Θέλουμε να είμαστε ελεύθεροι, αλλά φοβόμαστε

Οχτώ φοιτητές της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, με όλη την τόλμη της νιότης τους. Και στη μέση μια ερωτική, αντισυμβατική καθηγήτρια, που κατεβαίνει από το «βάθρο» της και τους αφήνει εντελώς ελεύθερους. Οχι μόνο τους δίνει ένα «ελεύθερο θέμα», αλλά και τους παρακολουθεί εντελώς διακριτικά να παλεύουν μαζί του. Είτε είναι προσωπικές ιστορίες είτε πολιτικές αναζητήσεις είτε η ίδια η τέχνη και η ιστορία της. Ενώ η οικονομική κρίση γύρω τους και η άνοδος της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη διεκδικούν χώρο κι αυτές στο καλλιτεχνικό τους πρότζεκτ.

«Ελεύθερο θέμα» λέγεται η νέα ταινία της Στέλλας Θεοδωράκη (αύριο στις αίθουσες). Ελεύθερο θέμα δεν έβαλε μόνο στη γοητευτική ομάδα των ηρώων της, αλλά και στον εαυτό της τον ίδιο. Είναι φανερό από τη φαντασία της γραφής της, την τρέλα της φόρμας της, ακόμα και από τη διάρκεια της ταινίας (πάνω από δύο ώρες). Καταλαβαίνεις αμέσως ότι απολάμβανε κάθε στιγμή της δουλειάς της.

«Ναι», το παραδέχεται, «ήταν ευτυχία, αλλά δύσκολη ευτυχία. Επρεπε πρώτα να περάσω από τη φάση που σου μπαίνουν στο μυαλό διάφορα πρότυπα και λες, να τα ξεπεράσω ή να μην τα ξεπεράσω; Γιατί αυτή η ταινία ήταν κόντρα σε πολλά -στην αφήγηση, στη διάρκεια. Δηλαδή, έπρεπε να πω, “όχι, δεν θα αναπτύξω μόνο μία ιστορία, αλλά οχτώ. Οχι, δεν θα είναι 110 λεπτά, αλλά όσο μας βγει”».

Αυτό που ήθελε να κάνει ήταν, όπως λέει, «μια ταινία πάνω στην ελευθερία της έκφρασης, που όμως δεν αφορά μόνο τη δημιουργία, αλλά και τη σχέση μας με όσα συμβαίνουν γύρω μας. Νιώθω ότι δεν αντιδράμε όντως ελεύθερα, σαν να μας έχουν δέσει τη γλώσσα». Η εμπειρία της από τη διδασκαλία σε νέα παιδιά, στη Σχολή Σκηνοθεσίας του ΑΠΘ, ήταν καθοριστική.

«Οταν διέκοψα τα μαθήματα για να γυρίσω το “Ricordi mi” κατάλαβα όχι μόνο πόσο μου έλειπαν οι μαθητές μου αλλά και τι μου είχαν δώσει. Κυρίως τη διάθεσή τους να είναι ελεύθεροι και ταυτόχρονα τον φόβο τους, γιατί ο φόβος μπροστά στην ελευθερία μπορεί να είναι πολύ μεγάλος».

Ούτε όμως η καθηγήτρια της ταινίας (άλλη μια σπουδαία ερμηνεία από τη Θεοδώρα Τζήμου) ούτε οι οχτώ φοιτητές της στην ΑΣΚΤ είναι η ίδια η σκηνοθέτρια και οι παλιοί μαθητές της. Αλλοι χαρακτήρες, άλλες ιστορίες. Αλλωστε, όπως λέει η Στέλλα Θεοδωράκη, αν και είχε γράψει το σενάριο «σαν να έβγαινε ένας χείμαρρος από μέσα μου», δούλεψε πολύ και με τους επιλεγμένους από ανοιχτό κάστινγκ ηθοποιούς (και μη ηθοποιούς, ανάμεσά τους «κι ένα κορίτσι, που το βρήκα σχεδόν στον δρόμο…»).

