«Ο Αγώνας των Τυφλών»: το ακτιβιστικό ντοκιμαντέρ προβάλλεται έπειτα από 45 χρόνια

«Ιστορικά έχει αποδειχθεί πως όταν οι αδικημένοι ξυπνούν, οι εκμεταλλευτές πεθαίνουν» λέει ο ομιλητής και οι συγκεντρωμένοι φωνάζουν «Απόψε ζητάμε το δίκιο μας», «Ψωμί, Παιδεία και όχι επαιτεία». Είναι τα συνθήματα των συγκεντρωμένων τυφλών στο μακρινό 1976.

Μετά την πτώση της χούντας εξεγείρονται, πλημμυρίζουν τους δρόμους της Αθήνας, καταλαμβάνουν τον Οίκο Τυφλών, συγκρούονται με το κατεστημένο και την αστυνομία. Διεκδικούν το δικαίωμά τους να ζήσουν με αξιοπρέπεια, να έχουν ίσες ευκαιρίες στο παρόν και το μέλλον. Πολλοί για να καταφέρουν να επιβιώσουν καταφεύγουν στην επαιτεία και στο σύνολό τους βιώνουν την εκμετάλλευση από το κράτος και τα φιλανθρωπικά ιδρύματα. Ο «Αγώνας των Τυφλών» παίρνει διαστάσεις και μια τολμηρή νεαρή κινηματογραφίστρια με την κάμερα στο χέρι βρίσκεται μαζί τους και καταγράφει τον αγώνα τους επί δύο χρόνια 1976-1977.

Το ομώνυμο ντοκιμαντέρ της Μαρίας Χατζημιχάλη Παπαλιού, ολοκληρώνεται το 1977 μετά από περιπέτειες και γίνεται μέρος του αγώνα τους «ένα όπλο στα χέρια των τυφλών» όπως λέει η ίδια στην efsyn.gr. «Γι’ αυτό και γνώρισε διώξεις, μεταξύ άλλων σειρά μηνύσεων που περιέλαβαν όχι μόνο εμένα, αλλά και τους τυφλούς, ακόμα και παιδιά, καθώς και την εφημερίδα Ελευθεροτυπία, που είχε συμπαρασταθεί στον αγώνα τους.

Η προβολή της ταινίας συναντά εμπόδια. Παίζεται στο Αντιφεστιβάλ Θεσσαλονίκης το 1977, στη συνέχεια όμως απαγορεύεται να βγει στο εξωτερικό. Τελικά τα καταφέρνουμε και την βγάζουμε λαθραία» θυμάται η κ. Χατζημιχάλη – Παπαλιού. «Πραγματοποιήθηκαν δύο προβολές στο Παρίσι με την παρουσία πολλών δημοσιογράφων, εκπροσώπων του ΟΗΕ, της UNESCO και πολλών γυναικείων οργανώσεων.

Με αφορμή την προβολή συγκεντρώθηκαν υπογραφές συμπαράστασης στον αγώνα των τυφλών και ταυτόχρονα καταγγέλθηκε η καταστρατήγηση του δικαιώματος στην ελευθερία της έκφρασης και πληροφόρησης στην Ελλάδα: Ζαν Πωλ Σαρτρ, Σιμόν ντε Μπωβουάρ, Μισέλ Φουκώ, Ρεζίς Ντεμπρέ, Φελίξ Γκουαταρί, Υβ Μοντάν, Σιμόν Σινιορέ, Ρέι Τσαρλς, Νίκος Πουλαντζάς, Γιάννης Κόκκος, Αλέκος Φασιανός, Κώστας Γαβράς, Μίκης Θεοδωράκης μας στηρίζουν. Οι υπογραφές είναι χιλιάδες, τα δημοσιεύματα πληθαίνουν και ο αγώνας των τυφλών παίρνει διαστάσεις.

Η απαγόρευση του υπουργείου καταργείται στην πράξη και η ταινία παίρνει το δρόμο για τις Κάννες, όπου κερδίζει το βραβείο καλύτερης ταινίας 1977 FIPRESCI (Διεθνής Ομοσπονδία Κριτικών Κινηματογράφου). Με εισαγγελική απόφαση ανοίγει ο δρόμος για προβολές στην Ελλάδα. Σε μια κατάμεστη αίθουσα, με μεγάλο παλμό, ο κόσμος εκφράζει την αλληλεγγύη του στον αγώνα των τυφλών. Ανάμεσά τους και η Μελίνα Μερκούρη» μας λέει η σκηνοθέτις.

