«Ψάχναμε κάτι που δεν είχαμε ξαναδεί. Ομόφωνα αποφα- σίσαμε ότι μια ταινία μάς προκαλούσε να δούμε με έναν νέο τρόπο, μας πήρε το μυαλό με την απροσδόκητη ανθρωπιά των δύσκολων χαρακτήρων της. Η σκηνοθεσία είχε σιγουριά και μια πρωτόγνωρη προσέγγιση.
Περιμένουμε με ανυπομονησία να δούμε και την επόμενη δουλειά της Ελίνας Ψύκου», είπε ο Γουίλεμ Νταφόε, πρόεδρος της Κριτικής Επιτροπής. Και παρέδωσε την περασμένη Παρασκευή στην Ελληνίδα σκηνοθέτιδα το Μεγάλο Βραβείο του Διεθνούς Διαγωνιστικού Τμήματος Μυθοπλασίας του 16ου Φεστιβάλ της Τραϊμπέκα για τη δεύτερη ταινία της «Ο γιος της Σοφίας».
Σπουδαία διάκριση (μαζί και έπαθλο 20 χιλιάδων δολαρίων από τη Netflix) για την Ελίνα Ψύκου, που ήδη ξεχώρισε με την πρώτη ταινία της, «Η αιώνια επιστροφή του Αντώνη Παρασκευά» – πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Βερολίνου.
Τη βρήκαμε στη Νότια Κορέα, όπου ο «Γιος της Σοφίας» συμμετέχει στο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ της Jeonju. Η ταινία, ένα σκοτεινό αλλά και τρυφερό παραμύθι ενηλικίωσης στην Αθήνα του 2004, με ήρωα τον 11χρονο Μίσα που έρχεται στην Αθήνα για να ζήσει με τη μητέρα του ύστερα από ένα μεγάλο διάστημα αποχωρισμού, θα βγει στις αίθουσες το φθινόπωρο.
• Το Φεστιβάλ της Τραϊμπέκα είναι ένας μύθος – Νέα Υόρκη, σπουδαίες ταινίες που από εκεί ξεκίνησαν την καριέρα τους, ιδρυτής ο Ρόμπερτ ντε Νίρο. Πώς ήταν η εμπειρία σας; Πολύ διαφορετική από το Βερολίνο;
Ηταν η πρώτη μου φορά στη Νέα Υόρκη και αυτό από μόνο του ήταν συναρπαστικό, αλλά και προβληματικό ταυτόχρονα. Γιατί εκτός από το άγχος μου για την πρεμιέρα, είχα επιπλέον να διαχειριστώ το μέγεθος, τη δομή και τις αποστάσεις της πόλης.
Τις πρώτες τρεις μέρες, στην ιδέα πως μπορεί να χαθώ και να μη φτάσω στην ώρα μου στην προβολή ή σε μια συνέντευξη, πάθαινα πανικό και γι’ αυτό δεν ήθελα να κυκλοφορώ μόνη μου… Με αυτή την έννοια, η εμπειρία ήταν πολύ πιο αγχωτική από το Βερολίνο και την εκεί πρεμιέρα της πρώτης μου ταινίας. Αλλά νομίζω ότι έχει να κάνει με τις πόλεις και καθόλου με τα ίδια τα φεστιβάλ.
• Τον Ρόμπερτ ντε Νίρο, αλήθεια, τον είδατε, έστω και από μακριά;
Τον είδα από πολύ κοντά. Ολοι οι σκηνοθέτες (περίπου 100) ήμασταν καλεσμένοι στο directors’ brunch, όπου ήρθε και μας καλωσόρισε. Οποιος ήθελε τον πλησίαζε και του συστηνόταν ή έβγαζε φωτογραφίες μαζί του. Εγώ τον πλησίασα και απλά τον χάζεψα για αρκετή ώρα.
Δεν βρήκα κάποιο νόημα στο να του μιλήσω. Και τι να του έλεγα άλλωστε; «Hi, I am Elina from Greece»; Οσο λοιπόν τον χάζευα και ο κόσμος που του μιλούσε εναλλασσόταν και αυτός χαμογελούσε σε όλους ευγενικά σαν ένας καλοσυνάτος ηλικιωμένος κύριος, αισθάνθηκα πως μέσα στο πλήθος της πόλης άνετα θα μπορούσε να περνάει απαρατήρητος. Και ίσως αυτό να είναι αρκετά ανακουφιστικό γι’ αυτόν.
• Το περιμένατε το βραβείο στην Τραϊμπέκα; Πιστεύετε ότι βοηθάει περισσότερο την ταινία από ένα ευρωπαϊκό;
Το ήθελα και το ήλπιζα, αλλά πώς μπορούσα να το περιμένω; Τα βραβεία είναι κι αυτά πολλές φορές συγκυριακά (με μια άλλη σύνθεση της επιτροπής μπορεί να ήταν εντελώς διαφορετικά) και έχω πια μάθει πως ίσως να μη σημαίνουν και τίποτα. Ειλικρινά δεν έχω ιδέα τι μπορεί να βοηθήσει μια ταινία περισσότερο.
Η εποχή μας είναι απρόβλεπτη. Πιστεύω πως γενικά ένα βραβείο βοηθάει, αλλά τελικά τι ονομάζουμε «βοήθεια»; Το να πάει η ταινία και σε άλλα φεστιβάλ, το να βγει στις αίθουσες, το να πάει καλά στις αίθουσες; Ολα τα παραπάνω είναι τόσο διαφορετικά μεταξύ τους, σε βαθμό που ενώ για το ένα από αυτά ένα βραβείο μπορεί να είναι βοηθητικό, για ένα άλλο να είναι το ακριβώς αντίθετο, δηλαδή να δημιουργήσει προκαταλήψεις απέναντι στην ταινία κ.λπ.
