Ηταν η εποχή, ήταν και οι άνθρωποι. Το πολιτικό σκηνικό, τα κοινωνικά κινήματα και οι μαζικές διεκδικήσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, το περιβάλλον, την αλλαγή στον τρόπο ζωής έδρασαν καθοριστικά και στην Τέχνη. Δεν είναι τυχαίο πως τα κυριότερα «κινήματα» στον χώρο του κινηματογράφου αναπτύχθηκαν την ίδια εποχή, με ένα από τα πιο σημαντικά αυτό του Γαλλικού Νέου Κύματος (Νouvelle Vague). Ενας από τους δημιουργούς και κινηματογραφικούς στοχαστές που συνέβαλε καθοριστικά στην εξέλιξη της Νouvelle Vague αλλά και του cinéma vérité («σινεμά της αλήθειας», του οποίου μάλιστα θεωρείται ο «ιδρυτής») ήταν ο Ζαν Ρους.
Γεννημένος το 1917 στη Γαλλία, μέχρι τον θάνατό του το 2004, ο Ζαν Ρους έζησε περισσότερα από εξήντα χρόνια στην Αφρική, καταγράφοντας μια «πραγματικότητα» που ήταν ακόμη ελάχιστα γνωστή στη Δύση. Γι’ αυτό και θεωρείται από τους πιο σημαντικούς ανθρωπολόγους και εκπροσώπους του εθνογραφικού κινηματογράφου. Με το πλουσιότατο έργο του, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου γυρίστηκε εκεί φυσικά, στην Αφρική, διεύρυνε τα όρια του εθνογραφικού ντοκιμαντέρ και έθεσε τις βάσεις για τη δημιουργία του «ethnofiction», ενός τύπου ταινίας με δυσδιάκριτα τα όρια ανάμεσα σε ντοκιμαντέρ και μυθοπλασία.
Το ντοκιμαντέρ «Ζαν Ρους – Ο κινηματογραφιστής της περιπέτειας» περιγράφει τη ζωή του ευφυούς αυτού ανθρωπιστή σκηνοθέτη, οραματιστή και ανθρωπολόγου, που, όπως ακούγεται και στο φιλμ, «μελετώντας τον κανείς είναι σαν να ακολουθεί το βλέμμα ενός εξερευνητή, πότε στην Αφρική, πότε στο Παρίσι -όπου τον οδηγεί η κάμερά του!». «Θεωρείται πρωτοπόρος και δάσκαλος εικονοληπτών, επιστημόνων και ποιητών. Γιατί; Γιατί ακριβώς παρατηρούσε τα παιδιά, τους προφήτες και τους τρελούς!».
Δεν είναι τυχαίο πως ο ίδιος ο Ζαν Λικ Γκοντάρ, επηρεασμένος από τον τρόπο κινηματογράφησης του Ζαν Ρους, ήταν από τους πρώτους που υιοθέτησε την τεχνική του jump cut στις ταινίες του (πρόκειται για μια ριζοσπαστική τεχνική μοντάζ που «εφηύρε» ο Ρους και δίνει τη δυνατότητα στον σκηνοθέτη να επηρεάσει «τεχνικά» το νόημα της ταινίας, κάνοντας «άλματα στο μέλλον»).
Με δεκάδες φιλμ στο ενεργητικό του (από το 1947 έως την τελευταία ταινία του το 2002, στα 84 του χρόνια, μόλις δύο χρόνια πριν από τον θάνατό του), ο Ζαν Ρους ξεκίνησε φιλμογραφικά από τον Νίγηρα σε μια εποχή που ακόμη μιλάμε με όρους αποικιοκρατικούς και σε μόλις τρία χρόνια έκανε τρία ντοκιμαντέρ για τους τρόπους λατρείας στην περιοχή. Εως σήμερα θεωρείται ο πατέρας του σινεμά του Νίγηρα.
Τα χρόνια που ακολούθησαν, ο σπουδαίος αυτός σκηνοθέτης με την ανθρωπολογική ματιά δεν σταμάτησε να ταξιδεύει στην Αφρική καταγράφοντας δεκάδες θέματα. Ωστόσο, ούτε το Παρίσι δεν διαφεύγει την προσοχή του. Συγκεκριμένα, το καλοκαίρι του 1960, ο Ζαν Ρους μαζί με τον κοινωνιολόγο Εντγκάρ Μορέν διερευνούν τη ζωή των Παριζιάνων -ανθρώπων διαφορετικών ηλικιών και υπόβαθρου. Η ερώτηση που τίθεται σε όλους και στην οποία πρέπει να απαντήσουν είναι «Είστε ευτυχισμένοι;».
Σκοπός ήταν να κατανοήσουν την αντίληψή τους για την ευτυχία μέσα σε ένα περίπλοκο ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο, με τον πόλεμο της Αλγερίας να μαίνεται και το Κονγκό να παλεύει ταυτόχρονα για την ανεξαρτησία του. Με αυτήν την ταινία, οι δύο στοχαστές/ερευνητές σκηνοθετούν ουσιαστικά και τον εαυτό τους και δεν φοβούνται να κρύψουν τον μηχανισμό του εγχειρήματός τους, συζητώντας για τις συναντήσεις και την προσέγγισή τους. Με αυτό το ξεχωριστό έργο, γίνονται λοιπόν οι πρωτοπόροι του «σινεμά ντιρέκτ» ή «σινεμά βεριτέ».
Ολα αυτά μαζί με άλλες υπέροχες λεπτομέρειες από τη δημιουργική ζωή και πρωτοπόρο δράση του Ζαν Ρους καταγράφονται στο φιλμ «Ζαν Ρους – Ο κινηματογραφιστής της περιπέτειας», ένα σπάνιο και σημαντικό ντοκουμέντο για όσους ασχολούνται με την ιστορία του σινεμά ή απλά αγαπούν τις πρωτοπορίες, το οποίο μπορείτε να αποκτήσετε μαζί με την «Εφημερίδα των Συντακτών» το ερχόμενο Σάββατο. Ευχαριστούμε τον παραγωγό Θάνο Λαμπρόπουλο που έχει τα δικαιώματα της ταινίας για την Ελλάδα.
