Δυνατά θέματα σ’ ένα χλιαρό φεστιβάλ

ΒΕΡΟΛΙΝΟ Ανταπόκριση 

Το φετινό, 68ο Φεστιβάλ Βερολίνου ξεκίνησε με δυνατή φωνή –υπέρ της ίσης μεταχείρισης των φύλων, υπέρ της συνέχισης της προσπάθειας προστασίας των προσφύγων, υπέρ του αγώνα κατανόησης ενός κόσμου που αλλάζει δεδομένα– κι ολοκληρώνεται ως ένα από τα πιο αδύναμα, άγευστα προγράμματα ταινιών των τελευταίων πολλών χρόνων.

Μέσα σ’ αυτό το πρόγραμμα, το Διαγωνιστικό και τα παράλληλα, λίγοι είναι οι τίτλοι που ξεχωρίζουν και που θ’ απασχολήσουν το κοινό τη χρονιά που έρχεται, ανεξαρτήτως των βραβείων που θα δοθούν απόψε.

● Από αυτά, το «Transit» του Κρίστιαν Πέτσολντ παραμένει η πιο ενδιαφέρουσα, καλλιτεχνικά και νοηματικά, ταινία της Berlinale. Σ’ ένα αόριστο δυστοπικό μέλλον, που μοιάζει τρομακτικά με εκείνο το παρελθόν που θα έπρεπε να μας έχει δώσει μαθήματα, ένας Γερμανός που αντιστέκεται στην κατάκτηση της Ευρώπης από τις γερμανικές δυνάμεις, περνά λίγες μέρες στη Μασσαλία, διεκδικώντας βίζα για το ελεύθερο Μεξικό.

Εκεί γεννιέται ένα φευγαλέο ρομάντζο, εκεί πεθαίνει κι η τελευταία ελπίδα σωτηρίας του σύγχρονου κόσμου. Δεδομένης της θεματολογίας, της εθνικότητας (η μία γερμανική ταινία στο διαγωνιστικό της Berlinale) και της εκπληκτικής ατμόσφαιρας της ταινίας, καθόλου δεν αποκλείεται ο Πέτσολντ να φύγει με κάποιο από τα μεγάλα βραβεία της διοργάνωσης.

● Απέναντί του, ο Γερμανός σκηνοθέτης βρίσκει τη ρωσική παρακαταθήκη που ακούει στο όνομα Αλεξέι Γκερμάν. Με το «Dovlatov», μια ματιά παρατήρησης στους διωγμούς καλλιτεχνών και λογοτεχνών του Λένινγκραντ επί Μπρέζνιεφ, ο Γκερμάν στήνει μια ατμοσφαιρική, όσο και σκηνοθετικά ναρκισσιστική, βιογραφία, σε άμεση συνάρτηση με το ρωσικό σήμερα.

● Το «Isle of Dogs», η νέα ταινία του Γουές Αντερσον, σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί «φεστιβαλικό φιλμ», αλλά παραμένει από τις ωραιότερες που είδαμε στη διοργάνωση, με μια αίσθηση που διαρκεί ολόκληρο το δεκαήμερο, απ’ όταν η ταινία άνοιξε την αυλαία του φεστιβάλ.

Με ένα πανέμορφο, γεμάτο δημιουργική λεπτομέρεια, κωμικό και πικρό, stop-motion animation και με ομιλούντες σκύλους ως κεντρικούς του ήρωες, ο Αντερσον έκανε το δικό του, ιδιοσυγκρασιακό σχόλιο στο προσφυγικό, αλλά και σε κάθε είδους έλλειψη ανοχής, ή αποδοχής, οποιασδήποτε «αγέλης» ανθρώπων.

● Σε χαρακτηριστικά δικό του ύφος κινήθηκε ο Φιλιππινέζος auteur Λαβ Ντιάζ, παρουσιάζοντας φέτος στην Berlinale τη νέα του ταινία, το τετράωρο μιούζικαλ (με τραγούδι, αλλά χωρίς μουσική) «Season of the Devil», μια ιδιαίτερη απόδοση των τραυμάτων του παρελθόντος. Δεδομένου ότι κάθε ταινία του Λαβ Ντιάζ έχει βραβευτεί σε όποιο μεγάλο φεστιβάλ έχει συμμετάσχει, περιμένουμε να δούμε τι εντύπωση έκανε το ρομαντικό κι αλλόκοτο φιλμ στην κριτική επιτροπή του Τομ Τίκβερ.

● Το σουηδικό «Real Estate» εξακολουθεί να είναι μία από τις ταινίες που δίχασαν περισσότερο στο φετινό φεστιβάλ. Με κεντρική ηρωίδα μια ηλικιωμένη, αλλά μυώδη, μαχητική, ερωτική, δυνάστρια ιδιοκτήτρια μεγάλου ακινήτου στη Σουηδία, που αγωνίζεται με κάθε μέσο (από το σεξ ώς την τρομοκρατία) να εκμεταλλευτεί την περιουσία της, με συνεχή, ενοχλητικά κοντινά πλάνα και μια ατμόσφαιρα στο όριο της αισθητικής προσβολής, η ταινία φέρνει στο πρόγραμμα την ιδέα του καπιταλισμού ως… σούπερ γιαγιά-Ράμπο, που δεν μπορεί παρά ν’ αφήσει τον «ανθεκτικό» θεατή μ’ ένα χαμόγελο αναγνώρισης.

● Το «Utoya 22.juli» του Νορβηγού Ερικ Πόπε αποτελεί την αναπαράσταση της τρομοκρατικής ενέργειας στο νησάκι Ουτόγια της Νορβηγίας, σ’ ένα αγωνιώδες μονοπλάνο 72 λεπτών. Επίκαιρο και καλλιτεχνικά φιλόδοξο, το φιλμ μοιάζει παραπάνω από πιθανό να συγκεντρώσει τη θετική ψήφο της κριτικής επιτροπής, σε μια επιλογή που δεν θα προκαλέσει ούτε ενθουσιασμό, αλλά ούτε και αντίρρηση.

● Αντίθετα, το μεξικανικό «Museo» του Αλόνσο Ρουισπαλάσιος αποτέλεσε την πιο ενδιαφέρουσα αισθητικά πρόταση των τελευταίων ημερών του φεστιβάλ. Βασισμένο σε πραγματική ιστορία, κινούμενο μεταξύ μύθου και πραγματικότητας, το φιλμ παρακολουθεί δυο αδέξιους, ανίδεους νέους στο Μεξικό το 1985, που λήστεψαν το Ανθρωπολογικό Μουσείο κλέβοντας 140 αρχαία αγαλματίδια κι εγκλωβίστηκαν στην ίδια τους την… τόλμη.

Με πρωταγωνιστή τον Γκαέλ Γκαρσία Μπερνάλ, με μια αίσθηση μαγικού ρεαλισμού, μια χαριτωμένη αφήγηση κι ένα λεπτό χιούμορ, έστω κι αν με άσκοπη σεναριακή και σκηνοθετική φλυαρία, το «Museo» ήταν ίσως η πιο ολοκληρωμένη κινηματογραφική πρόταση της φετινής Berlinale.