοί: Αντριάν Βαντσίκα, Νικολέτα Χάνκου, Ιουλιάν Ποστελνίκου, Μιχάι Καλίν
Στις 20 Δεκεμβρίου 1989, η Ρουμανία βρίσκεται στα πρόθυρα της επανάστασης. Έξι φαινομενικά ασύνδετες ζωές διασταυρώνονται με απροσδόκητους τρόπους. Καθώς οι εντάσεις φτάνουν σε οριακόσημείο, μια εκρηκτική στιγμή τους ενώνει, με αποκορύφωμα τη δραματική πτώση του Τσαουσέσκου και του κομμουνιστικού καθεστώτος.
2073
(Ηνωμένο Βασίλειο, 2024, 85’)
● Σκηνοθεσία: Ασίφ Καπάντια
● Ηθοποιοί: Σαμάνθα Μόρτον, Ναόμι Ακι, Έκτορ Χιούερ
Το 2073, δικτάτορες, μεγιστάνες και η Αδελφότητα της Τεχνολογίας κυβερνούν έναν κόσμο χωρίς ελευθερία. Drones παρακολουθούν τους πάντες, και το “Φάντασμα” ζει εκτός δικτύου στο δυστοπικό Νέο Σαν Φρανσίσκο. Μέσα από ένα μείγμα αρχείου και δράματος που διαρρηγνύει τα κινηματογραφικά είδη, το Φάντασμα γίνεται μάρτυρας των τρομακτικών απειλών που αντιμετωπίζουμε: είναι αυτό που συμβαίνειτώρα… Η νέα ταινία του βραβευμένου με Όσκαρ Ασίφ Καπάντια.
Presence
(Η.Π.Α., 2024, 85’)
● Σκηνοθεσία: Στίβεν Σόντερμπεργκ
● Ηθοποιοί: Λούσι Λιου, Κρις Σάλιβαν, Κάλινα Λιάνγκ, Εντι Μαδέι
Σε αυτό το σπίτι, δεν είσαι ποτέ μόνος. Μια αόρατη παρουσία παρακολουθεί, κινείται αθόρυβα και εστιάζει στη Χλόη, την έφηβη που νιώθει παραμελημένη από την οικογένειά της. Θέλει – όχι, χρειάζεται – κάτι. Και όσο περνά ο καιρός, καταστρώνει το σχέδιό της. Ένα ανατριχιαστικό και συναισθηματικό θρίλερ από τον βραβευμένο με Όσκαρ σκηνοθέτη Στίβεν Σόντερμπεργκ.
The Monkey
(Η.Π.Α., 2025, 97’)
● Σκηνοθεσία: Οζ Πέρκινς
● Ηθοποιοί: Θίο Τζέιμς, Τατιάνα Μασλάνι, Ελάιτζα Γουντ, Κρίστιαν Κόνβερι
Όταν τα δίδυμα αδέρφια βρίσκουν μια μυστηριώδη μαϊμού – παιχνίδι, σε μια παλιά σοφίτα, μια σειρά εξωφρενικών θανάτων διαλύει την οικογένειά τους. Είκοσι πέντε χρόνια αργότερα, η μαϊμού ξεκινά ένα νέο φονικό ξεφάντωμα, αναγκάζοντας τα αδέρφια να αντιμετωπίσουν το καταραμένο παιχνίδι.
Cleaner
(Ηνωμένο Βασίλειο, 2025, 96’)
● Σκηνοθεσία: Μάρτιν Κάμπελ
● Ηθοποιοί: Ντέζι Ρίντλεϊ, Κλάιβ Όουεν, Ταζ Σκάιλαρ
Στο σύγχρονο Λονδίνο, ριζοσπάστες ακτιβιστές καταλαμβάνουν το γκαλά ενεργειακής εταιρείας, κρατώντας 300 ομήρους για να αποκαλύψουν τη διαφθορά της. Όταν ένας εξτρεμιστής αρχίζει τις δολοφονίες, μια πρώην στρατιωτικός, που καθαρίζει παράθυρα, αναλαμβάνει να σώσει τους
παγιδευμένους—μεταξύ τους και τον αδερφό της—κρεμασμένη 50 ορόφους ψηλά.
Η Επίθεση των Τιτάνων: Η Τελευταία Επίθεση
(The Last Attack (Attack on Titan: The Last Attack, Ιαπωνία, 2024, 145’)
● Σκηνοθεσία: Γιουιτσίρο Χαγιάσι
● Με τις φωνές των: Βασίλης Παπαστάθης, Νίκη Γεωργακάκου, Δημήτρης Σάρλος, Κατερίνα Γκίργκις, Ακίνδυνος Γκίκας
Η ανθρωπότητα ζούσε προστατευμένη πίσω από τείχη, μέχρι που μια επίθεση άλλαξε τα πάντα. Ο νεαρός Έρεν, ορφανός από τους Τιτάνες, ορκίζεται εκδίκηση. Χρόνια μετά, αποκτά μια δύναμη που αποκαλύπτει μια νέα αλήθεια.
