Σινεμά και Ιστορία, ραντεβού στο Καστελλόριζο

Μια παρέα ιστορικών, οι περισσότεροι γεννημένοι τη δεκαετία του ’70 και μετά, με κέφι και φιλοδοξίες μεγαλύτερα από τα στενά επιστημονικά τους ενδιαφέροντα, βρίσκεται πίσω από μια ξεχωριστή κινηματογραφική διοργάνωση, το Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Καστελλόριζου «Πέρα από τα σύνορα». Ξεκίνησε χθες στο πανέμορφο νησάκι των Δωδεκανήσων με την προβολή της ταινίας «Η Ρόζα της Σμύρνης» του Γιώργου Κορδέλλα και ολοκληρώνεται την Κυριακή.

Το φεστιβάλ διοργανώνεται από το Ιδρυμα Ιστορικών Μελετών (ΙΔΙΣΜΕ), που δημιουργήθηκε το 2008, όταν, μετά τον θάνατο του Μάνου Χαριτάτου, το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο αγοράστηκε από την Εθνική Τράπεζα. Τότε μια ομάδα νέων ιστορικών, πρώην μελών του ΕΛΙΑ, πήρε την πρωτοβουλία να συνεχίσει μέσα από το ΙΔΙΣΜΕ με στόχο, πάντα, τη διάσωση, καταγραφή και διάδοση της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Με μια ιδιαιτερότητα: από την πρώτη στιγμή ανέπτυξε έντονη παρουσία στον χώρο του ιστορικού ντοκιμαντέρ, παράγοντας μια σεβαστή φουρνιά καλών ταινιών που διακρίθηκαν σε ελληνικά και ξένα φεστιβάλ. Οπως μας επισημαίνει η συνιδρύτρια, γενική γραμματέας του ΙΔΙΣΜΕ, αλλά και καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ Καστελλόριζου, Ειρήνη Σαρίογλου, επίκουρη καθηγήτρια του τμήματος Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης, όπου και έχει γεννηθεί, τα ντοκιμαντέρ θεωρούνται απαραίτητα για την πλατιά επικοινωνία με το κοινό σε εκδηλώσεις από το Μέγαρο Αθηνών μέχρι επαρχιακές πόλεις, σχολεία και ΚΑΠΗ. Συνήθως καθένα τους συνόδευε και μια έκδοση του ιδρύματος.

Το ντοκιμαντέρ «Στην άκρη του Αιγαίου-Καστελλόριζο» (σε σκηνοθεσία της ίδιας της Ειρήνης Σαρίογλου και του Αγγελου Κοβότσου) ήταν η αφορμή να ανοίξει το ΙΔΙΣΜΕ τα φτερά του και να κάνει στο νησί το μεγάλο δώρο ενός φεστιβάλ. Η ταινία ήταν να παιχτεί πέρυσι σε μεγάλη, πανηγυρική εκδήλωση στο Καστελλόριζο, αλλά κρίθηκε ότι ήταν πολύ μεγάλο το κόστος μόνο για μία προβολή. «Γιατί όχι πολλές προβολές, ένα κανονικό φεστιβάλ;» σκέφτηκαν και το μεγάλο βήμα έγινε με την περσινή διοργάνωση, που δεν πέρασε καθόλου απαρατήρητη.

Φέτος, τα πράγματα είναι φυσικά πολύ καλύτερα. Το Φεστιβάλ «Πέρα από τα σύνορα» πήρε φόρα, μπορεί σιγά σιγά να παραμερίσει από το μυαλό μας την κλισέ εικόνα για το νησί -τον Γιώργο Παπανδρέου να ανακοινώνει εκεί, πριν από εφτά χρόνια, την προσφυγή της χώρας σε μνημόνια- και να κάνει στο εξής ισότιμα παρέα με την κυρίαρχη κάποτε ανάμνηση του Μάνου Χατζιδάκι να δίνει τον Αύγουστο του 1991 στο λιμανάκι του μια μαγευτική συναυλία με τη Νάνα Μούσχουρη.

