Το «Χάρτινο το φεγγαράκι» των Γκάτσου-Χατζιδάκι ερμηνευμένο από παιδική χορωδία, σε μια καλαίσθητη μεν, αλλά πάντως διαφήμιση μεγάλης εταιρείας τηλεπικοινωνιών, ήταν παραδόξως μια ευχάριστη έκπληξη για όσους αγαπάμε το χατζιδακικό έργο, αλλά στην καθημερινότητά μας το ακούμε όλο και σπανιότερα, πολλώ δε μάλλον σε νέες ερμηνευτικές εκδοχές, λόγω της περισσότερο και από αυστηρής διαχείρισής του από τον κληρονόμο του συνθέτη και θετό γιο του, Γιώργο Θεοφανόπουλο-Χατζιδάκι. Δυστυχώς η παραχώρηση της άδειας διαφημιστικής χρήσης του τραγουδιού λειτούργησε ως κακή σύμπτωση -ή bad timing που λένε και οι αγγλόφωνοι- έναντι χθεσινής αυστηρότατης ανακοίνωσης του κ. Θεοφανόπουλου με την οποία καταδίκαζε τη διοργάνωση παγκόσμιας περιοδείας, υπό το καλλιτεχνικό σχήμα Hellenic Music Ensemble, με παρουσίαση έργων του Μάνου Χατζιδάκι και του Μίκη Θεοδωράκη και ερμηνευτές τη Νατάσσα Μποφίλιου και τον Γιάννη Χαρούλη, παρά τη δική του άρνηση ως νόμιμου κληρονόμου.
Η ανακοίνωση του Γιώργου Χατζιδάκι όπως αναρτήθηκε στην επίσημη σελίδα του Μάνου Χατζιδάκι στο Facebook είχε ως εξής:
«Ο Μάνος Χατζιδάκις σε όλη του τη ζωή είχε ένα θεμελιώδες μέλημα: να διατηρεί τον απόλυτο έλεγχο πάνω στο πνευματικό του έργο, ώστε κάθε δημόσια παρουσίασή του να αντανακλά πλήρως τα καλλιτεχνικά και αισθητικά κριτήρια που ο ίδιος είχε θέσει. Είναι γνωστό ότι, στο όνομα της καλλιτεχνικής και αισθητικής αρτιότητας, απέρριπτε συστηματικά προτάσεις που δεν ανταποκρίνονταν στο όραμά του και στις αρχές του, αδιαφορώντας για το οποιοδήποτε οικονομικό ή άλλο όφελος.
»Μετά τον θάνατό του, ως γιος και μοναδικός κληρονόμος του, είναι μέγιστη ευθύνη μου να διαφυλάσσω το έργο του με τον τρόπο που ο ίδιος είχε προσδιορίσει. Για το σκοπό αυτό έχω αναθέσει, τη διαχείριση και προστασία του έργου του στην εταιρεία μουσικών εκδόσεων SEED POINT (σ.σ. εταιρεία που ιδρύθηκε το 2013 από τους Σωτήρη Λυκουρόπουλο και Αντώνη Παγώνη), η οποία ενεργεί εκ μέρους μου.
»Προ μηνών, η SEED POINT έλαβε πρόταση από τον κ. Πάνο Λιαρόπουλο για τη διοργάνωση παγκόσμιας περιοδείας, υπό το καλλιτεχνικό σχήμα Hellenic Music Ensemble, με παρουσίαση έργων του Μάνου Χατζιδάκι και του Μίκη Θεοδωράκη, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 ετών από τη γέννησή τους.
»Η συγκεκριμένη πρόταση απορρίφθηκε ρητά διότι δεν ανταποκρίνεται στις προδιαγραφές του Μάνου Χατζιδάκι.
»Ωστόσο, ενημερωθήκαμε πρόσφατα ότι ο κ. Λιαρόπουλος, προχώρησε μονομερώς στην οργάνωση της εν λόγω περιοδείας, αναθέτοντας την υλοποίηση σε βρετανική εταιρεία παραγωγής, αγνοώντας πλήρως τη ρητή άρνησή μας, γεγονός που μας υποχρέωσε να προβούμε σε νομικές ενέργειες.
