• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    3°C 0.6°C / 4.7°C
    1 BF
    70%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    1°C -2.4°C / 3.8°C
    0 BF
    66%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    2°C 0.0°C / 5.1°C
    1 BF
    62%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    -7°C -7.1°C / -7.1°C
    0 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    -4°C -4.1°C / -4.1°C
    0 BF
    86%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    1°C -2.0°C / 2.7°C
    2 BF
    65%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    -5°C -5.6°C / -0.9°C
    2 BF
    74%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    0°C -0.4°C / 3.6°C
    1 BF
    73%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 4.8°C / 7.5°C
    3 BF
    78%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    4°C -0.1°C / 3.9°C
    1 BF
    52%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    7°C 7.2°C / 10.6°C
    3 BF
    53%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 4.6°C / 7.6°C
    3 BF
    59%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 8.9°C
    3 BF
    69%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    -7°C -7.1°C / -2.5°C
    0 BF
    86%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C -2.5°C / 2.8°C
    1 BF
    79%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 2.8°C / 7.8°C
    2 BF
    42%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    3°C 0.9°C / 4.9°C
    1 BF
    76%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    3°C -4.7°C / 3.3°C
    0 BF
    60%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    1°C -3.3°C / 3.9°C
    1 BF
    62%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    -5°C -5.2°C / -5.2°C
    2 BF
    72%

Ο σκηνοθέτης της βραβευμένης ταινίας «Καλή πατρίδα, σύντροφε», Λευτέρης Ξανθόπουλος

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Στους πολιτικούς πρόσφυγες έψαχνα τον ηττημένο πατέρα μου»

  • A-
  • A+

Το ελληνικό σινεμά από διαμάντια δεν πάσχει. Το αντίθετο. Παλιά και νέα. Αν και με τα παλιά, η σχέση μας είναι πιο στενή -παίζει ρόλο και η νοσταλγία. Τα εξιδανικεύουμε; δικαίωμά μας. Ακόμα και να ανακαλύψουμε ρωγμές όταν τα ξαναδούμε, δεν βγάζουμε μιλιά.

Υπάρχουν, όμως, και ορισμένες ταινίες που όχι μόνο δεν παλιώνουν ποτέ, αλλά τα φέρνει έτσι ο χρόνος που η αξία και η σημασία τους ανανεώνονται συνεχώς. Που μπορούν να ξαναβρούν πολλές ζωές και εποχές. Μία από αυτές είναι η ταινία του Λευτέρη Ξανθόπουλου «Καλή πατρίδα, σύντροφε», προσφορά της «Εφ.Συν.» σήμερα στους αναγνώστες της.

Παίχτηκε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης του 1986, ο Ξανθόπουλος κέρδισε το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη, ήταν, βλέπετε, η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του αυτό το δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ -είχαν προηγηθεί τα τρία κλασικά, από κάθε άποψη πια, ντοκιμαντέρ «Ελληνική Κοινότητα Χαϊδελβέργης», «Ο Γιώργος από τα Σωτηριάνικα» και «Στα Τουρκοβούνια», προσφορά της «Εφ.Συν.» το περασμένο Σάββατο, όλα με θέμα τη μετανάστευση, τον ξεριζωμό. Βραβεύτηκε και η Ελένη Καραΐνδρου για τη θεία μουσική της, έκανε ήδη μεγάλη κινηματογραφική καριέρα τότε κι ας είχε συνεργαστεί, μέχρι τότε, μόνο μία φορά με τον Αγγελόπουλο («Ταξίδι στα Κύθηρα»).

H ιστορία που διηγείται ο Λευτέρης Ξανθόπουλος στο «Καλή πατρίδα, σύντροφε», σε σενάριο δικό του και των Γιώργου Μπράμου και Θανάση Σκρουμπέλου, είναι βαριά. Σε συγκίνηση και ιστορική σημασία. Καταγράφει, με λίγα λόγια, με πρωταγωνιστές τους ίδιους τους κατοίκους, το πώς το θρυλικό ελληνικό χωριό Μπελογιάννης, έξω από τη Βουδαπέστη, αδειάζει σιγά σιγά, ερημώνει. Το ΠΑΣΟΚ έχει αρχίσει και δίνει διαβατήρια στους πολιτικούς πρόσφυγες, η εξορία τους τελειώνει ύστερα από σαράντα τόσα χρόνια.