Η Ειρήνη Σαρίογλου είναι περήφανη για τις πάνω από 80 αιτήσεις συμμετοχής που κατέφτασαν από Ελληνες και ξένους σκηνοθέτες. Προκρίθηκαν δεκατέσσερις ταινίες που θα κριθούν από επιτροπή αποτελούμενη από τον Μισέλ Νολ (σκηνοθέτη/παραγωγό γερμανικής καταγωγής, που ζει και διαπρέπει στη Γαλλία) και τους Ελληνες σκηνοθέτες Απόστολο Καρακάση και Βάσια Χατζηγιαννάκη. Τα δύο βραβεία (3.000 ευρώ το καθένα) δίνονται από τη Βουλή των Ελλήνων στο καλύτερο ιστορικό και στο καλύτερο κοινωνικό-πολιτικό ντοκιμαντέρ (το φεστιβάλ διεύρυνε λίγο τη θεματική του).

Διαγωνίζονται οι ελληνικές ταινίες «Καλάβρυτα-Ανθρωποι και σκιές» του Ηλία Γιαννακάκη, «Μικρές ιστορίες Ρομά» του Σταύρου Ψυλλάκη, «Emery Tales» των Susanne Bausinger & Στέλιου Ευσταθόπουλου (Ελλάδα, Γερμανία), «Φαντάσματα στο Αιγαίο» της Ιωάννας Ασμενιάδου-Φωκά, «Αυτοί που τόλμησαν, Γιώργος Κοτζιάς» του Σπύρου Τσιφτσή, «Ο Σεφέρης στα χνάρια της Δωρικής Κρήνης» των Γιώργου Τζεδάκη & Δημήτρη Κόκκινου, «True Blue» του Χάρη Ραφτογιάννη, «Teriade» του Σίμου Κοροξενίδη, «Τα δολάρια του Αγίου» της Αύρας Γεωργίου (Ελλάδα, Γαλλία), «Ιχθύς» του Χρήστου Καραλιά και οι ξένες «Mare Nostrum-A Concept. A Journey» των Michelle Brun & Stefan Haupt (Ελβετία, Γαλλία, Ισπανία, Μαρόκο), «The Others» της Ayse Polat (Τουρκία, Γερμανία), «My Own Private War» της Lidija Zelovic (Ολλανδία) και «Bluefish» του Mert Gokalp (Τουρκία, Πορτογαλία, Αγγλία).

To πρόγραμμα είναι πυκνό, με πολλές παράλληλες εκδηλώσεις, ανάμεσα στις οποίες ξεχωρίζουν δύο θεατρικές παραστάσεις πάνω στις πλούσιες ντόπιες ιστορίες και παραδόσεις. Τις προετοίμασαν με τη φροντίδα του φεστιβάλ τα σαράντα παιδιά των σχολείων του νησιού ήδη από τον χειμώνα, με την καθοδήγηση φιλολόγου που ερχόταν από τη γειτονική Ρόδο. Χορηγός των παραστάσεων ο… Δήμος Καβάλας. Να ακόμα μία ενδιαφέρουσα πτυχή του φεστιβάλ, το ευρύ, πανελλαδικό και παγκόσμιο δίκτυο υποστηρικτών και χορηγών του.

Κυριαρχούν ανάμεσά τους οι εύποροι και πετυχημένοι μετανάστες από το ακριτικό νησί στην Αυστραλία (σχεδόν 200 χιλιάδες, μας λέει η Ειρήνη Σαρίογλου), τους οποίους έχουν προσεγγίσει. «Ενα φεστιβάλ έχει κόστος, πέρυσι μπήκαμε μέσα 12 χιλιάδες. Αλλά βοηθάνε πολλοί, κυρίως η Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής και η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου». Εχει τεθεί υπό την αιγίδα της Γενικής Γραμματείας Απόδημου Ελληνισμού (ΥΠΕΞ) και του Δήμου Μεγίστης.

Μα, τι υποδομή έχει το μικρό Καστελλόριζο; «Δεν χρειαζόμαστε πολλά», λέει η Ειρήνη Σαρίογλου, «μια ωραία πλατεία, που γεμίζει με 200 καρέκλες, μας φτάνει για τις προβολές, που είναι όλες υπαίθριες. Και υπάρχει και μια κλειστή Δημοτική Αίθουσα για τα υπόλοιπα». Η καλλιτεχνική διευθύντρια του φεστιβάλ υποδεχόταν χθες τους ξένους, από Αθήνα και εξωτερικό (οι περισσότεροι σκηνοθέτες είναι παρόντες). «Το σύνθημά μας είναι να φέρουμε τον κόσμο στο Καστελλόριζο και να μεταφέρουμε το Καστελλόριζο στον κόσμο», μας θυμίζει.

Ιnfo: περισσότερες πληροφορίες στο beyondtheborders.gr.