Εύα Στεφανή: «Τα εμπόδια προχωράνε την τέχνη»

Ιδιαίτερη και τολμηρή χωρίς να το φωνάζει, με ισχυρές και κάπως μοναχικές απόψεις για την τέχνη της, που όμως αυτές, ναι, τις υπερασπίζεται με τον δικό της, διακριτικό τρόπο, η πολυβραβευμένη και καταξιωμένη εντός και εκτός συνόρων ντοκιμενταρίστρια Εύα Στεφανή χαίρει μεγάλης εκτίμησης από το σινάφι της. Το έργο της, κάτι σαν αυτόνομη νησίδα στο πέλαγος του ελληνικού ντοκιμαντέρ, τραβάει πάντα το ενδιαφέρον. Το ίδιο και η μέθοδος δουλειάς της, αλλά και ο τρόπος που χαράζει την πορεία της στο σινεμά, ενώ συγχρόνως διδάσκει στο Πανεπιστήμιο και γράφει βιβλία.

Με λίγα λόγια η Εύα Στεφανή, συν τοις άλλοις μια εξαιρετικά γοητευτική γυναίκα, ήταν απολύτως αναμενόμενο ότι σε μία από τις σπάνιες δημόσιες «εξομολογήσεις» της υπό μορφή masterclass, Δευτέρα απόγευμα, στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος, θα συγκέντρωνε πλήθος κόσμου, γνωστούς κινηματογραφιστές, σπουδαστές και σινεφίλ. Είναι από τα τιμώμενα πρόσωπα του 10ου Φεστιβάλ Πρωτοποριακού Κινηματογράφου της Αθήνας, που συνεχίζει με τα χίλια ώς τις 5 Δεκεμβρίου.

Προβάλλονται 15 ταινίες της, μικρού και μεσαίου μήκους, άλλες ποιητικές και πειραματικές, άλλες με την κάμερά της στραμμένη με προσήλωση, τρυφερότητα και αποκαλυπτική δύναμη πάνω σε πρόσωπα μυθικά, όπως τον συγγραφέα E.X. Γονατά, ή του «περιθωρίου» -αν και δεν της αρέσει η λέξη-, φυλακισμένους, άνεργους, ηλικιωμένους.

Πού ξέρεις, μπορεί να μην της αρέσει και ο τίτλος «masterclass», πέραν του ότι και η ίδια η «δημόσια έκθεση» της δημιουργεί αμηχανία. Ετσι, αν και το θέμα της, τουλάχιστον στον τίτλο του, είχε μια σιγουριά, «Το εμπόδιο στο ντοκιμαντέρ», σήκωνε, δηλαδή, αναλύσεις και λύσεις, το απολαυστικό μάθημα της Στεφανή εκτυλίχθηκε κάπως πρωτόγνωρα για τέτοιες εκδηλώσεις. Εγινε, με απόλυτα συνειδητό τρόπο, μια δημόσια παραδοχή των ορίων της, των δυσκολιών της, των προβλημάτων που αντιμετωπίζει στη διάρκεια της δουλειάς της.

Την ίδια ώρα, όμως, που με κάθε λεπτομέρεια εξηγούσε πώς και γιατί δεν μπορεί να ολοκληρώσει μια ταινία που γυρίζει σχεδόν δέκα χρόνια και σαν να ζητούσε «συμβουλές» από το κοινό, η Εύα Στεφανή έδινε το καλύτερο μάθημα σινεμά. Για το πώς η δύσκολη «σχέση σου με τον άλλον, η εγγύτητα με έναν άλλο άνθρωπο» είναι το απόλυτο ζητούμενο στο ντοκιμαντέρ.

Για το ότι «ντοκιμαντέρ δεν είναι τα γεγονότα, αλλά κάτι πέρα από αυτά, αλλιώς καταλήγουν εικονογραφημένες διαλέξεις, που σιχαίνομαι». Για τη σημασία που έχουν τα μπλοκαρίσματα στην τέχνη («Οπως λέει ο Ρομπέρ Μπρεσόν, μια ταινία ζωντανεύει στο χαρτί, πεθαίνει στο χαρτί, ξαναζωντανεύει στο μοντάζ, πεθαίνει στο μοντάζ, είναι μια συνεχής ροή θανάτου και ζωντανέματος»). Για την ελευθερία που δίνουν οι τεχνολογίες στον κινηματογραφιστή («Καλύτερα να γυρίζουμε ταινίες με ένα κινητό από το να μπλέκουμε με Lab και εταιρείες παραγωγής και να ψάχνουμε τις καλύτερες κάμερες, κανένα φεστιβάλ δεν διάλεξε ποτέ ταινία λόγω της καλλιέπειας της εικόνας της»).