Ο σκηνοθέτης σήμερα θυμάται και εξηγεί την ταινία του. Και δεν παραλείπει να αναφερθεί στους πολιτικούς πρόσφυγες του Μπελογιάννης, που τον εμπιστεύθηκαν. «Τους ευγνωμονώ όλους. Οι περισσότεροι δεν υπάρχουν πια. Καλή τους ώρα όπου και να ’ναι», λέει.

• Εχετε καταλάβει μετά από όλα αυτά τα χρόνια γιατί το θέμα της μετανάστευσης, του ξεριζωμού, της προσφυγιάς, ήταν τόσο αναγκαίο, τόσο επίμονο μέσα σας; Δεν μπορεί απλώς μια παραγγελία, μια πρόταση ή μια πολιτική σκέψη να κατέληξε σε τέσσερις ταινίες με το ίδιο περίπου θέμα. Κάτι πιο προσωπικό θα συνέβαινε.

Ολες αυτές είναι ταινίες που μιλούν για τον «ξένο», αυτόν δηλαδή που δεν ανήκει εκεί που τον βρίσκουμε, δεν ανήκει ούτε στον τόπο που άφησε πίσω του· δεν μπορεί να ταυτιστεί με τον κόσμο γύρω του, παραμένει πάντα στο περιθώριο της ζωής, που τρέχει χωρίς να τον ρωτάει. Ολοι οι πρωταγωνιστές και χαρακτήρες των ταινιών μου είναι ξένοι, και οι Ελληνες μετανάστες στη Γερμανία και οι εσωτερικοί μετανάστες στα Τουρκοβούνια και οι πολιτικοί πρόσφυγες του χωριού Μπελογιάννης, αλλά και ο καραγκιοζοπαίχτης στην αμέσως επόμενη ταινία μου «Ο Δραπέτης», με τον Κώστα Καζάκο, που τον έχει αφήσει πίσω του ο χρόνος, ξένο προς την εποχή του.

Αλλά και τα περισσότερα από τα ντοκιμαντέρ μου μέχρι σήμερα με έναν «ξένο» ασχολούνται, με κάποιον που ζει και πράττει και προχωράει ερήμην ή και αντίθετα προς την κοινωνία τριγύρω του. Εδώ, θα μπορούσα να προσθέσω ότι και η εμμονή μου με τον Αλμπέρ Καμί και το έργο του, αλλά και με τον Νίκο Κούνδουρο και τις ταινίες του –τον κατεξοχήν «ξένο» του ελληνικού κινηματογράφου, σε βιβλία μου που κυκλοφορούν– από την ίδια υπαρξιακή μου ανάγκη πηγάζει.

Θα ήταν κοινός τόπος και επανάληψη να πω για μία ακόμη φορά ότι εγώ μεν γεννήθηκα στην Αθήνα, αλλά κατάγομαι από οικογένεια προσφύγων, από γονείς πρόσφυγες και από τα δύο μέρη, που γεννήθηκαν σε ξένες χώρες, μεγάλωσαν αλλού με άλλους τρόπους και άλλες συνήθειες, έζησαν όμως και πέθαναν στην Ελλάδα.

• Παρακολουθείτε, λοιπόν, σήμερα τον ορυμαγδό από ντοκιμαντέρ πάνω στους μετανάστες; Τι σκέφτεστε γι’ αυτά; Σας αρέσουν;

Η καταγραφή κινηματογραφικά του τεράστιου ζητήματος των μεταναστών σήμερα αποτελεί περισσότερο μια μορφή δημοσιογραφικού ή τηλεοπτικού λόγου παρά ντοκιμαντέρ. Οποιαδήποτε μορφή τέχνης, ο κινηματογράφος, η ποίηση, το πεζό, απαιτεί χρονικές αποστάσεις από το θέμα που λαμβάνει χώρα τώρα. Εκεί, στη μελλοντική στιγμή, το γεγονός θα μας δείξει τον πυρήνα του, τις πραγματικές του διαστάσεις, τις προθέσεις του, θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για οικονομία, μέτρο και σιωπές στην αφήγηση. Στο ντοκιμαντέρ περισσότερα ακούγονται στις σιωπές ανάμεσα στον προφορικό λόγο, παρά στην ίδια την πρόζα.

