10 ταινίες κοινωνικής αφύπνισης γι’ αυτό το καυτό καλοκαίρι

«Ο Τζόνι πήρε τ’ όπλο του» («Johnny Got His Gun»), Ντάλτον Τράμπο, 1971

Τζο, Αμερικανός στρατιώτης στον Α’ Παγκόσμιο, είναι κάτι παραπάνω από τραυματίας, έχει χάσει την όραση, την ακοή, την ομιλία και τα άκρα του. Με ό,τι έχει απομείνει από το σώμα και τη σκέψη του, προσπαθεί να βάλει τέλος στη ζωή του. Γυρισμένη στο τέλος του πολέμου του Βιετνάμ, στο ύφος μιας σάτιρας που ταλανίζει τις αντοχές του θεατή, αυτή είναι μια από τις πιο σκληρές και πιο οξυδερκείς αντιπολεμικές ταινίες στην ιστορία του σινεμά. Βλέπεται και ως double feature με το «Ξύπνημα στον εφιάλτη» («Jacob’s Ladder», 1990) του Εϊντριαν Λάιν, για τους αληθινά πρόθυμους.

«Μαύρο + Ασπρο» Θανάσης Ρεντζής, Νίκος Ζερβός, 1973

Ο Κώστας φτάνει στην Αθήνα ως φοιτητής της Σχολής Καλών Τεχνών. Προτιμώντας να συγκεντρωθεί στις σπουδές του και στο κορίτσι του, συγκρούεται με τους συμφοιτητές του, όταν αρνείται να ενταχθεί στο γενικότερο κλίμα αναταραχής που συγκλονίζει το ελληνικό Πανεπιστήμιο τα δύο τελευταία χρόνια της χούντας. Η εξέγερση του Πολυτεχνείου, η αστικοποίηση, η Ελλάδα που ζει τη δική της έκρηξη, σε μια λίγο ιδωμένη ταινία (αναζητήστε τη στο ψηφιακό αρχείο της Ταινιοθήκης), με πρωταγωνιστή τον Γιώργο Τσεμπερόπουλο.

«Ταξί για τα αποχωρητήρια» («Taxi Zum Clo»), Φρανκ Ρίπλο, 1980

Ο Δυτικογερμανός (τότε) Φρανκ είναι καθηγητής σε σχολείο, επίσης γκέι άντρας με πολύ ενεργή σεξουαλική ζωή. Προσπαθεί να κρατά το ένα χωριστά από το άλλο, παρότι καμιά φορά διορθώνει γραπτά στις τουαλέτες, παίρνοντας μάτι τους διπλανούς, περιμένοντας να σκοράρει κι ο ίδιος. Ο Φρανκ Ρίπλο έκανε μια αυτοβιογραφική κωμωδία που σημείωσε και εμπορική επιτυχία (απαγορεύτηκε στην Αγγλία στην εποχή της), καταφέρνοντας να περάσει στη mainstream συνείδηση τη ζωή ενός ομοφυλόφιλου άντρα στην αρχή της δεκαετίας του ’80, πριν ακόμα γίνει αντιληπτή η πανδημία του AIDS που θα άλλαζε για πάντα και την πραγματικότητα και την απεικόνισή της στο σινεμά. Σήμερα βλέπεται σχεδόν σαν ντοκιμαντέρ.

«Φράουλες και αίμα» («The Strawberry Statement»), Στιούαρτ Χάγκμαν, 1970

Ο Σάιμον, πρωτοετής φοιτητής από την αμερικανική επαρχία, καταφτάνει, το 1968, στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια και, παρότι αστοιχείωτος πολιτικά, μπαίνει σ’ έναν σπουδαστικό όμιλο, κυρίως για να γνωρίσει κορίτσια. Η Ιστορία θα τον φέρει στο προσκήνιο του φοιτητικού κινήματος, ενάντια στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό, τον πόλεμο του Βιετνάμ, τις φυλετικές διακρίσεις, τη συστημική βία, στην πραγματική εξέγερση του Απριλίου του ’68, λίγο πριν από το φοιτητικό-εργατικό κίνημα του Μάη του ’68 στην Ευρώπη.

«Η καταγωγή των Σάμι» («Sami Blood»), Αμάντα Κέρνελ, 2016

Η Ελε Μάργια είναι ένα 14χρονο κορίτσι στη Σουηδία του ‘30, κόρη της κοινότητας των Σάμι, των ιθαγενών της Σκανδιναβίας, οι οποίοι έζησαν νομαδικά κοντά στη φύση, εκτρέφοντας ταράνδους και μιλώντας τη δική τους γλώσσα, τραγουδώντας τα δικά τους τραγούδια, αναπτύσσοντας στενές σχέσεις, όπως όλοι οι παλιοί λαοί, με τα ζώα και τις φυσικές δυνάμεις. Η Ελε Μάργια θέλει ό,τι κι οποιαδήποτε έφηβη της εποχής της: να χορέψει, να φλερτάρει, να ντυθεί μοντέρνα. Σε απάντηση, ο κόσμος θα την υποβιβάσει και θα μετρήσει τον εγκέφαλό της, για να δει αν είναι «κανονικός» άνθρωπος. Χρειάστηκε μια πολύ νέα, γεννημένη το 1986, σκηνοθέτις, στην πρώτη της ταινία, για να κάνει την κοινή γνώμη να ενδιαφερθεί για τον ρατσισμό εναντίον των Σάμι. Και το κατάφερε, ειδικά αφού το φιλμ κέρδισε το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Σκηνοθέτη στο Φεστιβάλ Βενετίας και το Βραβείο Lux του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

