Την προηγούμενη εβδομάδα, εξαιτίας των έντονων βροχοπτώσεων στην πόλη της Θεσσαλονίκης, ο παλιός κινηματογράφος Παλλάς κοντά στον Λευκό Πύργο κατέρρευσε. Το κτίριο αυτό μισθωνόταν (νοικιαζόταν δηλαδή) από την Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης (ΚΟΘ) τα τελευταία 16 χρόνια(!), ώστε να μπορεί να έχει έναν χώρο για να κάνει πρόβες. Πρόκειται για τη δεύτερη κρατική ορχήστρα της χώρας, μετά την ΚΟΑ (Κρατική Ορχήστρα Αθηνών) που είναι το παλαιότερο ορχηστρικό μουσικό σύνολο στην Ελλάδα (το 1943 έδωσε η ΚΟΑ την πρώτη της συναυλία, αν και προϋπήρχε ως Συμφωνική Ορχήστρα του Ωδείου Αθηνών από τα τέλη του 19ου αι., και το 1959 εμφανίστηκε στο κοινό η ΚΟΘ). Ολα τα παραπάνω τα αναφέρουμε για να επισημάνουμε την αξία και τη σπουδαιότητα και ως ιστορία αλλά και ως παρόν και μέλλον του πολιτισμού των δύο αυτών κρατικών μουσικών σχημάτων.
Η ΚΟΑ κάνει πρόβες στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, ωστόσο αν και υπάρχει Μέγαρο Μουσικής και στη Θεσσαλονίκη, αυτό δεν έχει χρησιμοποιηθεί ως χώρος προβών της ΚΟΘ (για λόγους που θα αναλύσουμε παρακάτω). Ετσι, αναγκαστικά η έδρα της ήταν στο Παλλάς, το οποίο είναι πλέον πλήρως σε αρχηστία. Οι εικόνες της καταστροφής είναι τουλάχιστον εικόνες ντροπής: οι σωληνώσεις της αποχέτευσης έσπασαν εξαιτίας της φουσκοθαλασσιάς (λόγω κακοκαιρίας, σαν «φουσκώνει» η θάλασσα, τα παλιά κτίρια κοντά στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης παρουσιάζουν προβλήματα), και από τις διαρροές στο ταβάνι μέχρι και μέρος της οροφής κατέρρευσε. «Πάλι καλά που προλάβαμε να σώσουμε τα όργανα», μας είπε ο καλλιτεχνικός διευθυντής της ΚΟΘ, Σίμος Παπάνας.
Πρόκειται για έναν νέο άνθρωπο, 44 ετών, διεθνούς φήμης σολίστ στο βιολί, όπου έχει συμπράξει με σπουδαίες ορχήστρες ανά τον κόσμο, με σημαντικές μουσικές σπουδές στο βιολί, μπαροκ βιολί, σύνθεση και μαθηματικά. Από το 2003 είναι μόνιμος εξάρχων της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης και από τον Δεκέμβριο του 2022 ανέλαβε τη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή της ΚΟΘ, μετά την περιπέτεια της Ζωής Τσόκανου. «Κατ’ αρχάς, δόθηκε λανθασμένα η εντύπωση πριν από 16 χρόνια ότι η έδρα της ΚΟΘ θα είναι το πρώην σινεμά Παλλάς, κάτι που ποτέ δεν ίσχυσε καθώς πάντα η αίθουσα ενοικιαζόταν. Περιμέναμε πως το κτίριο δεν θα άντεχε, καθώς είχε πολλά προβλήματα, αλλά μην έχοντας άλλη εναλλακτική δίναμε “χρόνο ζωής” και πιστεύαμε πως δεν θα κατέρρεε – όσες μικροδιορθώσεις μπορούσαν να γίνουν, τις κάναμε κατά καιρούς. Ωστόσο, πλέον είναι σαν να μην υπάρχει, καθώς γέμισε λύματα από τις σωληνώσεις της αποχέτευσης που έσπασαν και νερά από την οροφή, της οποίας μέρος κατέρρευσε. Τώρα είμαστε με την πλάτη στον τοίχο. Οχι μόνο δεν έχουμε πού να κάνουμε πρόβες, δεν έχω καν γραφείο να μπορώ να κάνω τη δουλειά μου, αλλά δεν μπορώ καν να ανακοινώσω τον ήδη έτοιμο προγραμματισμό μας για Σεπτέμβρη, καθώς δεν ξέρω αν και πότε θα μπορέσουμε να κάνουμε πρόβες!» μας λέει.
