Τελευταίος οσκαρικός ρόλος για τον Ντάνιελ Ντέι Λούις;

Αόρατη κλωστή ★★★★★

(Phantom Thread, ΗΠΑ 2017, 130′) 

• σκηνοθεσία: Πολ Τόμας Αντερσον 
• ηθοποιοί: Ντάνιελ Ντέι Λούις, Βίκι Κριπς, Λέσλι Μάνβιλ 

Με όχημα έναν ιδιοφυή, αλαζονικό καλλιτέχνη μόδιστρο και την αδυναμία του να αγκαλιάσει την ανθρώπινη ύπαρξη παρά μόνο με τα φορέματα που σχεδιάζει, ο Πολ Τόμας Αντερσον αποτυπώνει το βαθύ σκοτάδι της ερωτικής εξουσίας, με την ήρεμη δύναμη, την πρωτοτυπία και τη φινέτσα μιας haute couture ταινίας. 

Ενας, ούτως ή άλλως, από τους σπουδαιότερους σκηνοθέτες του σύγχρονου σινεμά, ο Αντερσον γράφει και σκηνοθετεί (κρατώντας και την παραγωγή, αλλά και τη διεύθυνση φωτογραφίας για τον εαυτό του και τον έλεγχό του) μια ταινία που θα μπορούσε εξίσου να έχει κάνει ένας πολύ μεγαλύτερος και σοφότερος δημιουργός στο τέλος της καριέρας του και στο απαύγασμα της ωριμότητάς του. Ενα φιλμ τέλειο εξωτερικά –στο πανέμορφο, ανάλαφρο, γεμάτο χάρη, ακόμα και κωμικότητα περίβλημά του– όσο και εσωτερικά, εκεί όπου παρουσιάζει όλο το σκοτάδι της ερωτικής σχέσης, της εξουσίας και της αλληλεξάρτησης, για να το αποδεχτεί ολοκληρωτικά και νομοτελειακά. Και ήσυχα. 

Ο Ρέινολντς Γούντκοκ (ο Ντάνιελ Ντέι Λούις στον κατ’ ομολογία τελευταίο ρόλο του στο σινεμά, υποψήφιος για Οσκαρ) είναι ο καλλιτέχνης-θεός, ο διακεκριμένος σχεδιαστής μόδας της υψηλής κοινωνίας του Λονδίνου του ’50.

Η αδελφή του, η Σίριλ, όπως και οι δεκάδες έμπειρες μοδίστρες που δίνουν ύλη στα οράματά του, υπηρετούν το ταλέντο και τις επιθυμίες του. Μέχρι ο Ρέινολντας να ανακαλύψει σ’ ένα καφέ τη σερβιτόρα Αλμα και να την αναγάγει σε μούσα του, σε νέα μαριονέτα της επιθυμίας του, πριν προλάβει να συνειδητοποιήσει ότι η Αλμα είναι παρορμητική, αυτόνομη και διατεθειμένη να διεκδικήσει την κοινή τους ζωή με κάθε τίμημα. 

Το «Phantom Thread» είναι μια ταινία διττή, σαν ένα φόρεμα που δείχνει τέλειο και τη φόδρα του, τον σκελετό του, τα ευρήματα που ενισχύουν, σφίγγουν ή εμπλουτίζουν, με τρόπους κρυφούς και μαγικούς. Είναι μια ταινία για έναν άντρα του οποίου η κινητήρια δύναμη είναι οι γυναίκες: εκείνες καθορίζουν την εξέλιξή του, αλλά και της δικής τους ζωής.

Είναι ένα γοτθικό ρομάντζο (με έκδηλες αναφορές στη «Ρεβέκκα» του Χίτσκοκ), που όμως αφήνεται στην κωμωδία, υπερτονίζοντας με το χιούμορ την «κανονικότητα» της σκοτεινής πλευράς του. Ενα φιλμ προφανώς ψυχαναλυτικό (η σχέση του Ρέινολντς με τη μητέρα του διέπει ολόκληρη την πλοκή), που, όμως, αρκείται σε δυο-τρεις ιλιγγιώδεις διαδρομές με μια μοβ Bristol για να περιγράψει την ερωτική αδρεναλίνη.

Ταξικό, καθώς όσο ο Ρέινολντς νιώθει ελλιπής μπροστά στην έλευση του «new look», του «chic» που αδυνατεί να καταλάβει, είναι μια νεαρή μετανάστρια σερβιτόρα που θα τον βυθίσει σε όσα προσπαθεί να μην κοιτάζει.