Αφορμή για τη συζήτηση; Η προβολή της ταινίας της (σε νέα αποκατεστημένη ψηφιακή κόπια, με αγγλικούς υπότιτλους) αύριο στο 24ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης (15/3/2022, 18:30 μ.μ. Αίθουσα Τζον Κασσαβέτης, Αποθήκη 1, Λιμάνι) στο πλαίσιο της Δράσης «Χώρα, σε Βλέπω».

Το ντοκιμαντέρ καταγράφει όλες τις φάσεις της κινητοποίησης, που έθεσε επί τάπητος τα προβλήματα των τυφλών και είχε ως αποτέλεσμα να γίνουν κάποια πρώτα βήματα προς την επίλυσή τους. Εκείνη την εποχή αριθμούν 15.000 σε όλη την Ελλάδα και για πρώτη φορά συγκρούονται με το κατεστημένο, εναντιώνονται στην εκμετάλλευση που υφίστανται από το Κράτος και τα φιλανθρωπικά κυκλώματα. Αποκορύφωμα των κινητοποιήσεων είναι η κατάληψη του Οίκου Τυφλών.

«Οι εκπρόσωποι της πολιτείας, οι εκπρόσωποι της Εκκλησίας, οι εκπρόσωποι των φιλανθρωπικών οργανώσεων για τους τυφλούς, αρνήθηκαν ν’ αναγνωρίσουν σ εμάς τους τυφλούς το δικαίωμα, να ζούμε, να σπουδάζουμε, να εργαζόμαστε και να ζούμε σαν ισότιμα μέλη της κοινωνίας», ακούγεται από την ντουντούκα η φωνή στη διαδήλωση και λίγο μετά η αστυνομία της εποχής κάνει έφοδο και αρχίζει να χτυπά το συγκεντρωμένο πλήθος όπου στην πλειονότητα είναι τυφλοί όλων των ηλικιών, γυναίκες και άντρες.

«Μέσα στο κλίμα της Μεταπολίτευσης, μετά την πτώση της Χούντας, χρονική στιγμή όπου οι κοινωνικοί συσχετισμοί επαναπροσδιορίζονταν, πολλές ομάδες πρόβαλαν με αγωνιστικό τρόπο τα αιτήματά τους, κι εγώ κινηματογραφούσα διάφορες κινητοποιήσεις, σε μια προσπάθεια να δημιουργηθεί ένα αρχείο «αντιπληροφόρησης». Ανάμεσα στις ομάδες αυτές ήταν και οι τυφλοί, πολλοί από τους οποίους ήταν επαίτες» θυμάται η σκηνοθέτις.

«Με τους τυφλούς τα έφερε έτσι η ζωή και συνδέθηκα στενότερα, με αποτέλεσμα να καταγράψω κινηματογραφικά όλες τις κινητοποιήσεις τους για 2 χρόνια». Στην ερώτηση πως νιώθει που το ακτιβιστικό ντοκιμαντέρ της προβάλλεται 45 χρόνια μετά, μας απαντά «Νιώθω συγκίνηση. Νομίζω πως έχει σημασία να προβάλλονται τέτοιες ταινίες, να κρατιέται ζωντανή η μνήμη του παρελθόντος, ιδιαίτερα για τις νέες γενιές. Το μέλλον έχει απόλυτη ανάγκη το παρελθόν».

Η ταινία συμμετείχε και διακρίθηκε σε πολλά Διεθνή Φεστιβάλ όπως: Φεστιβάλ Καννών (Δεκαπενθήμερο των Σκηνοθετών 1978), Φεστιβάλ του Μανχάιμ (1978), Φεστιβάλ του Λοκάρνο (1978), Φεστιβάλ Ντέι Πόπολι (1978), Φεστιβάλ Λε Ζεμό (1978), Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης (1977) κ.ά. Αφιερώματα έγιναν σε δεκάδες πόλεις της Ελλάδας και της Ευρώπης. Η ταινία βρίσκεται από το 1980 στην ταινιοθήκη του Κέντρου Ζορζ Πομπιντού.

Συντελεστές: Σκηνοθεσία Μαρία Χατζημιχάλη-Παπαλιού, διεύθυνση φωτογραφίας Δημήτρης Βερνίκος, Κώστας Καραμανίδης, μοντάζ Δημήτρης Βερνίκος – Μαρία Χατζημιχάλη – Παπαλιού, ηχολιψία Γιάννης Δερμιτζάκης – Δημήτρης Αθανασόπουλος, παραγωγή Pesitive ΕΠΕ.

«Ο Αγώνας των τυφλών» (1977)

24ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκη

Τρίτη 15/3/2022, 18:30 μ.μ.

Αίθουσα Τζον Κασσαβέτης, Αποθήκη 1, Λιμάνι.