Καθώς στην Αθήνα η ΚΟΑ κάνει πρόβες στο Μέγαρο Μουσικής, τον ρωτήσαμε γιατί δεν συμβαίνει το ίδιο και στη Θεσσαλονίκη, καθώς διαθέτει και εκεί η πόλη αντίστοιχο οίκημα/οργανισμό. «Για μας είναι αυτονόητο ότι η ορχήστρα της πόλης πρέπει να στεγάζεται σε ένα ιστορικό, μνημειακό κτίριο που να αποτελεί τοπόσημο, όπως ακριβώς συμβαίνει με όλες τις κρατικές ορχήστρες σε όλο τον κόσμο. Το Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης θα μπορούσε κάλλιστα να είναι η έδρα μας, καθώς διαθέτει αίθουσα κατάλληλη για κάτι τέτοιο. Γνωρίζω πως και πριν από εμένα αλλά και από εμένα ως καλλιτεχνικό διευθυντή είχαν γίνει συζητήσεις με την κ. Μενδώνη και μάς είχε ακούσει με προσοχή και είχε δείξει να έχει την πρόθεση να λυθεί το ζήτημα. Προφανώς είναι ζήτημα πολιτικής βούλησης και θέμα πολιτικής απόφασης. Η ΚΟΘ είναι ένας δημόσιος οργανισμός που χρηματοδοτείται από το υστέρημα του Ελληνα φορολογούμενου και στόχος μας είναι μόνο να προσφέρουμε στην κοινωνία. Φυσικά, η πολιτική στόχευση ανήκει στην κυβέρνηση κι εμείς πρέπει να βρούμε κάποια δίοδο συνεργασίας, πράγμα που θέλουμε προς όφελος όλων! Αν, βέβαια, κάποιος διαφωνεί πλήρως, μπορεί να παραιτηθεί, ωστόσο δεν εγκαταλείπεις αμέσως – κάνεις όσο περισσότερες προσπάθειες μπορείς ώστε να βρεθεί μια λύση σε κάθε ζήτημα κάθε φορά. Οσον αφορά το τωρινό, εξαιρετικά σημαντικό πρόβλημα που προέκυψε, η λύση είναι είτε να μας δώσουν αίθουσα στο Μέγαρο Μουσικής είτε να βρεθεί ένας νέος χώρος – πάντα προς όφελος όλων».
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ μας, η διοίκηση του Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης δεν φαίνεται να είναι διατεθειμένη να κάνει κάτι τέτοιο (που θα ήταν και το καλύτερο, ίσως και η μόνη λύση!) καθώς το οικονομικό όφελος από το να χρησιμοποιεί μία αίθουσα η ΚΟΘ είναι δυσανάλογο με το να τη νοικιάζουν/διαθέτουν επ’ αμοιβή ως συνεδριακό χώρο. Αλλά, είναι δυνατόν να είναι στόχος ή μέριμνα της ΚΟΘ το όποιο οικονομικό κέρδος; «Η Βουλγαρία έχει έξι όπερες. Η Ρουμανία είναι γεμάτη. Δεν σας λέω καν για την κεντρική Ευρώπη όπου το χρήμα σε τέτοιους οργανισμούς ρέει άφθονο – μένω προσώρας μόνο στη γειτονιά μας, τα Βαλκάνια. Η Θεσσαλονίκη είναι η μόνη πόλη που δεν έχει όπερα. Τώρα, δεν έχει καν έδρα για την Ορχήστρα της. Δεν μας περισσεύουν οι πολιτιστικοί φορείς στην Ελλάδα. Δύο κρατικές ορχήστρες διαθέτει η χώρα και η μία είναι άστεγη. Ως ΚΟΘ είμαστε η ραχοκοκαλιά και η υπόσταση της κοινωνίας, ως συνεκτικό τμήμα του πολιτισμού της, που συνδέεται άμεσα με την ίδια της την ύπαρξη. Εκτός αν θέλουμε μια κοινωνία όπου όλα θα συνδέονται μόνο με το χρήμα, όπου θα λέμε πως “δεν θα πάω δημοτικό σχολείο, αφού αυτό δεν θα μου αποφέρει χρήματα”… Η ΚΟΘ μας αφορά όλους και αφορά όλους. Μαζί με τον Σύλλογο Εργαζομένων Μουσικών είμαστε μακριά από κάθε πολιτικό χρώμα, καθώς μοναδικός σκοπός μας είναι να προσφέρουμε την ύψιστη μουσική δημιουργία στο κοινωνικό σύνολο. Εμείς είμαστε για όλους»… Αλήθεια, η διοίκηση του Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης και η ηγεσία του ΥΠΠΟΑ πόσο μακριά είναι από αυτή τη λογική που ανέλυσε ο κ. Παπάνας; Οι πράξεις και οι μέχρι τώρα αποφάσεις τους δίνουν πάντως σαφείς απαντήσεις.
