Οι «Ελεύθεροι πολιορκημένοι» των καιρών μας

Ηταν Απρίλης του 1826, που «η φύσις ηύρε την καλή και τη γλυκειά της ώρα», όταν οι Μεσολογγίτες, απελπισμένοι πια από την πείνα και τις αρρώστιες, έκαναν την ηρωική έξοδο – ουσιαστικά προς τον θάνατο. Ο Ζακυνθινός ποιητής Διον. Σολωμός, συγκλονισμένος από τον αγώνα τους, εμπνεύστηκε τους «Ελεύθερους πολιορκημένους» και, πολύ καιρό αργότερα, ο Ζακυνθινός συνθέτης Τιμόθεος Αρβανιτάκης τούς μελοποίησε, καταφέρνοντας να συγκεντρώσει μέσα σε αυτό το έργο όλη την ελληνική μουσική, από ηπειρώτικο μοιρολόι μέχρι μαντολίνα, και να δείξει γλαφυρά αυτή την τόσο αντιφατική εικόνα: άνθρωποι να οδεύουν προς τον θάνατο την ώρα που «Εστησ’ ο Ερωτας χορό με τον ξανθόν Απρίλη»… Ενα έργο πιο επίκαιρο από ποτέ.

«Είναι δηλαδή ορατόριο;» ρωτήσαμε τον συνθέτη. «Επτανησιακή ωδή», μας διορθώνει, «είναι αμιγώς επτανησιακή υπόθεση, αφού και ο ποιητής και ο συνθέτης είναι Επτανήσιοι, Ζακυνθινοί εν προκειμένω». Στην ερώτηση «Πότε αναμετρηθήκατε πρώτη φορά με αυτό το μεγαλειώδες έργο;», η απάντηση ήταν απρόσμενη: «Από το 1975 που ήμουν μετανάστης στην Αυστραλία ξεκίνησα να το γράφω και ο κύκλος αυτός τελείωσε το 1995. Δεν δεχόμουν να μην υπάρχει μουσική από τα Επτάνησα να ντύσει αυτό το σημαντικό ποιητικό έργο», μας λέει με ζέση.

Λεπτός και αεικίνητος, ο Τιμόθεος Αρβανιτάκης, στην πρόβα που είχαμε την τύχη να δούμε, μεταμορφώνεται: ψηλώνει, πατάει στους απίστευτους στίχους, στο κρεσέντο, στις σφιχτοδεμένες φωνές της χορωδίας. «Εχουμε την τιμή να έχουμε γεννηθεί σε έναν τόπο με υψηλό πολιτισμό και δεν επιτρέπεται να το ξεχνάμε. Εμείς με το “Ιόνιο Κύμα” προσπαθούμε να το θυμόμαστε και να τραγουδάμε με σεβασμό στην επτανησιακή μουσική και γενικά τις μουσικές της χώρας μας. Δεν γίνεται να έχουμε τέτοια κληρονομιά και να την… πετάμε. Είμαι πολύ χαρούμενος που έχω “μεγαλώσει” δύο γενιές με τη διδασκαλία μου στη μουσική. Και πάντα τους λέω: “Οταν σας χειροκροτούν, πάντα να σκέφτεστε: ‘Το άξιζα αυτό το χειροκρότημα; Είναι μόνο δικό μου;’”».

Ο Χρήστος Ανθης, αναπληρωτής περιφερειάρχης Περιφέρειας Ιονίων Νήσων (ΠΙΝ), στην επικοινωνία που είχαμε μαζί του, δεν έκρυψε τον ενθουσιασμό του: «Δουλέψαμε πολλοί άνθρωποι και από τη Ζάκυνθο και από την Κέρκυρα για αυτή την εκδήλωση, δύο χρόνια τώρα, με πρωτεργάτη τον Τιμόθεο Αρβανιτάκη. Είναι μια συνδιοργάνωση πολλών φορέων, με προεξάρχοντες τον Δήμο Κεντρικής Κέρκυρας και την ΠΙΝ. Η ΠΙΝ, δυστυχώς, δεν έχει το δικαίωμα να πληρώσει παρόχους υπηρεσιών, διότι η συναυλία στο Μέγαρο Μουσικής είναι εκτός των ορίων της Περιφέρειας. Μας περιορίζει το νομοθετικό πλαίσιο. Τα Επτάνησα εξάγουν πολιτισμό και, με τις αγκυλώσεις του κεντρικού κράτους, εμποδιζόμαστε. Πρέπει να υπάρξει τροπολογία. Η παραγωγή αυτή κόστισε 35.000 ευρώ που συγκεντρώθηκαν από χορηγούς. Δηλαδή, πρέπει να γινόμαστε επαίτες χρημάτων και συναισθήματος. Κάποιοι υποσχέθηκαν, αλλά τελικά ήταν απόντες. Οπως λέει και ο Σολωμός, “δεν είν’ εύκολες οι θύρες εάν η χρεία τες κουρταλή”.

»Εμείς βάλαμε πείσμα να δείξουμε σε όλη την Ελλάδα την ιδιαιτερότητα και την ποιότητα της πολιτισμικής κουλτούρας των Ιονίων Νήσων. Το υπουργείο Πολιτισμού μας παραχώρησε δωρεάν το Μέγαρο. Αγαλλιάζει η ψυχή μου που τα Ιόνια θα κάνουν αισθητή την παρουσία τους στην πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας και του εξωτερικού που έχουν εκφράσει την επιθυμία τους να μας ακούσουν. Θα είμαστε παρόντες, μεταλαμπαδεύοντας πολιτισμό».

