«“Εσείς θα πάρετε τη σκυτάλη”, μας είχε πει ο Κρις Μαρκέρ όταν στη διάρκεια του Μάη του ’68 είχαμε πέσει πάνω του –έκανε άλλωστε κι αυτός την ταινία του, το “Βάθος του ουρανού είναι κόκκινο”, πολύ νωρίτερα από εμάς».
Κάτι ήξερε ο Μαρκέρ. Ο Ζακ Κεμπαντιάν, που μας διηγείται αυτή την ιστορία, είναι φημισμένος Γάλλος κινηματογραφιστής, απολύτως στρατευμένος σε θέματα κινημάτων και επαναστατικής έκφρασης όχι μόνο στην πατρίδα του, τη Γαλλία, αλλά σε ολόκληρο τον κόσμο. Εχει κι αυτός πια, παρέα με τον σύντροφό του επί χρόνια σε αγώνες και κινηματογραφήσεις Μισέλ Αντριέ, ένα καταδικό τους, εντελώς «καινούργιο» ντοκιμαντέρ για τον Μάη του ’68, παραγωγής του 2018. Το «Les Revoltés, images et paroles de mai 68» («Οι Εξεγερμένοι, εικόνες και λόγια του Μάη») βγήκε με εξαιρετικές κριτικές τον Ιανουάριο στο Παρίσι.
Μία ευτυχής συγκυρία το θέλει να προβάλλεται αύριο, με τον σκηνοθέτη παρόντα, στον κινηματογράφο Cineville της Τρίπολης, στο πλαίσιο του 4ου Διεθνούς Κινηματογραφικού Φεστιβάλ «Arcadian Screenings» (20-26 Φεβρουαρίου), που διευθύνει ο Κώστας Σπυρόπουλος. Το ντοκιμαντέρ εξασφάλισε ο Μισέλ Δημόπουλος. Ως διευθυντής του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης είχε, άλλωστε, προσκαλέσει τον Κεμπαντιάν με ένα ντοκιμαντέρ του για τους sans papiers (χωρίς χαρτιά) Αφρικανούς μετανάστες, που είχαν καταφύγει το 1996 στην παριζιάνικη εκκλησία του Σεν Μπερνάρ και απομακρύνθηκαν όταν η αστυνομία έσπασε την πόρτα!
Τώρα, στους «Εξεγερμένους», οι Κεμπαντιάν και Αντριέ, με μια αξιοθαύμαστη δουλειά μοντάζ, χρησιμοποίησαν γνωστό και άγνωστο αρχειακό υλικό, στο μεγαλύτερο μέρος του αποκλειστικά δικό τους. Νέοι τότε, 28 μόλις χρόνων, συμμαθητές στην περίφημη IDHEC και λίγο αργότερα (τέλη 1967- αρχές 1968) συνιδρυτές της κολεκτίβας Atelier de Recherche Cinematographique, ξεχύθηκαν στους δρόμους στη διάρκεια του Μάη με κάμερες στα χέρια. «Ολα αυτά τα χρόνια», μας λέει ο Ζακ Κεμπαντιάν, «βλέπαμε τις εικόνες μας να στολίζουν άλλα ντοκιμαντέρ, ενώ εμείς είχαμε διαλύσει την κολεκτίβα και είχαμε τραβήξει ο καθένας τον δρόμο του». Ο ίδιος δούλεψε, μάλιστα, για ένα διάστημα σε μεγάλο εργοστάσιο χρωμάτων και καταδικάστηκε σε δύο μήνες φυλάκιση με αναστολή για τα προβλήματα που δημιούργησε αποκαλύπτοντας τις φρικτές για την υγεία των εργαζομένων συνθήκες.
Γιατί άργησαν, άραγε, τόσο πολύ να δώσουν μια δική τους ταινία για τον Μάη; Ο Κεμπαντιάν δεν κρύβει ότι η περσινή επέτειος, πενήντα στρογγυλά χρόνια, έπαιξε ρόλο στην απόφασή τους. Κάτι άλλο, όμως, τους κινητοποίησε κυρίως. «Από επέτειο σε επέτειο συνειδητοποιούσαμε ότι τα γεγονότα του Μάη εξαφανίζονταν και έμεναν λίγες μόνο αναμνήσεις από το Καρτιέ Λατέν και τα πανεπιστήμια. Ο Μάης συρρικνώθηκε σε μια φοιτητική υπόθεση και υποτιμήθηκε μια σοβαρή πτυχή του: ήταν μια μεγάλη εργατική απεργία, τέτοια που η Γαλλία δεν είχε ποτέ άλλοτε ζήσει».