Και, ταυτόχρονα, είναι μια ταινία που ισοπεδώνει τα στερεότυπα: διατηρώντας μια αριστουργηματική αισθητική κομψότητα, μιλά για το πώς η δύναμη της γυναίκας και ο τρόπος με τον οποίο εκδηλώνεται δεν έχει όρια, για το πώς σε μια ερωτική σχέση δεν υπάρχει υποτέλεια ούτε διάκριση φύλων, παρά μόνο ένα παιχνίδι εξουσίας με δυο πρόθυμους παίκτες. Εκεί όπου όλα είναι πολύπλευρα και αλληλεξαρτώμενα, εκτός από τις πρωτογενείς ανάγκες, την πείνα, τη δίψα, την έλξη. 

Αυτή την τόσο επιμελημένη και, ταυτόχρονα, τόσο πηγαία ερωτική ιστορία, ο Αντερσον τη στήνει με μια χειριστική δομή, ανατρέποντας προοδευτικά κι ώς το τέλος ό,τι ο θεατής θεωρεί αρχικά δεδομένο.

Την ντύνει με μια σειρά από απίθανης ομορφιάς χρωματικά ταμπλό, πουδραρισμένα κι απαλά ή βαθιά σαν κοσμήματα στο σκοτάδι, σε συγκεκριμένες παλέτες, τα μοβ, τα μπλε, τα απαλά πράσινα, τα βαθυκόκκινα, τα ζεστά κίτρινα και καφέ του «φινάλε». Και μέσα τους τοποθετεί ρομαντικά κοντινά, στο δέρμα, το ανθρώπινο ύφασμα, τα βλέμματα, τις ανάσες εγγύτητας. 

Οσο η δομή της ταινίας αναποδογυρίζει τον χρόνο, όσο το μοντάζ (του Ντίλαν Τίτσνορ του «There Will Be Blood») κρατά την τάξη και την πειθαρχία, τόσο ο ήχος λέει τη δική του ιστορία, αφήνοντας το ζευγάρι σε σιωπές οικειότητας, καθώς οι φλυαρίες ξετυλίγονται σε διπλανές δράσεις. Με τον ίδιο τρόπο, το μαγικό score του Τζόνι Γκρίνγουντ (των Radiohead) υπονομεύει το σκοτάδι με μελωδικό πιάνο και γενναιόδωρο λυρισμό. 

Εχει κάτι το μεγαλειώδες αυτός ο υποψήφιος (έκτη φορά, με τρία βραβεία) για Οσκαρ ρόλος του Ντάνιελ Ντέι Λούις να είναι ο τελευταίος του στο σινεμά, τόσο σύνθετος, γεμάτος μικρές σωματικές λεπτομέρειες που μοιάζουν αρχικά ανεξήγητες, ώσπου να συνθέσουν, πριν το συνειδητοποιήσει κανείς, όλα τα δυνατά και τα τρωτά του ήρωά του.

Ωστόσο, όσο η επίσης υποψήφια για Οσκαρ, στα έξι συνολικά της ταινίας, Λέσλι Μάνβιλ, ως Σίριλ, χτίζει μια θαυμάσια συγκρατημένη κι εσωτερική ερμηνεία, είναι η –παραδόξως άφαντη από τα φετινά βραβεία– Βίκι Κριπς που συναρπάζει ως Αλμα, παίζοντας με έλεγχο, ένστικτο και δύναμη, με τρόπο που όχι απλώς επιβιώνει απέναντι στον θεϊκό συμπρωταγωνιστή της, αλλά του επιβάλλεται ισότιμα και σαρωτικά. 

Σ’ ένα φιλμ έκδηλα εστέτ, αλλά και πηγαία συναισθηματικό, ο Πολ Τόμας Αντερσον απλώνει τις δικές του αόρατες κλωστές. Φτιάχνει μια ταινία συγκροτημένη, πανέμορφη, επιμελημένη αλλά απέριττη, κομψή και εμπνευσμένη, για να μιλήσει για όσα στον έρωτα είναι ανεξέλεγκτα και μαζί αποδεκτά, αρκεί η επιθυμία να είναι κοινή. Και κλείνει στις δυο ώρες του ένα κινηματογραφικό και συναισθηματικό ελεγχόμενο χάος, τίποτε λιγότερο από τέλειο. 