«Από μόνο του το έργο είναι συγκλονιστικό και δεν γίνεται να μην αρέσει. Χάρη στον Τιμόθεο Αρβανιτάκη, δεθήκαμε όλοι μας συναισθηματικά και συγχρονιστήκαμε, για να μπορέσουμε να ερμηνεύσουμε αυτά τα τραγούδια που είναι από τόσο διαφορετικά είδη. Θέλει μεγάλο έλεγχο της φωνής για να μπορέσεις να προσαρμοστείς και να μην τα λες όλα με έναν τρόπο, αυτόν της λυρικής τραγουδίστριας. Στα είδη που αγαπώ, προσπαθώ να είμαι όπως αναμένεται. Οι απαιτήσεις σε αυτό το έργο ήταν πολλές, αλλά ο μαέστρος ήταν πολύ υποστηρικτικός», μας λέει η Ελένη Βουδουράκη, η οποία θεωρεί ότι οι «Ελεύθεροι πολιορκημένοι» σε μουσική Τιμ. Αρβανιτάκη πρέπει να αποκτήσουν την κλασικότητα του «Ζορμπά», «γιατί είναι η αυθεντική Ελλάδα, χωρίς τις δυτικές επιρροές». «Εμείς οι λυρικοί πρέπει να καταφέρνουμε να ξεπερνάμε σε ντεσιμπέλ μια ορχήστρα και την ίδια στιγμή να ζούμε αυτό που ερμηνεύουμε. Αυτό είναι μαγικό! Η μουσική που συνέθεσε ο μαέστρος μας έδωσε πολλές αφορμές για να ανέβει ψηλά η ψυχή μας, γιατί είναι αυτό που λέμε “διαβασμένος” μουσικός».

Ως «μια παρέα που αγαπάει την παράδοση και τη μουσική» μας περιγράφει ο Στάθης Πίσκοπος το «Ιόνιο Κύμα», του οποίου είναι μέλος από το 2016 που ξεκίνησαν με σκοπό την ανάδειξη της επτανησιακής μουσικής. «Αλλά εξίσου σημαντικός σκοπός είναι και η ανάδειξη του έργου του δασκάλου, του Τιμόθεου Αρβανιτάκη», τονίζει. «Ξεκινήσαμε με την “Ελένη” του Σεφέρη, μετά κάναμε τον “Κρητικό” του Σολωμού, το 2021 παίξαμε τους “Ελεύθερους πολιορκημένους” στον Λόφο του Στράνη στη Ζάκυνθο. Αγαπάμε τη μουσική, αλλά αγαπάμε και τον Τιμόθεο», μας λέει χαμογελώντας.

Ο Κωσταντής Μουζάκης, ο αφηγητής με τη βαθιά φωνή που θυμίζει Μάνο Κατράκη –όταν του το είπαμε, σχολίασε πως «είναι ιεροσυλία» να το λέμε αυτό– είπε κάτι πολύ χαρακτηριστικό στην πρόβα τους: «“Μεσολογγίτες” στη Γάζα, στην Τεχεράνη, στην Κούβα…»

ΥΓ. Ο Μαρξ έλεγε ότι «τα γεγονότα επαναλαμβάνονται την πρώτη φορά ως τραγωδία, τη δεύτερη ως φάρσα», αλλά μάλλον πάλι ως τραγωδία επαναλαμβάνονται. Εγραφε ο Σολωμός: «Ακρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει·/ λαλεί πουλί, παίρνει σπυρί, κι η μάνα το ζηλεύει». Δεν είναι η απόλυτη περιγραφή του λιμού στην Παλαιστίνη; Και αλλού: «Είν’ έτοιμα στην άσπονδη πλημμύρα των αρμάτων / δρόμο να σχίσουν τα σπαθιά, κι ελεύθεροι να μείνουν / εκείθε με τους αδελφούς, εδώθε με το Χάρο». Πώς να μη σκεφτείς τους Ιρανούς που έφτιαχναν ανθρώπινη ασπίδα στις γέφυρές τους; Και ποιος καλύτερος ορισμός του πολέμου από το «Αραπιάς άτι, Γάλλου νους, βόλι Τουρκιάς, τόπ’ Αγγλου!»; Μόνο τα όπλα και οι εθνικότητες αλλάζουν αιώνες τώρα. Αραγε, αν ζούσε σήμερα ο Σολωμός θα άντεχε να ολοκληρώσει τους «Ελεύθερους πολιορκημένους» και να μην τους αφήσει «Σχεδιάσματα»;

info

«Επτανησιακή Ωδή – Ελεύθεροι Πολιορκημένοι», σε ποίηση Διον. Σολωμού και μουσική Τιμόθεου Αρβανιτάκη
Σολίστ: Ελένη Βουδουράκη (μέτζο σοπράνο), Μπάμπης Βελισσάριος (τενόρος), Βασίλης Χριστοδουλόπουλος
Αφήγηση: Κωσταντής Μουζάκης
Παρουσίαση: Αγγελος Πυριόχος
Συμμετέχουν: «Ιόνιο Κύμα», Συμφωνική Ορχήστρα Ωδείου Κέρκυρας, Ορχήστρα Νυκτών Εγχόρδων Ζακύνθου
Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, αίθουσα «Αλεξάνδρα Τριάντη»
Τετάρτη 22 Απριλίου 2026 στις 20.30
Είσοδος ελεύθερη