»Το να ισχυρίζεται κανείς ότι “τιμά” τον Μάνο Χατζιδάκι, ενώ επιλέγει να παρουσιάσει το έργο του παρά τη σαφή και ρητή αντίθεση της οικογένειάς του, είναι υποκριτικό και σίγουρα εκτός “Χατζιδακικού ήθους”.
Γιώργος Χατζιδάκις»
Ο κ. Χατζιδάκις αναφερόταν στην πρώτη παγκόσμια περιοδεία-αφιέρωμα στους Μίκη Θεοδωράκη και Μάνο Χατζιδάκι με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννησή τους, με τους καταξιωμένους ερμηνευτές Νατάσσα Μποφίλιου και Γιάννη Χαρούλη σε σύμπραξη με την ορχήστρα Hellenic Music Ensemble. Η περιοδεία, με διοργανωτή τη γνωστή βρετανική εταιρεία παραγωγής GTP Touring Limited, προβλέπει σταθμούς σε 9 χώρες και 22 πόλεις, σε Ευρώπη, Βόρεια Αμερική, Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία και συναυλίες σε ονομαστούς χώρους όπως το Theatre Royal Drury Lane στο Λονδίνο, το Carnegie Hall στη Νέα Υόρκη, η Οπερα του Σίδνεϊ, το Roy Thomson Hall στο Τορόντο και το Strathmore Concert Hall στην Ουάσινγκτον.
Επιπλέον, ο Πάνος Λιαρόπουλος, που ζει στη Βοστόνη, δεν είναι κάποιος… ερασιτέχνης μουσικός της ομογένειας – έχει ένα ισχυρότατο βιογραφικό εκλεκτών μουσικών σπουδών και είναι καθηγητής σύνθεσης στο Berklee College of Music και καθηγητής πιάνου στο μουσικό τμήμα του University of Massachusetts Boston. Είναι επίσης ιδρυτής και καλλιτεχνικός διευθυντής του Συνόλου Ελληνικής Μουσικής (Hellenic Music Ensemble) που απαρτίζεται κυρίως από μουσικούς αποφοίτους του Berklee και ειδικεύεται στην κριτική ερμηνεία και εκτέλεση έντεχνης, αστικής και παραδοσιακής ελληνικής μουσικής – με άριστα αποτελέσματα όπως απέδειξε ανάλογο αφιέρωμα στον Τσιτσάνη.
Εύλογο λοιπόν ήταν το πρώτο ερώτημα που προέκυψε ως προς τη στάση του κ. Γιώργου Χατζιδάκι: μια διαφήμιση ανταποκρίνεται περισσότερο στην καλλιτεχνική και αισθητική αρτιότητα του χατζιδακικού έργου από ένα τέτοιο σύνολο σε μια τέτοια περιοδεία τέτοιων προδιαγραφών; Αυτό ήταν το περιεχόμενο πολλών σχολίων χρηστών κάτω από την ανακοίνωση του κληρονόμου του Χατζιδάκι.
Απόφαση «αυθαίρετη και νομικά αδιάφορη»
Μετά ήρθε και η επίσημη απάντηση διά της διοργανώτριας της περιοδείας, της εταιρείας GTP, με την υπογραφή του CEO Michel Boersma. Την παραθέτουμε μεταφρασμένη:
«Η GTP Touring Limited τρέφει απόλυτο σεβασμό για την καλλιτεχνική κληρονομιά του Μάνου Χατζιδάκι.