• Αν ήσασταν σήμερα 25 χρόνων τι θα κάνατε;

Αν ήμουνα σήμερα 25 χρόνων θα έπαιρνα και πάλι το σακίδιο στην πλάτη και θα γυρνούσα όπως παλιά για καμιά δεκαριά χρόνια, αλητεύοντας στον υπόλοιπο κόσμο, που δεν πρόλαβα ώς τώρα να γνωρίσω. Δηλαδή, θα ζούσα, αντί να αναπαράγω από την καρέκλα μου, γράφοντας ή σκηνοθετώντας αυτά που είδα και άκουσα…

• Πάμε στο «Καλή πατρίδα, σύντροφε». Ηταν η πρώτη σας ταινία μεγάλου μήκους. Και τολμήσατε ένα δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ. Γιατί η επιλογή της δραματοποίησης; Τι σας προσέφερε; Τι σας αφαιρούσε ενδεχομένως; Πώς το ζυγίσατε μέσα σας;

Κινηματογραφικά, το δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ για το χωριό Μπελογιάννης ήταν η φυσική συνέπεια, το επόμενο σκαλοπάτι, δηλαδή, των ντοκιμαντέρ που είχα σκηνοθετήσει ώς τότε. Δεν μου αρκούσε η παραδοσιακή φόρμα, ήταν φτωχή. Το θέμα με το οποίο καταπιάστηκα ήταν πολύ μεγάλο, σύνθετο και εξαιρετικά επικίνδυνο και απαιτούσε ανάλογη αντιμετώπιση. Πέντε χρόνια κράτησε η έρευνα και προετοιμασία.

Εζησα στη Βουδαπέστη και στο χωριό για έναν χρόνο περίπου, μαζί με τα γυρίσματα – ώς τότε πηγαινοερχόμουν Αθήνα-Βουδαπέστη. Ολο αυτό το διάστημα αισθανόμουν ότι περπατούσα πάνω σε ένα τεντωμένο σχοινί και ότι κάθε στιγμή μπορούσα να χάσω την ισορροπία μου και να πέσω. Οι ισορροπίες, πολιτικές, κοινωνικές, ανθρώπινες, οι ηθικές αξίες ήταν εξαιρετικά λεπτές. Ολες οι ιστορίες που υπάρχουν στην ταινία είναι ιστορίες πραγματικές, που συνέβησαν πριν βρεθώ εγώ στο χωριό.

Κατέγραφα ό,τι άκουγα προκειμένου να οδηγηθώ σε ένα σενάριο. Οι ίδιοι οι κάτοικοι του χωριού «έπαιξαν» σε αυτές τις ιστορίες, που τις γνώριζαν από πρώτο χέρι, όπως γνώριζαν και τους ανθρώπους που τις είχαν ζήσει, δηλαδή καλύτερα από μένα. Δεν «έπαιξαν» τους εαυτούς τους. «Επαιξαν» ρόλους που γράφτηκαν γι’ αυτούς, τους διδάχτηκαν και τους μάθανε απέξω.

Κάναμε πρόβες, δοκιμαστικά, όπως σε ταινία φιξιόν. Πολλοί από τους Μπελογιαννίτες είχαν δει θέατρο στο Βουνό, στη διάρκεια του Εμφυλίου και γνώριζαν τους κώδικες. Δούλεψα αρμονικά μαζί τους. Πίστεψαν στην αναγκαιότητα μιας ταινίας για τη ζωή τους. Με εμπιστεύθηκαν και μου έδωσαν τον καλύτερο εαυτό τους. Τους ευγνωμονώ όλους. Οι περισσότεροι δεν υπάρχουν πια. Καλή τους ώρα όπου και να ’ναι.