«Σήματα καπνού» («Smoke Signals»), Κρις Εϊρ, 1998

Από τον καταυλισμό των Ινδιάνων στο Αϊνταχο, δύο νεαροί Τσεγέν, ο Βίκτορ κι ο Τόμας, ξεκινούν ένα ταξίδι που θα τους βοηθήσει να συμφιλιωθούν με το παρελθόν τους. Ο Βίκτορ απεχθάνεται τον πατέρα του, αλκοολικό με εκρήξεις βίας. Τον ίδιο άντρα ο Τόμας λατρεύει, καθώς τον διέσωσε από μια πυρκαγιά όταν ήταν μωρό. Αυτή είναι η πρώτη ταινία που έγινε, εξ ολοκλήρου, από ιθαγενείς Αμερικανούς – κέρδισε το Βραβείο Κοινού στο Φεστιβάλ του Σάντανς και μια θέση στην Ιστορία.

«Το Παρίσι καίγεται» («Paris Is Burning»), Τζένι Λίβινγκστον, 1991

Στη Νέα Υόρκη του ’80, πριν η Μαντόνα κλέψει, ορισμένως, την τάση και τη μετατρέψει σε mainstream μόδα χωρίς ν’ αποδώσει τα εύσημα, η Τζένι Λίβινγκστον καταγράφει τη θύελλα του «voguing». Ενα συναρπαστικό και μαζί σπαρακτικό… ρεσιτάλ στον κόσμο των Αφροαμερικανών και Λατινοαμερικανών γκέι και τρανσέξουαλ, απίθανης ομορφιάς, χιούμορ και συγκίνησης που, τρεις δεκαετίες αργότερα, οδήγησε στο «Pose».

«Κάνε το σωστό» («Do the Right Thing»), Σπάικ Λι, 1989

Σε μια γειτονιά του Μπρούκλιν που, παραδοσιακά, ανήκει στην αφροαμερικανική κοινότητα, ο Ιταλοαμερικανός Σαλ και οι δύο γιοι του έχουν την πιτσαρία της γειτονιάς, απ’ όπου περνά όλος ο κόσμος. Την πιο ζεστή μέρα του καλοκαιριού οι εντάσεις ανεβαίνουν αδικαιολόγητα. Πριν από τριάντα χρόνια, ο Σπάικ Λι έκανε την πιο δημιουργική, την ακριβέστερη, ειλικρινέστερη και πιο καθηλωτική, σκηνοθετικά και σεναριακά, ταινία για τον ρατσισμό στη σύγχρονη Αμερική και την αστυνομική βία. Σε συνδυασμό με το οσκαρικό ντοκιμαντέρ του Ραούλ Πεκ, «Δεν είμαι ο νέγρος σου», μεταφορά του ανολοκλήρωτου βιβλίου του Τζέιμς Μπόλντγουιν, «Remember This House», οι δύο ταινίες αποτυπώνουν πληρέστατα και δυναμικά τον φυλετικό διχασμό.

«Η ευτυχία» ​​​​​​​(«Le Bonheur»), Ανιές Βαρντά, 1965

Ο Φρανσουά και η Τερέζ ζουν μια απλή, ευτυχισμένη ζωή, μαζί με τα δύο παιδιά τους, σε μια ανάλαφρη καθημερινότητα και με τακτικές εκδρομές στην ιμπρεσιονιστικής απαλότητας φύση. Ωσπου ο Φρανσουά θα γνωρίσει και θα ερωτευτεί, επίσης, την Εμιλί και, μαζί της, θα ζήσει μια παράλληλη ζωή… «σωρευτικής ευτυχίας». Εξω από τα συγκεκριμένα όρια του φεμινιστικού σινεμά (η Βαρντά, άλλωστε, δήλωνε, «προσπάθησα να είμαι μια χαρωπή φεμινίστρια, αλλά ήμουν πολύ οργισμένη»), αυτή είναι μια αταξινόμητη, ήσυχα επαναστατική ταινία που θυμίζει ότι τα happy end, τελικά, τα ορίζουν οι κοινωνικές νόρμες ή… το σινεμά.

«Αγριες νύχτες» ​​​​​​​(«Les Nuits Fauves»), Σιρίλ Κολάρ, 1992

Το AIDS στην από εδώ πλευρά του Ατλαντικού. «Μερικές φορές θα έκανα τα πάντα για να ξεχάσω πως πεθαίνω», εξομολογείται ο ήρωας της ταινίας, ο πραγματικός Σιρίλ Κολάρ, που υποδύεται τον εαυτό του στη δική του ιστορία, αυτή ενός νέου που πεθαίνει από AIDS αλλά είναι αποφασισμένος να πέσει με τα μούτρα στη ζωή και σε δύο σχέσεις, μ’ ένα 17χρονο κορίτσι κι έναν νεοναζί αθλητή. Η ταινία σημαδεύτηκε για πάντα από τον θάνατο του Κολάρ, λίγες, μόλις, μέρες πριν αυτή κερδίσει το Σεζάρ της χρονιάς.