Εξοχος Ραβέλ με ελληνική υπογραφή

Υπάρχουν φορές που κάποιες δυνατές εκπλήξεις έρχονται να αλλάξουν ριζικά τον τρόπο που έχουμε καταλήξει να αντιλαμβανόμαστε και να αξιολογούμε τα μουσικά πράγματα. Μια τέτοια έκπληξη ήταν η ηχογράφηση των πιανιστικών απάντων του Μορίς Ραβέλ (1875-1937) από τον Κωνσταντίνο Δεστούνη. Πρόκειται για καταγραφή βαθιά επεξεργασμένων ερμηνειών τις οποίες ο ταλαντούχος 34χρονος Ελληνας σολίστας είχε παρουσιάσει ζωντανά σε δύο διαδοχικά ρεσιτάλ πέρυσι, στο Ωδείο Αθηνών (30/3/2024, 9/11/2024).

Η ηχογράφηση έχει γίνει στην αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος» του κρατικού Μεγάρου Μουσικής το περασμένο φθινόπωρο. Η διπλή έκδοση της εταιρείας Piano Classics / Brilliant Classics B.V. [PCL.10336] περιλαμβάνει όλα τα μείζονα έργα. Το πρώτο CD περιλαμβάνει τον περίφημο «Γκασπάρ της Νύχτας», τα «Καθρεφτίσματα» («Mirroirs») και τα «Ευγενικά και συναισθηματικά βαλς». Το δεύτερο ξεκινά με τα «Παιχνίδια του νερού» («Jeux d’Eau»), τη «Σονατίνα», το «Αφιέρωμα στον Κουπρέν» και την επίσης πασίγνωστη και δημοφιλή «Παβάνα για μια νεκρή ινφάντα» και ολοκληρώνεται με άλλα επτά σύντομα, πρώιμα και ύστερα κομμάτια.

Συνολική διάρκεια δύο ώρες και 11΄. Γραμμένα τα περισσότερα κατά τις δύο πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα και παρότι μάλλον λίγα, τα πιανιστικά του Ραβέλ διέπονται συχνά από το ιδιοσυγκρασιακά φιλήδονο πνεύμα και τον ονειροπόλο ευδαιμονισμό των χρόνων πριν τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Εχουν αφήσει ανεξίτηλο αποτύπωμα στη μουσική και, βεβαίως, κατέχουν δίκαια κεντρικές θέσεις στη εργογραφία του οργάνου.

Οι εκτελέσεις που καταθέτει ο Δεστούνης βρίσκονται ασυζητητί πολύ πέραν των απλών αναγνώσεων, κινούμενες μακράν έξω από τη βαριά σκιά της δευτερολογίας. Ψαγμένες τεχνικά και επεξεργασμένες εκφραστικά σε κάθε τους λεπτομέρεια, οι προσεγγίσεις του σφύζουν από ζωντάνια και πάλλονται από ευαισθησία. Ταυτόχρονα –κι αυτό είναι το πιο δύσκολο και κρίσιμο!– ανταποκρίνονται με αμεσότητα στις ιδιαίτερες ατμόσφαιρες και διαθέσεις κάθε σύνθεσης.

Μελαγχολική, νοσταλγική, αμφίθυμη, γεμάτη σκιές και φωτοσκιάσεις, διαποτισμένη από συγκαλυμμένο συναίσθημα, άκρα ευαισθησία και με έμφαση στη λεπτότητα και την επιτήδευση, περισσότερο από πρόθυμα ανοιχτή σε «θύραθεν» ακούσματα, η μουσική του Ραβέλ απαιτεί ερμηνευτή έτοιμο και ικανό να αφουγκραστεί και να εξορύξει από τις νότες τα ποικίλα –ευκρινή είτε ανομολόγητα– «νοήματά» τους.

Η εκδίπλωση του συντακτικού της γραφής και το ξετύλιγμα του ειρμού αρθρώνονται από τον Δεστούνη μέσα από αδιάλειπτα λεπτοζυγιασμένες εκλεπτύνσεις: μικροεπιταχύνσεις και μικροεπιβραδύνσεις, ανεπαίσθητους δισταγμούς/καθυστερήσεις στην έναρξη των φράσεων, αλαφροπάτητες εμφάσεις, ευφυή χειρισμό του ανάγλυφου της δυναμικής. Τις ποιότητες του ακροάματος ολοκληρώνουν η κρυστάλλινης καθαρότητας άρθρωση, η τεχνική δεινότητα και η άρνηση να χρησιμοποιηθεί η παρτιτούρα για επίδειξη.

Ασφαλώς η μουσική –κάθε μουσική, της κλασικής συμπεριλαμβανομένης– είναι φτιαγμένη για να ακούγεται ζωντανά, κάτι που στη χώρα μας μοιάζει να έχει ξεχαστεί. Και, ασφαλώς, κάθε ώριμος φιλόμουσος θα έχει μια πρώτη και ίσως μια δεύτερη ηχογράφηση των πιανιστικών απάντων του Ραβέλ. Από την άλλη, κάθε γενιά καταθέτει τις δικές της ερμηνείες, προσθέτει τις δικές της λεπτές διαφοροποιήσεις απηχώντας το πνεύμα των καιρών αλλά και των τόπων: διαφορετικά δεν θα ηχογραφούσαν Ραβέλ τόσοι Ασιάτες στην DG και αλλού! Ο Δεστούνης το κάνει για λογαριασμό του εαυτού του και, ταυτόχρονα, επεκτείνει τη δισκογραφία του Γάλλου εμπρεσιονιστή επί ελληνικού εδάφους. Τέλος, κάτι ακόμη, όχι αδιάφορο: εξαιρετικό σε πλούτο και βάθος πληροφορίας είναι το πολυσέλιδο συνοδευτικό φυλλάδιο της έκδοσης.