Η ταινία που γυρίζει δέκα χρόνια και «ντρέπεται» να λέει ότι δεν την έχει ακόμα τελειώσει, λέγεται «Μέρες και νύχτες με τη Δήμητρα Κ.». Η Εύα Στεφανή έδειξε ένα πολύ δυνατό, αμοντάριστο τμήμα της, που ομολογουμένως δεν είχε κανένα φανερό σημάδι της δυστοκίας της. Η ηρωίδα της δεν είναι καθόλου άγνωστη, είναι μια πόρνη, πρόεδρος του Σωματείου Εκδιδόμενων Προσώπων Ελλάδας αν σας ενδιαφέρουν οι τίτλοι.

Για τη Στεφανή είναι «μια γυναίκα γενναιόδωρη, έξυπνη, ελεύθερη, χωρίς νταβατζή, με τη δύναμη να διώχνει τους πελάτες που δεν γουστάρει, αλλά και τρομερά αντιφατική». Τη δέχτηκε δύσκολα η Δήμητρα στο μπορντέλο που δούλευε, αλλά σιγά σιγά με εκατέρωθεν ανοίγματα και τολμηρές εξομολογήσεις («της είπα πράγματα δικά μου, για τη σεξουαλικότητα και τις φαντασιώσεις μιας γυναίκας με φεμινιστικό μπακγκράουντ», παραδέχτηκε η Στεφανή) αναπτύχθηκε ανάμεσά τους μια σχέση άνεσης και αγάπης.

Οντας ελεύθερη να μπαινοβγαίνει στον χώρο δουλειάς της Δήμητρας, έχοντας το προνόμιο να τη ρωτάει σχεδόν τα πάντα («όχι πάντως τόσο για το σεξ, από ευγένεια αλλά και γιατί με έκανε να νιώθω σαν παρθενοπιπίτσα»), αλλά και να την παρακολουθεί στα επίσημα καθήκοντά της σε υπουργεία και συναντήσεις για θέματα πορνείας και τράφικινγκ, όπου καμιά φορά μπούκαρε ακάλεστη (!), η σκηνοθέτρια έπεσε σε παγίδες.

«Είναι δύσκολο να τη χειριστώ χωρίς να γίνει καρικατούρα», είπε, αναφερόμενη κυρίως σε έναν περίεργο ιδεολογικό συνδυασμό που κάνει τη Δήμητρα οπαδό του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και θαυμάστρια του βασιλιά, πιστή χριστιανή και τώρα τελευταία φανατική δωδεκαθεΐστρια.

Τρόμαξε και αναρωτήθηκε πώς θα έβαζε στην ταινία κάποια πράγματα που της φάνηκαν «άγρια ρατσιστικά», όπως τον θυμό της Δήμητρας για μουσουλμάνους πελάτες, που βγάζουν το προφυλακτικό και της φέρονται βίαια. «Φταίει η μανία μου να είμαι πολίτικαλ κορέκτ», παραδέχτηκε η σκηνοθέτρια, «ενώ το ξέρω ότι στο ντοκιμαντέρ πρέπει να αποδέχεσαι τον άλλο, να μη νιώθεις ότι κρίνεσαι εσύ από αυτά που λέει». Ακόμα και η ακλόνητη πεποίθηση της Δήμητρας ότι η πορνεία μπορεί να είναι ελεύθερη επιλογή μιας γυναίκας και η συνακόλουθη διαφωνία της στο θέμα αυτό με τις φεμινίστριες την κάνουν στα μάτια της Στεφανή ακόμα περισσότερο «ανεξιχνίαστη».

Είναι πέρα από σίγουρο ότι με τέτοιες ευαισθησίες και αγωνίες θα μας δώσει κάποια στιγμή ακόμα ένα σπουδαίο ντοκιμαντέρ για τη Δήμητρα Κ. Δεν έχει πει, άλλωστε, ο Τζον Κασσαβέτης, και μας το θύμισε τη Δευτέρα η σκηνοθέτρια, πως «πρέπει να θέλεις να ρισκάρεις τα πάντα αν θέλεις να εκφράσεις πραγματικά τα πάντα»;