• Το χωριό Μπελογιάννης είχε σαφείς πολιτικές προεκτάσεις. Πόσο βάραιναν αυτές μέσα σας σε μια εποχή έντονου αριστερού κλίματος στην Ελλάδα; Πώς τα καταφέρατε και τελικά δεν κάνατε μια χρωματισμένη, στρατευμένη, κομματική, ίσως, ταινία;

Ο πατέρας μου, εκτός από πρόσφυγας από τα μέρη της Ανατολής, υπήρξε ένας στρατευμένος καπνεργάτης στην Καβάλα του Μεσοπολέμου, ένας τραυματίας παρασημοφορημένος ήρωας του αλβανικού και ένας κυνηγημένος αριστερός μετά τον Εμφύλιο και για όλη την υπόλοιπη ζωή του. Μεγάλωσα με την ήττα της Αριστεράς μέσα στο σπίτι και με το φάντασμα του Εμφυλίου. Αυτές είναι οι πρώτες μου αναμνήσεις. Κατά βάση, με το «Καλή πατρίδα» πήγαινα στους πολιτικούς πρόσφυγες για να συναντήσω τον ηττημένο πατέρα μου, που τον είχα χάσει μερικά χρόνια νωρίτερα, αναζητούσα δηλαδή αυτό που έτρεφε τον πατέρα μου!

Η πραγματικότητα, που έζησα στο χωριό, ήταν τόσο σύνθετη, τόσο ιδιαίτερη και αλλόκοτη, που με οδήγησε σε αυτή και μόνο σε αυτή την ταινία.

• Τι θυμάστε κυρίως από αυτούς τους ανθρώπους; Τι κουβαλάτε μέσα σας;

Εζησα μαζί τους σε μια προπολεμική αγροτική Ελλάδα, που τότε δεν υπήρχε πουθενά. Μην ξεχνάμε ότι το χωριό, από το 1950 που χτίστηκε από τους ίδιους τους πρόσφυγες, υπήρξε μια νησίδα αποκομμένη από τον υπόλοιπο κόσμο. Τα ήθη, τα έθιμα και οι συμπεριφορές είχαν σταματήσει στη στιγμή που οι μαχητές του Δημοκρατικού Στρατού περνούσαν το 1949 ηττημένοι τα βόρεια σύνορα.

Οι ίδιοι οι κάτοικοι του χωριού προέρχονταν από τουλάχιστον εκατό διαφορετικές τοποθεσίες σε Ηπειρο, Θεσσαλία και Μακεδονία. Ακουγες διαφορετικά ιδιώματα. Σύγχρονες λέξεις απουσίαζαν από το καθημερινό τους λεξιλόγιο. Δεν λέγανε «θα βάψω το σπίτι», αλλά «θα το ασβεστώσω» παρ’ ότι χρησιμοποιούσαν σύγχρονο πλαστικό χρώμα. Το «ψυγείο» ήταν «μπουζιέρα», η «κουζίνα» του σπιτιού ήταν «μαγειρείο».

Ο χρόνος που πέρασα μαζί τους και η ταινία που κάναμε μαζί αποτελούν ανεκτίμητο περιουσιακό μου στοιχείο.

• Την εποχή εκείνη η διάσπαση του ΚΚΕ ήταν ήδη γεγονός. Ξέρουμε ότι οι πολιτικοί πρόσφυγες που είχαν περάσει στο ΚΚΕ εσωτερικού είχαν προβλήματα. Πώς το βιώσατε –αν το βιώσατε– αυτό στη διάρκεια των γυρισμάτων;

Δεν υπήρχε τέτοιο θέμα στο χωριό. Ολοι τους έλεγαν ότι είναι μέλη του ΚΚΕ. Κάποιοι λίγοι υποστήριζαν το ΚΚΕ εσωτ., ένας μάλιστα ήταν συνδρομητής του περιοδικού «ΑΝΤΙ»! Το μόνο που τους ενδιέφερε και κυριαρχούσε στην καθημερινή τους κουβέντα ήταν τα διαβατήρια που είχε αρχίσει να δίνει η κυβέρνηση Παπανδρέου και ήδη λιγότεροι από τους μισούς είχαν επιστρέψει στην Ελλάδα. Οταν πήγα εγώ, το χωριό είχε αρχίσει να ερημώνει. Και βέβαια, όταν γύρισαν στην Ελλάδα ψήφισαν ΠΑΣΟΚ δαγκωτό γιατί το κόμμα αυτό τους έφερε πίσω στην πατρίδα!