• Το σκεπτικό της επιτροπής ήταν πολύ κολακευτικό. Πώς ήταν η επαφή σας με τον Γουίλεμ Νταφόε;
Αυτός διάβασε το σκεπτικό και προσφώνησε το όνομά μου. Πάγωσα, δεν ήμουν ενημερωμένη από το φεστιβάλ για τη βράβευση, άρα ήταν μια εντελώς αυθόρμητη στιγμή. Ανέβηκα στη σκηνή και με θυμάμαι να τον αγκαλιάζω σφιχτά και για ώρα, δεν έδωσα καν σημασία στο άλλο μέλος της επιτροπής που ήταν στη σκηνή…
Κι αυτός μου χαμογελούσε τόσο ζεστά και άμεσα, ανθρώπινα. Και μετά θυμάμαι να μην μπορώ να αρθρώσω κουβέντα και μετά ξανά να τον αγκαλιάζω. Γενικά δεν μιλήσαμε πολύ, μόνο λίγο στα παρασκήνια μας είπε πόσο πολύ άρεσε η ταινία στην επιτροπή και πως ήταν ομόφωνη η βράβευση. Θυμάμαι να γελάμε και να αγκαλιαζόμαστε, δεν θυμάμαι να μιλάμε.
• Μετά τον «Παρασκευά» του Χρήστου Στέργιογλου, ένας μικρούλης Ρώσος. Μεγάλη διαφορά από ταινία σε ταινία, έτσι δεν είναι;
Ενώ σε πρώτη ανάγνωση οι δύο ταινίες μοιάζουν διαφορετικές, έχουν μια κοινή αφετηρία, που είναι η απομόνωση. Το συνειδητοποίησα στη Νέα Υόρκη, όταν μου το επισήμανε ένας δημοσιογράφος. Είχε δίκιο. Είναι πάντα πολύ ενδιαφέρον να βλέπουν οι άλλοι το έργο σου πιο καθαρά και από εσένα τον ίδιο.
Απομονωμένος λοιπόν ο Παρασκευάς (σε ένα κλειστό ξενοδοχείο της υπαίθρου), απομονωμένος και ο Μίσα (σε ένα κλειστοφοβικό διαμέρισμα στο κέντρο της Αθήνας). Ο «Γιος της Σοφίας» γράφτηκε πριν από τον Παρασκευά, όσο ακόμη ήμουν στη Σχολή Σταυράκου και αρκετά αθώα ώστε να πιστεύω πως οι ταινίες γίνονται εύκολα και άρα εύκολα θα γινόταν και η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία μου.
Γρήγορα διαψεύστηκα, κι έτσι προχώρησα στον «Παρασκευά», που ήταν πιο φτηνό σενάριο και άρα μια ταινία που μπόρεσε να γυριστεί χωρίς κρατική υποστήριξη. Τώρα που τα χρόνια έχουν περάσει, αναρωτιέμαι αν είναι καλύτερα που ήρθαν έτσι τα πράγματα. Αν ο «Γιος της Σοφίας» γυριζόταν τότε που πρωτογράφτηκε, πώς θα ήταν ως ταινία; Ισως λιγότερο καλή τεχνικά και παραγωγικά, αλλά ίσως πιο αυθόρμητη; Δεν έχω απάντηση.
• Η σχέση σας με τον μικρό Μίσα πώς προέκυψε;
Τόσο όταν έγραφα το σενάριο όσο και στη διάρκεια των γυρισμάτων, με βοήθησε πολύ ότι είχα στο μυαλό μου τη μικρή Ελίνα. Πώς σκεφτόταν, πώς αισθανόταν. Προφανώς οι εμπειρίες μου ως παιδιού δεν έχουν καμία σχέση με αυτές του Μίσα, όμως όλα τα παιδιά δεν νιώθουν απομονωμένα;
Δεν δραπετεύουν στη φαντασία τους και δεν νιώθουν πως οι γονείς τους δεν τα αγαπούν; Η ταινία λοιπόν προήλθε από την ανάγκη σύνδεσής μου με τη μικρή Ελίνα, αλλά και από την ανάγκη μου να καταλάβω τόσο τα παιδιά όσο και τους ενήλικες. Δεν υπάρχουν απαντήσεις βέβαια στην ταινία, μόνο ερωτήματα.
• Είστε πρόεδρος της ΕΣΠΕΚ (Ενωση Σκηνοθετών Παραγωγών Ελληνικού Κινηματογράφου). Το Κέντρο Κινηματογράφου περνάει ξαφνικά άλλη μία κρίση διοικητική, το ΥΠΠΟ καθυστερεί να ανοίξει τα χαρτιά του. Τι πιστεύετε;
Τα διοικητικά προβλήματα, που στατιστικά συναντάμε στον κινηματογραφικό χώρο μία φορά τον χρόνο, πλήττουν τον ίδιο τον χώρο, δηλαδή τις ταινίες. Η δική μου γυρίστηκε σε δύο μέρη, ακριβώς γιατί είχαμε και τότε πάλι (πριν από δύο χρόνια) διοικητικά προβλήματα και άρα το σενάριό μου για πολύ καιρό δεν εξεταζόταν, αλλά λίμναζε σε ντοσιέ και ντουλάπια.
Είναι κρίμα τέτοιου τύπου προβλήματα να μην επιτρέπουν τη συνέχεια σε ό,τι καλό χτίζεται και έρχεται και να διαιωνίζουν το στερεότυπο των καλλιτεχνών που τρώγονται μεταξύ τους. Θέλω να πιστεύω πως η τωρινή κρίση θα επιλυθεί άμεσα και θα προχωρήσουμε χωρίς κενά.
