Η φεμινίστρια Νορβηγίδα και η ανατρεπτική Τσέχα

Δύο κορυφαίες φωνές του ευρωπαϊκού σινεμά συστήνει το 61ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (5-15 Νοεμβρίου). Τη Νορβηγίδα Ανια Μπρέιεν, φίλη του Θόδωρου Αγγελόπουλου από τα φοιτητικά τους χρόνια, αγαπημένη δημιουργό του Ινγκμαρ Μπέργκμαν και πρωτοπόρο του φεμινιστικού σινεμά στη Σκανδιναβία και την Τσέχα Βέρα Χιτίλοβα (1929-2014), ανατρεπτική δημιουργό, μέλος του «τσέχικου νέου κύματος».

Η Ανια Μπρέιεν, διάσημη στη χώρα της, αλλά λιγότερο γνωστή στην Ελλάδα, έχει τιμηθεί από διεθνή φεστιβάλ και χώρους τέχνης σε ολόκληρο τον κόσμο, έχει εμπνεύσει νεότερους δημιουργούς και έχει αναγνωριστεί από κορυφαίους σκηνοθέτες. Το σινεμά της έχει συχνά συγκριθεί με εκείνο της Σαντάλ Ακερμαν, αλλά και του Μπέργκμαν και οι ταινίες της ασχολούνται με ζητήματα φύλου, ταυτότητας, έρωτα και μοναξιάς.

Ο κριτικός κινηματογράφου Πίτερ Κόουι έγραψε, μάλιστα, ότι η Μπρέιεν υπήρξε σκηνοθέτιδα του κινηματογραφικού κινήματος «Δόγμα 95», 20 χρόνια πριν αυτό κάνει την εμφάνισή του.

Φέτος, η Μπρέιεν γιορτάζει 80 χρόνια ζωής και το φεστιβάλ τιμά το έργο της, προβάλλοντας επτά ταινίες μυθοπλασίας και ένα ντοκιμαντέρ. Ανάμεσά τους «Ο Βιασμός» (1971), σκηνοθετικό της ντεμπούτο, που εγκαινίασε το νορβηγικό νέο κύμα, μια απαιτητική φορμαλιστικά ταινία που ασκεί κριτική στο νορβηγικό δικαστικό σύστημα.

Επίσης, η τριλογία της «Σύζυγοι / Wives» (1975, 1985 και 1996), μια φεμινιστική απάντηση στο Husbands (1970) του Τζον Κασσαβέτη. Στην πρώτη ταινία, τρεις γυναίκες αφήνουν τη δουλειά τους, τους συζύγους τους και τα παιδιά τους για να ζήσουν μια διασκεδαστική περιπέτεια μιας εβδομάδας.

Δέκα χρόνια αργότερα, η σκηνοθέτις γύρισε με το ίδιο καστ το Σύζυγοι – Δέκα Χρόνια Μετά και σχεδόν 20 χρόνια μετά το «Σύζυγοι ΙΙΙ». Θα προβληθεί και «Ο Πλησιέστερος συγγενής» (1979), από τις κορυφαίες στιγμές της καριέρας της, σατιρική ματιά σε μια οικογενειακή διαμάχη για μια κληρονομιά. Προβλήθηκε στο διαγωνιστικό τμήμα των Κανών, με τον Μπέργκμαν να δηλώνει ότι έπρεπε να είχε κερδίσει τον Χρυσό Φοίνικα.

Οσο για τη Βέρα Χιτίλοβα, που πέθανε το 2014, υπήρξε αντισυμβατική και ατρόμητη, μια «αναρχική» του τσέχικου σινεμά. Το μεγάλο ταλέντο της αποκαλύφθηκε από την πρώτη της ταινία, το «Κάτι διαφορετικό» (1963), όπου, συνδυάζοντας ντοκιμαντέρ και μυθοπλασία, αφηγείται δυο διαφορετικές ιστορίες: στη μία η πραγματική πρωταθλήτρια Εύα προετοιμάζεται υπό το άγρυπνο βλέμμα ενός άνδρα προπονητή. Στη δεύτερη, η νοικοκυρά Βέρα αισθάνεται την πλήξη της καθημερινότητάς της, την ώρα που ο σύζυγός της περιμένει από εκείνη να λύσει όλα τα προβλήματα.

Στη Θεσσαλονίκη θα προβληθούν και «Οι Μαργαρίτες» (1966), η πιο γνωστή ταινία της. Δυο νεαρά κορίτσια αποφασίζουν ότι αφού ο κόσμος είναι κακός, τότε θα είναι και οι ίδιες κακές και σπέρνουν τον πανικό σε ολόκληρη την Πράγα. Η ταινία, που απαγορεύτηκε από το κομμουνιστικό καθεστώς, θεωρείται ένας κινηματογραφικός ύμνος στην ανεξαρτησία.

Τα φετινά σποτ του φεστιβάλ ανατέθηκαν στην ανερχόμενη σκηνοθέτιδα Σοφία Εξάρχου (του πολυβραβευμένου «Park»). «Σε μια περίοδο φόβου και αβεβαιότητας ήθελα να φτιάξω τρεις μικρές ιστορίες, που να αφηγούνται την ιδέα ότι συνεχίζουμε να κάνουμε και να βλέπουμε σινεμά με κάθε τρόπο», εξηγεί.

Και όντως, τα τρία σποτάκια, είναι χαριτωμένα, αστεία και πρωτότυοα. Το ένα («Sci-fi») είναι από τη μεριά των δημιουργών, το δεύτερο («Ταράτσα»), από τη μεριά των θεατών και το τρίτο («Foleys») για τους cinema geeks, σινεφίλ, ερασιτέχνες κινηματογραφιστές και τρελαμένους με επιστημονική φαντασία. Δείτε τα στο κανάλι Youtube του φεστιβάλ.