Η χρονική απόσταση ίσως όμως να έχει κι ένα καλό. Μια αγιογραφία του Μάη σήμερα δεν θα έστεκε. Οι αντιφάσεις, οι υπερβολές, ακόμα και η κυριαρχία του μαοϊκού λόγου έχουν άλλο βάρος στην εποχή μας, οι αριστερές ψευδαισθήσεις κατέπεσαν, από την Πράγα μέχρι την Κίνα. «Συμφωνώ μαζί σας», λέει ο Ζακ Κεμπαντιάν. «Στόχος μας ήταν να αφήσουμε τους θεατές να κάνουν μόνοι τους την ανάλυση των γεγονότων. Γι’ αυτό έπρεπε να γίνει μια δύσκολη δουλειά πάνω στον ήχο. Τι εννοώ; Τα περισσότερα φιλμάκια που χρησιμοποιήσαμε τα πήραμε στα χέρια μας ως κόπιες, που είχαν ήδη μιξάζ – τα νεγκατίφ έχουν πια χαθεί. Προσπαθήσαμε, λοιπόν, να αφαιρέσουμε από το σπικάζ οτιδήποτε μονόπλευρο, οτιδήποτε ερμήνευε ιδεολογικά τα γεγονότα επηρεασμένο από τροτσκιστικές και μαοϊκές ιδέες».
Ο Κεμπαντιάν προφανώς και είναι αριστερός. Την «παράταση του Μάη και του επαναστατικού του πνεύματος, την ανανέωση του ίδιου του επαναστατικού λόγου», όπως λέει, κάπου την ξαναβρήκε. «Είμαι τυχερός, κατάφερα και έζησα και έκλεισα και στο ντοκιμαντέρ “La fragile Armada” [H εύθραυστη Αρμάδα] το κίνημα των Ινδιάνων Ζαπατίστας στην πολιτεία Τσιάπας του Μεξικού».
Τι σκέφτεται, άραγε, για το περιβόητο πια κίνημα των «κίτρινων γιλέκων»; Συμφωνεί μαζί του; Κρατάει αποστάσεις; Βρίσκει κάποιες ομοιότητές του με τον Μάη του ’68; «Αυτό που έχουν κοινό τα δύο κινήματα είναι το στοιχείο της εξέγερσης και της βίαιης έκφρασης», λέει ο Ζακ Κεμπαντιάν. «Από κει και πέρα όλα είναι διαφορετικά ή μάλλον αντεστραμμένα. Τον Μάη του ’68 τα “κίτρινα γιλέκα” θα ήταν σ’ αυτούς που δεν ήθελαν τις απεργίες. Σήμερα, τα κόκκινα λάβαρα του Μάη έγιναν γαλλικές σημαίες. Και αντί για τη Διεθνή, ακούγεται η “Μασσαλιώτιδα”». Δεν είναι πάντως καθόλου αντίθετος με τα «κίτρινα γιλέκα». «Συγκεντρώνουν όλους αυτούς που νιώθουν ότι δεν έχουν τίποτα πια να χάσουν, αόρατοι και καταδικασμένοι».
Και ο αντισημιτισμός τους; τον ρωτάω (δεν είχε γίνει ακόμα η επίθεση στον Αλέν Φινκελκρότ). «Τα μίντια τον παραφουσκώνουν, δεν είναι κυρίαρχη έκφραση στα “κίτρινα γιλέκα”, αν και έχει τρυπώσει στο κίνημα», απαντά. «Αλλωστε ο αντισημιτισμός πάντα υπήρχε στην άκρα Δεξιά».
Το 4ο Φεστιβάλ Arcadian Screenings (20-26 Φεβρουαρίου) ξεκινά σήμερα με συναυλία του Νίκου Πορτοκάλογλου. Αγκαλιάζει, άλλωστε, όλες τις τέχνες, με έμφαση στο σινεμά. Τιμώμενος σκηνοθέτης είναι ο Σωτήρης Γκορίτσας, θα προβληθούν οι ταινίες του. Υπάρχει ακόμα το αφιέρωμα «Κινηματογράφος και Λογοτεχνία», ταινίες για τα Ατομα με Αναπηρία, για παιδιά, για τη μετανάστευση, ελληνικά και ξένα ντοκιμαντέρ. Ο Ευγένιος Τριβιζάς θα παρουσιάσει δύο ταινίες του με τρισδιάστατα κινούμενα σχέδια.