ODEON ESCAPE ΙΛΙΟΝ, ODEON STARCITY, NOVACINEMA ODEON ΜΑΡΟΥΣΙ, VILLAGE MALL, VILLAGE PARK ΡΕΝΤΗ, VILLAGE ΠΑΓΚΡΑΤΙ, VILLAGE ΦΑΛΗΡΟ, VILLAGE ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ, ΑΕΛΛΩ CINEMAX, ΑΘΗΝΑΙΟΝ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ, CINEPOLIS ΓΛΥΦΑΔΑ, ΑΙΓΛΗ ΧΑΛΑΝΔΡΙ, ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΚΑΛΛΙΘΕΑ, ΑΝΟΙΞΗ ΧΑΪΔΑΡΙ, ΑΡΤΕΜΙΣ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟ, ΒΑΡΚΙΖΑ, ΔΙΑΝΑ ΜΑΡΟΥΣΙ, ΕΛΛΗ, ΖΕΑ, ΚΗΦΙΣΙΑ CINEMAX, ΛΑΜΠΡΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣ ΑΙΓΑΛΕΩ, ΝΑΝΑ CINEMAX, ΟΝΑΡ ΑΝΑΚΑΣΑ, ΟΣΚΑΡ ΑΧΑΡΝΩΝ, ΣΠΟΡΤΙΝΓΚ, 3 ΑΣΤΕΡΙΑ Ν. ΗΡΑΚΛΕΙΟ, ΦΟΙΒΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ, ΣΙΝΕ ΧΟΛΑΡΓΟΣ, WEST CITY ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ 

Dolphin Man ★★★½☆☆ 

(Ελλάδα, 2017, 78′) 

• σκηνοθεσία: Λευτέρης Χαρίτος 

Είναι από τις ωραιότερες κινηματογραφικές εμπειρίες να δεις ένα αληθινά καλό ντοκιμαντέρ – ίσως επειδή συνδυάζει τη δύναμη του πραγματικού με τη σκηνοθετική δεξιότητα και με κάτι μεγαλύτερο, καθολικό, που σε τραβά μέσα του. Τέτοιο είναι το ντοκιμαντέρ του Λευτέρη Χαρίτου, πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του για το σινεμά, για τον larger than life δύτη Ζακ Μαγιόλ, που μ’ έναν μυστήριο τρόπο οι Ελληνες θεώρησαν και «δικό τους», μετά την απεικόνισή του από τον Ζαν-Μαρκ Μπαρ στους βυθούς της Αμοργού, στο «Απέραντο Γαλάζιο» του Λικ Μπεσόν. 

Παρότι διατηρεί τον Ζαν-Μαρκ Μπαρ ως αφηγητή –αναγνώστη κομματιών από την αυτοβιογραφία του Μαγιόλ– το «Dolphin Man» βρίσκεται στην ουσία στον αντίποδα εκείνης της ταινίας. Αξιοποιώντας το τεράστιο αρχειακό υλικό που ο ίδιος ο Μαγιόλ ήθελε να κινηματογραφεί, εμπλουτίζοντάς το με συνεντεύξεις σημαντικών προσώπων στη ζωή του, αλλά και σπουδαίων δυτών ή μελετητών της υποβρύχιας αναπνοής, παραμερίζοντας την αισθαντικότητα και αναζητώντας την ουσία, παρουσιάζει το προφίλ του συναρπαστικού άνδρα που έμοιαζε να νιώθει σπίτι του τον βυθό κι όχι τα ανθρώπινα. 

Περισσότερο απ’ αυτό, αναμετριέται με την ιδέα της φιλοδοξίας, της εμμονής, την αναγκαστική απομόνωση που αυτές εμπεριέχουν. Την προσωπικότητα του ανθρώπου που, ακολουθώντας πεισματικά έναν στόχο, αδυνατεί να συνδεθεί συναισθηματικά με τους γύρω του, την εποχή του, το παρόν. Τη μονομανία που, ταυτόχρονα, οδηγεί σε επιτεύγματα μοναδικά. 

Αυτή την εξιστόρηση και, μαζί, την ξεκάθαρη και γοητευτική υπαρξιακή αναζήτηση, η ταινία την κάνει συνθέτοντας, μ’ ένα μοντάζ που στιγμή δεν χάνει τον ρυθμό του, απολαυστικά ντοκουμέντα, ανυψωτικά υποβρύχια γυρίσματα, εικόνες σχεδόν εθιστικές που αναπαριστούν και χωρίς εξηγήσεις την αναλογία του μεγέθους του ανθρώπου προς τη φύση. 

