«Παρ’ όλο που την κάναμε market κυρίως για γυναικείο κοινό, δεν είναι μόνο για γυναίκες», λέει κατηγορηματικά η Τώνια Μισιαλή για την «Παύση», την πρώτη της ταινία μεγάλου μήκους, που την έκανε αμέσως γνωστή χάρη σε σημαντικές διακρίσεις (ανάμεσά τους το Βραβείο Fipresci καλύτερης ελληνικής ταινίας στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης) και βγαίνει σήμερα στην Ταινιοθήκη.
Κι όμως, η ταινία είναι άγρια φεμινιστική, μας γυρνάει στην ουσία της γυναικείας καταπίεσης με έναν καθόλου μετριοπαθή τρόπο. Η Κύπρια σκηνοθέτις δεν παίρνει καθόλου αποστάσεις από το θέμα. Ολη η ταινία είναι, όπως η ίδια λέει, «μέσα από μία μόνο ματιά, τη ματιά της ηρωίδας μου. Βλέπουμε τα πράγματα όπως αυτή τα βλέπει και τα αισθάνεται».
Και η ηρωίδα της, η Ελπίδα, τα βλέπει κόκκινα -για να θυμηθούμε και το παλιό σύνθημα των Γαλλίδων φεμινιστριών. Λίγο μετά τα 50, μπαίνει στην εμμηνόπαυση και όλα πια της φαίνονται αβάσταχτα. Μια ζωή σύζυγος, μητέρα και νοικοκυρά, η κόρη της έχει κάνει δική της οικογένεια και έχει μείνει μόνη με τον άνδρα της.
Και δεν είναι απλώς απόλυτα οικονομικά εξαρτημένη από αυτόν, της έχει τύχει και ο πρώτος λαχνός: ένας άνθρωπος βαρύς, απόλυτος, αφέντης, που δεν χρειάζεται να είναι βίαιος. Διατάζει, απαγορεύει, τρομοκρατεί, ελέγχει με ελάχιστες λέξεις, με ένα βλέμμα. Αλλωστε, στο σπίτι βασιλεύει άκρα σιωπή, αποξένωση και φόβος. Η Ελπίδα τον βλέπει προφανώς σαν τέρας και η σκηνοθέτις φροντίζει να το δείξει μέσα από μια σειρά γκροτέσκο, πανομοιότυπα, επαναλαμβανόμενα πλάνα. Κάθεται στο τραπέζι και τρώει. Τίποτα άλλο.
«Παύση» της Τώνιας Μισιαλή
Τι την έκανε να διαλέξει γυναικείο θέμα για την πρώτη της ταινία; Μια τόσο ακραία καταπιεσμένη γυναίκα μήπως είναι πια λίγο παλιά υπόθεση; Δεν έχουν γίνει βήματα; «Εννοείται ότι έχουν γίνει βήματα από τη νέα γενιά, αλλά πιστεύω ότι στην Ελλάδα και την Κύπρο πολλές γυναίκες ζουν έτσι. Εχω δει πολλές τέτοιες καταστάσεις από μικρή. Η πρώτη ανάλογη μνήμη είναι ο παππούς και η γιαγιά μου.
Αυτός, όλη μέρα καφενείο, ερχόταν το βράδυ, δεν της έλεγε κουβέντα. Και η γιαγιά, απόλυτα εξαρτημένη. Με αυτά μεγάλωσα, το θέμα πάντα με χαλούσε. Και, ναι, υπάρχει μια υπερβολή στην ταινία, συνειδητά αποφάσισα να τα δείξω όλα λίγο εξογκωμένα. Αλλά σας διαβεβαιώ ότι το 80-90% είναι αληθινές ιστορίες. Με πρώτη και καλύτερη τη φράση που λέει η φίλη της ηρωίδας: “Χαίρομαι να ακούω ότι οι άνδρες τους πεθαίνουν”».
Η Ελπίδα, που τρώει το ένα «χαστούκι» μετά το άλλο, φτιάχνει έναν κόσμο φανταστικό. Εκεί είναι τολμηρή. Αντιδρά, σηκώνει τη φωνή, διεκδικεί, κάνει ακόμα και φρικτά πράγματα. Ο θεατής μπλέκεται σ’ αυτήν την ωραία σεναριακή συνθήκη.
Η «Παύση» γίνεται και λίγο θρίλερ, σινεμά του φανταστικού. Η σκηνοθέτις, που έχει γράψει και το σενάριο μαζί με την Αννα Φωτιάδου, εξηγεί: «Ξεκίνησα από τη σκέψη: πώς ξεφεύγει αυτή η γυναίκα αφού δεν μπορεί να αντιδράσει; Μόνο στη φαντασία της μπορεί να του ρίξει πιάτο στη μούρη, να του κόψει τα καλώδια της τηλεόρασης, να προχωρήσει σε μικρές και μεγάλες πράξεις εκδίκησης». Στη φαντασία της. Γιατί, όπως λέει η Τώνια Μισιαλή, «ο κοινωνικός περίγυρος, η ύπαρξη της κόρης της, όλα την επαναφέρουν στην τάξη. Αυτές οι γυναίκες δεν επαναστατούν, ούτε καν μιλάνε για τα προβλήματά τους. Και ούτε θα μου άρεσε να δείξω την Ελπίδα να ανοίγει την πόρτα και να φεύγει. Θα ήταν πολύ κλασικό, επαναστατικό και διδακτικό».
Η ταινία δεν έχει παιχτεί ακόμα στην Κύπρο. Θα βγει τον Απρίλιο. Πώς θα αντιδράσουν άραγε οι Κύπριοι άνδρες, που ο εκπρόσωπός τους στην ταινία είναι τόσο βάρβαρος; «Δεν φοβάμαι αντιδράσεις. Και κάποιοι που θα δουν τον εαυτό τους μέσα στην ταινία, θα το κρύψουν».
Εκεί που όλοι θα συμφωνήσουν είναι ότι η πρωταγωνίστρια, η Στέλα Φυρογένη, είναι έξοχη, η καρδιά της ταινίας. Θυμίζει τη Ρόμπιν Ράιτ, ψηλή, γωνιώδης, αθλητική, με ενδιαφέρον πρόσωπο. Η Ελληνίδα ηθοποιός ζει χρόνια στην Κύπρο και «είναι η καλύτερη που έχουμε», λέει η Τώνια Μισιαλή.