«Δουλέψαμε μαζί τους ρόλους σαν έρευνα. Κάναμε ακόμα και προσομοίωση τάξης. Ο καθένας, δηλαδή, έφερνε εργασίες, όπως ακριβώς και στην ταινία. Το υλικό που μου έφερναν ήταν πολύ χρήσιμο. Γιατί η ταινία, όσο αυστηρή ήταν σαν παραγωγή, ταυτόχρονα… ζούσε».

Νιώθει ότι το «Ελεύθερο θέμα» αφορά κυρίως τη νέα γενιά; «Καθόλου. Είδα βέβαια από τη μέχρι τώρα πορεία της ταινίας ότι τραβάει πολύ τους νέους, αλλά θεωρώ ότι απευθύνεται και στη δική μου γενιά. Με έναν πιο ώριμο τρόπο. Μιλά γι’ αυτά που χάσαμε και γι’ αυτά που χάνουμε. Οσο για την έλλειψη αντίδρασης στα όσα συμβαίνουν, ούτε κι εμείς οι άνθρωποι του σινεμά είμαστε αλώβητοι, μετά τους “Κινηματογραφιστές στην Ομίχλη” έπεσε ακρίδα. Είναι καλό που άρχισαν να γίνονται πιο δυναμικά πράγματα, σαν τη διαμαρτυρία-κάλεσμα της ΕΣΠΕΚ κάτω από τον τίτλο “Δώσε λίγη αγάπη στον ελληνικό κινηματογράφο”».

Τη δική της συλλογικότητα ζει και η νέα γενιά της ταινίας. Αλλά, τι έκπληξη, με σύμπνοια και αγάπη, απίστευτες σε καιρούς πόλωσης και διχασμού, ακόμα κι όταν ένας από την παρέα αλληθωρίζει προς φασιστικές ιδέες.

«Του κάνουν άγρια κριτική, “είσαι τρελός;”, του λένε. Αλλά δεν τον διώχνουν, τον κρατάνε μαζί τους. Μόνο έτσι πιστεύω ότι μπορείς κάποιους να τους σώσεις από εθνικισμούς και Ακροδεξιά, που βλέπουμε να επελαύνουν στην Ευρώπη», λέει η σκηνοθέτρια.

Με σπουδές και στο Παρίσι, η Στέλλα Θεοδωράκη δίνει στη Γαλλία ρόλο. Γυρίσματα (από τα πιο ωραία της ταινίας) έχουν γίνει σε Παρίσι και Νορμανδία με συμπαραγωγό το Γαλλικό Κέντρο Κινηματογράφου.

Το «Ελεύθερο θέμα» είναι εξαιρετικά πλούσιο σε χώρους, σκηνικά, μουσικές, εφέ. «Δεν συνάδει αυτό που βλέπετε με τον χαμηλό προϋπολογισμό μας», λέει. «Απλώς όσοι ενεπλάκησαν τα ‘δωσαν όλα. Και ομολογώ ότι άδικα φοβόμουν στην αρχή τα γυρίσματα στη Γαλλία. Ενιωσα μια αγκαλιά. Γιατί είναι ένας χώρος που αγαπάει πολύ το σινεμά».

Δύο σπουδαίοι διευθυντές φωτογραφίας, ο Ηλίας Κωνσταντακόπουλος και ο Ηλίας Αδάμης, ξαναμοιράζονται μια δουλειά, πολλά χρόνια μετά τη μικρού μήκους «Πλαστικό» της Θεοδωράκη.

Το ίδιο πολύτιμη είναι η δουλειά του Χρήστου Δεληγιάννη στη μουσική (και στα τραγούδια που λέει η Τζήμου), του Αντώνη Δαγκλίδη στη σκηνογραφία, της Τριάδας Παπαδάκη στα κοστούμια, του Edgen Lame στη χορογραφία. Παίζουν οι: Δημήτρης Κίτσος, Λοράν Σοβάζ, Αντώνης Καρυστινός, Λάζαρος Γεωργακόπουλος, Κωνσταντίνος Ελματζιόγλου, Δημήτρης Θεοδωρίδης, Πάνος Κούγιας, Μάρθα Λαμπίρη, Ιωάννα Μούσουρα, Φραγκίσκη Μουστάκη, Ναταλία Ρήγα.