»Η επικείμενη παγκόσμια περιοδεία είναι ένα μουσικό αφιέρωμα σχεδιασμένο να παρουσιάσει τα έργα του ίδιου και του Μίκη Θεοδωράκη με επαγγελματισμό και πολιτισμική ευαισθησία. Η περιοδεία έχει προγραμματιστεί να παρουσιαστεί σε εμβληματικούς συναυλιακούς χώρους αντάξιους της κληρονομιάς των Χατζιδάκι και Θεοδωράκη (…) Οι βασικοί ερμηνευτές είναι καταξιωμένοι και αναγνωρισμένοι τραγουδιστές: η Νατάσσα Μποφίλιου και ο Γιάννης Χαρούλης. Στη Βόρεια Αμερική, οι Ελληνες καλλιτέχνες πλαισιώνονται από την Judy Kuhn, υποψήφια για Tony και Grammy και μία από τις θρυλικές πρωταγωνίστριες του Broadway. Τη μουσική διεύθυνση του 19μελούς Hellenic Music Ensemble έχει ο καταξιωμένος συνθέτης και πιανίστας Πάνος Λιαρόπουλος, καθηγητής σύνθεσης στο Berklee College of Music στη Βοστόνη.
»Η ποιότητα και το ταλέντο των ερμηνευτών είναι αδιαμφισβήτητα. Παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα με το Ιδρυμα Χατζιδάκι, δεν είναι άξιοι να ερμηνεύσουν το έργο του. Αυτή είναι μια αυθαίρετη απόφαση, η οποία νομικά είναι αδιάφορη. Το Ιδρυμα Χατζιδάκι δεν έχει δικαίωμα έγκρισης ή απόρριψης δημόσιων εκτελέσεων δημοσιευμένου έργου του Μάνου Χατζιδάκι εκτός Ελλάδας. Η GTP Touring Limited δεν έχει καμία νομική υποχρέωση να λάβει τη συγκατάθεση του Ιδρύματος για τη νόμιμη δημόσια εκτέλεση των έργων του Μάνου Χατζιδάκι υπό έγκυρες άδειες των αντίστοιχων Οργανισμών Συλλογικής Διαχείρισης (PRO).
»Ολες οι συναυλίες του Hellenic Music Ensemble θα είναι αδειοδοτημένες σε κάθε χώρα μέσω των αρμόδιων PROs. Οι οργανισμοί αυτοί διαχειρίζονται νόμιμα τα δικαιώματα δημόσιας εκτέλεσης των έργων του Μάνου Χατζιδάκι βάσει διεθνών αμοιβαίων συμφωνιών και τα αντίστοιχα τέλη αδείας καταβάλλονται κανονικά.
»Για πολλά χρόνια, ένας μεγάλος αριθμός συναυλιών και πολιτιστικών εκδηλώσεων έχει παρουσιάσει τα έργα του Μάνου Χατζιδάκι υπό τις τυπικές άδειες PRO. Πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί η συναυλία στη Βιέννη που πραγματοποιήθηκε στις 17 Νοεμβρίου 2025, η οποία οργανώθηκε από την ελληνική πρεσβεία στην Αυστρία και φιλοξενήθηκε από τον ORF, τον κρατικό ραδιοτηλεοπτικό φορέα της Αυστρίας.
»Η προσέγγιση της GTP Touring Limited είναι απολύτως συνεπής με την καθιερωμένη διεθνή πρακτική και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν ανάλογα ρεπερτόρια άλλοι σημαντικοί πολιτιστικοί οργανισμοί (…)».
Κάτι τελευταίο: αυτή η ιστορία κατά την άποψή μας εξέθεσε τον κ. Γιώργο Χατζιδάκι ειδικά σε ό,τι αφορά τα κριτήριά του για το τι συνάδει καλλιτεχνικά και αισθητικά και τι όχι με το έργο του Μάνου Χατζιδάκι. Κυρίως έθεσε γενικότερα και ηχηρά κάτι που συζητιέται όλο και περισσότερο: το θέμα της διαχείρισης του χατζιδακικού έργου (και παρεμπιπτόντως και του σφραγισμένου αρχείου), ενός έργου το οποίο στην Ελλάδα απολαμβάνουμε live όλο και σπανιότερα, ενώ απ’ ό,τι καταλαβαίνουμε από την απάντηση του κ. Boersma, στο εξωτερικό μπορεί να ακούγεται πολύ συχνότερα και με όρους που αξίζουν στον Μάνο Χατζιδάκι.