Το «Dolphin Man» είναι ένα μεγάλο ταξίδι. Κυριολεκτικά, μια και η ταινία (διεθνής συμπαραγωγή Ελλάδας, Καναδά, Γαλλίας, Ιαπωνίας και Ιταλίας, σε συνεργασία με το ARTE), διασχίζει κάθε γωνιά του πλανήτη αναζητώντας στοιχεία κι αφηγήσεις και νοηματικά, μια και εκείνο που πραγματικά την απασχολεί είναι ακόμα μεγαλύτερο κι απ’ τον Ζακ Μαγιόλ, κι ας μετρήθηκε αυτός ο ροκ σταρ και φιλόσοφος του βυθού με τις μέγιστες δυνατότητες του ανθρώπου. Είναι η διάσταση της μοναχικότητας, η σημασία της υπέρβασης, ο θάνατος ως τέλος ή ως αρχή μιας μεγάλης ανάπαυσης. Κι αυτά ο Χαρίτος τα πραγματεύεται χωρίς να εγκλωβίζεται στον ήρωά του –παρότι τον μεταχειρίζεται με θαυμασμό και αγάπη– και καταφέρνοντας να εμφυσήσει στην ταινία του κινηματογραφική αξία και μια τρυφερότητα που είναι διακριτά δική του. 

Ο άνθρωπος των σπηλαίων  ★★★☆☆ 

(Early Man, Ην. Βασίλειο, Γαλλία, 2018, 89′) 

• σκηνοθεσία: Νικ Παρκ 
• με τις φωνές των: Νίκου Αξιώτη, Κώστα Δαρλάση, Δημήτρη Μακαλιά 

Με επικεφαλής τον παρορμητικό Νταγκ και το αγαπημένο του αγριογούρουνο, οι άνθρωποι της Παλαιολιθικής Εποχής ετοιμάζονται για μια οριστική αναμέτρηση με εκείνους της επερχόμενης Εποχής του Χαλκού, σ’ ένα παιχνίδι ποδοσφαίρου που… θα γράψει ιστορία. Η νέα περιπέτεια της Aardman («Γουάλας & Γκρόμιτ», «Οι κότες το ‘σκασαν») και του οσκαρικού Νικ Παρκ παίζει μπάλα με το σοφιστικέ, ανατρεπτικό χιούμορ και κερδίζει το παιχνίδι. Η ταινία προβάλλεται μόνο μεταγλωττισμένη στα ελληνικά. 

ODEON ESCAPE ΙΛΙΟΝ, ODEON STARCITY, ODEON ΟΠΕΡΑ, VILLAGE MALL, VILLAGE PARK ΡΕΝΤΗ, VILLAGE ΠΑΓΚΡΑΤΙ, VILLAGE ΦΑΛΗΡΟ, VILLAGE ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ, ΑΕΛΛΩ CINEMAX, ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΠΑΤΗΣΙΩΝ, ΑΛΙΚΗ Ν. ΜΑΚΡΗ, ΑΡΤΕΜΙΣ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟ, ΓΑΛΑΞΙΑΣ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ, WEST CITY ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ, ΖΕΑ, ΝΑΝΑ CINEMAX, ΡΕΝΑ ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ, ΣΙΝΕΡΑΜΑ Π. ΦΑΛΗΡΟ, ΣΙΝΕ ΧΟΛΑΡΓΟΣ, ΣΠΟΡΤΙΝΓΚ, 3 ΑΣΤΕΡΙΑ Ν. ΗΡΑΚΛΕΙΟ, ΦΟΙΒΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ 

Ο άνδρας που έριξε τον Λευκό Οίκο ★★☆☆☆ 

(Mark Felt: The Man Who Brought Down the White House, ΗΠΑ, 2017, 103′) 

• σκηνοθεσία: Πίτερ Λάντσμαν 
• ηθοποιοί: Λίαμ Νίσον, Νταϊάν Λέιν 

Η «πραγματική», βασισμένη και στα δικά του απομνημονεύματα, ιστορία του πράκτορα του FBI, Μαρκ Φελτ, που υπήρξε το «Βαθύ Λαρύγγι», ο μυστικός πληροφοριοδότης της «Ουάσινγκτον Ποστ», καθοριστικός στην αποκάλυψη του σκανδάλου Γουότεργκεϊτ και την παραίτηση του Νίξον.

Μια στρογγυλεμένη και απλουστευμένη ως προς το καλό και το κακό, τη φιλοδοξία και την ευθύνη εξιστόρηση που, ωστόσο, κερδίζει από την παρουσία του Λίαμ Νίσον, παρότι υποψιάζεται κανείς ότι έχει ξεχάσει να παίζει σε ταινίες χωρίς έντονη δράση και μπουνίδια.