• Τι πιστεύετε πως προσφέρουν στον σημερινό θεατή οι ταινίες σας, στον Ελληνα που παρακολουθεί το προσφυγικό-μεταναστευτικό κύμα σε Ελλάδα και Ευρώπη και, κακά τα ψέματα, μπορεί να σκέφτεται κυρίως τον εαυτό του;

Πραγματικά δεν ξέρω. Οπως δεν γνωρίζω ποιο είναι το προφίλ του σημερινού θεατή. Πέρα από το ότι είναι μια κινηματογραφική ταινία που καταγράφει τον χρόνο, όπως κάνει ο καλός κινηματογράφος, προσφέρει επιπλέον συγκίνηση και κάθαρση, που πάντα ζητάει και τα έχει ανάγκη ο συνειδητοποιημένος αποδέκτης κάθε έργου.

  

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΣΙΝΕΜΑ
Και ας παν στην ευχή τα παλιά
Η ταινία της Φρίντας Λιάππα «Οι δρόμοι της αγάπης είναι νυχτερινοί», μια ιστορική, κορυφαία στιγμή του ελληνικού σινεμά, βλέπεται σαν να είναι γυρισμένη σήμερα. Στην Αθήνα του 1981 δύο γυναίκες έρχονται σε...
Και ας παν στην ευχή τα παλιά
ΣΙΝΕΜΑ
566 επαγγελματίες του Kινηματογράφου υπέρ του ΕΚΚ
Στόχος να φωτίσουν, όπως λένε, τα αληθινά γεγονότα γύρω από τις τελευταίες εγκρίσεις του ΕΚΚ και τη συκοφαντική και απολύτως άδικη επίθεση που εξαπέλυσαν κάποιοι κινηματογραφιστές.
566 επαγγελματίες του Kινηματογράφου υπέρ του ΕΚΚ
ΣΙΝΕΜΑ
Πολιτική ταινία με ανθρώπινη καρδιά για τους Τούρκους πρόσφυγες
Στο ντοκιμαντέρ, υπόδειγμα ερευνητικής δημοσιογραφίας της Μαριάννας Κακαουνάκη μπαίνουμε μέσα στα σπίτια και τις ζωές κυρίως δύο οικογενειών προσφύγων.
Πολιτική ταινία με ανθρώπινη καρδιά για τους Τούρκους πρόσφυγες
ΣΙΝΕΜΑ
Οταν ένα ιρανικό ριάλιτι συγχωρεί φόνους
Το Ιράν δεν σταματάει να μας εκπλήσσει. Η κοινωνία του, γεμάτη σουρεαλιστικές καμιά φορά αντιφάσεις, και κυρίως το σινεμά του, ακόμα κι όταν δεν έχει παρά να γυρίσει ένα κλασικό κοινωνικό-δικαστικό δράμα.
Οταν ένα ιρανικό ριάλιτι συγχωρεί φόνους
ΣΙΝΕΜΑ
Νικητής, ρουμανικό ντοκιμαντέρ για τη διαφθορά στα νοσοκομεία
Απονεμήθηκε στο Στρασβούργο το Lux Audience Award στο «Collective» του Αλεξάντερ Νανάου που ερευνά τα επακόλουθα πυρκαγιάς σε κλαμπ του Βουκουρεστίου κι ένα τεράστιο υγειονομικό σκάνδαλο.
Νικητής, ρουμανικό ντοκιμαντέρ για τη διαφθορά στα νοσοκομεία
ΣΙΝΕΜΑ
«Νιώθω μεγάλη ευθύνη για το “Indiana Jones 5”, αλλά με εμπνέει ο Χάρισον Φορντ»
Τον Φαίδωνα Παπαμιχαήλ τον «ανακαλύψαμε» στην Ελλάδα, τον καμαρώσαμε, έγινε είδηση, έδωσε συνεντεύξεις όταν πριν από λίγα χρόνια, το 2014, κέρδιζε υποψηφιότητα για Οσκαρ Φωτογραφίας με τη «Nebraska» του...
«Νιώθω μεγάλη ευθύνη για το “Indiana Jones 5”, αλλά με εμπνέει ο Χάρισον Φορντ»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας