Η σκηνική, ριζοσπαστική δημοκρατία της διαφοράς

Ποιος ορίζει τι είναι κανονικό; Ο,τι δεν είναι κανονικό είναι άλλο; Είμαστε ικανοί να ξεπεράσουμε τα στενά όρια της προσωπικής μας ταυτότητας και να διαμορφώσουμε νέες σχέσεις μεταξύ μας και με τ@ διαφορετικ@, ώστε να συμβιώσουμε επί ίσοις όροις; Κάθε δουλειά της ομάδας «Εν Δυνάμει», η οποία κάνει πράξη τη συμπερίληψη στις παραστάσεις της, είναι σα να θέτει αυτά τα ερωτήματα. Το 2019, μας ξάφνιασε με τα «Ερωτευμένα άλογα», τολμώντας να ανοίξει ένα αγνοημένο θέμα για το ευρύ κοινό, όπως είναι τα αισθήματα και η σεξουαλικότητα των ανθρώπων με ιδιαιτερότητες. Η παράσταση αυτή πηγε πρόσφατα και στην Ελευσίνα Πολιτιστική Πρωτεύουσα 2023, ενώ μόλις χθες οι «Εν Δυνάμει» έκαναν πρεμιέρα με ένα καινούργιο και εξίσου ενδιαφέρον καλλιτεχνικό τους εγχείρημα: Από τις 7-9/6 παρουσιάζουν στο Φεστιβάλ Αθηνών (Πειραιώς 260) τη νέα τους παράσταση «Οι Ονειροπόλοι», που δημιουργήθηκε σε συνεργασία με τον διεθνώς αναγνωρισμένο Βιεννέζο χορογράφο Μίκαελ Κλίεν και το Εργαστήριο Κοινωνικής Χορογραφίας του Ινστιτούτου Δεοντολογίας Kenan, που εδράζει στο Duke University, στη Βόρεια Καρολίνα των Ηνωμένων Πολιτειών.

Αντλώντας έμπνευση από το θεατρικό έργο Die Schwärmer του Ρόμπερτ Μούζιλ, που μιλά για τη δυνατότητα συνύπαρξης λογικής και ονείρου, η χορογραφική ιδέα εκτυλίσσεται σε έναν άδειο βιομηχανικό χώρο, τον οποίο συνθέτουν ένα ηλεκτροακουστικό ηχοτοπίο, ο ανάλογος φωτισμός και μια ομάδα περίπου πενήντα ανθρώπων με φαινομενικά μικτές ικανότητες, που κινούνται στον χώρο δημιουργώντας προσωπικές πορείες. Ομως η έννοια της «συμπερίληψης» πάει ακόμη πιο πέρα, για να εντάξει αυτή τη φορά και τους θεατές: με τη βοήθεια μιας ομάδας «οδηγών» καταργείται ο διαχωρισμός κοινού – ερμηνευτών, αλληλεπιδρούν και μοιράζονται όχι μόνο τον χώρο αλλά και μια κοινή εμπειρία συμμετοχής στο ίδιο το έργο με όλες τις αισθήσεις.

Λίγο πριν έρθει στην Αθήνα ο χορογράφος Μίκαελ Κλίεν, που διδάσκει κοινωνική χορογραφία σε ένα από τα πιο ενεργά κέντρα του κόσμου, το Πανεπιστήμιο Duke, μας μίλησε για το διακαλλιτεχνικό πεδίο που αναπτύσσεται τα τελευταία 20 χρόνια από τον ίδιο και άλλους, διερευνώντας την εμπειρία της κοινωνικοποίησης, ώστε μέσα από την καλλιτεχνική δημιουργία να αναδειχτούν εναλλακτικές πραγματικότητες, ικανές να προτείνουν νέους τρόπους συνύπαρξης με τη διαφορετικότητα…

● Τι είναι η κοινωνική χορογραφία;

Η κοινωνική χορογραφία επικεντρώνεται στον μετασχηματισμό των κοινωνικών δομών μέσω της αισθητικής και δημιουργεί ενεργά νέες καταστάσεις και συνθήκες για την ανάδυση εναλλακτικών πραγματικοτήτων. Μέσω της κοινωνικής χορογραφίας, ερευνάται τι «χορογραφεί» την καθημερινή μας πραγματικότητα και τις θεσμικές μας κατασκευές και αναζητούνται τρόποι, προτάσεις και εφαρμογές για διαφορετικές πραγματικότητες. Στην περίπτωση των «Ονειροπόλων», δημιουργήσαμε ένα «χορογραφικό τοπίο» – έναν χρόνο και χώρο για να προτείνουμε μια φευγαλέα αλλά ριζοσπαστική δημοκρατία της διαφοράς…

● Τι εκφράζετε με τη δουλειά σας;

Γενικά, στη δουλειά μας αναθεωρούμε το τι μας κάνει να πράττουμε και να σκεφτόμαστε αυτά που σκεφτόμαστε και κάνουμε και, στη συνέχεια, αναλύουμε αυτά τα φαινόμενα σε βάθος και προτείνουμε πιο βιώσιμα μοντέλα ή τουλάχιστον πιο ενδιαφέροντα μοντέλα σχέσεων, που ελπίζουμε να αποσταθεροποιήσουν πολλά από αυτά που θεωρούμε «πραγματικά» ή «αρεστά». Το να ανακαλύπτουμε ότι οι σκέψεις μας, οι πράξεις μας και η ίδια η κοινωνία είναι μια δημιουργική επιφάνεια που είναι απαραίτητο να εξερευνήσουμε, είναι το σημείο από το οποίο πηγάζει ένα μεγάλο μέρος της δικής μου και της συλλογικής μας δουλειάς.

● Ποιοι είναι οι ονειροπόλοι στη δουλειά σας;

Οι Ονειροπόλοι (The Utopians) είναι εκείνοι που επιτυγχάνουν μια ορισμένη αναστολή μεγάλου μέρους τής λογικά κυριαρχημένης και ελεγχόμενης πραγματικότητάς μας και επιτρέπουν στον εαυτό τους να αισθάνεται, να βλέπει, να αντιλαμβάνεται, να σκέφτεται και να συναισθάνεται περισσότερο από το «κανονικό» (ό,τι κι αν σημαίνει αυτό) και να οικοδομεί σχέσεις με τους άλλους σε μια τέτοια διευρυμένη διάσταση. Οι Ονειροπόλοι δεν έχουν και δεν θέλουν την Ουτοπία, βρίσκονται σε μια μόνιμη κατάσταση επεκτεινόμενων δυνατοτήτων. Στο Φεστιβάλ, Οι Ονειροπόλοι είναι αρχικά μέλη της φανταστικής ομάδας «Εν Δυνάμει» και ελπίζουμε ότι, μέχρι το τέλος του φεστιβάλ, πολλοί από εμάς θα κουβαλάμε μέσα μας την ουτοπική παρόρμηση.

● Τι είναι φυσιολογικό και τι όχι; Ποιο είναι το καθεστώς του να μην είσαι σαν τους πολλούς;

Μεγάλο μέρος του τρόπου με τον οποίο οργανώνουμε την κοινωνία εξαρτάται από μια κοινή εμπειρία της πραγματικότητας και συχνά η κοινωνία εκδικείται όλους όσοι δεν μοιράζονται τον κοινό, συχνά γελοία στενό ορισμό της κοινής εμπειρίας. Αν επιτρέψουμε στους άλλους να υπάρχουν στη διαφορετικότητα και παραδεχτούμε ότι ο καθένας μας αντιλαμβάνεται τον κόσμο διαφορετικά, ίσως προκύψει ένα λιβάδι σκέψεων και πράξεων που θα πολλαπλασιάζει περισσότερο, αντί για το απλό, μη βιώσιμο γκαζόν, που δεν επιτρέπει την ποικιλομορφία.

● Πώς θα οδηγηθούμε σε μια κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς;

Η κατάσταση των μη περιεκτικών κοινωνιών μας είναι μη βιώσιμη και παράλογη. Η ιδέα μιας κοινωνίας χωρίς αποκλεισμούς έχει να κάνει με την οικολογία και την οικολογική σκέψη, στην οποία τα πάντα και όλοι έχουν έναν ρόλο και ένα νόημα για το σύνολο. Αλλά, πριν μπορέσουμε να φανταστούμε οτιδήποτε, πιστεύω ότι πρέπει να έχουμε νέες εμπειρίες που διαφέρουν σημαντικά από τις προκαθορισμένες ιδέες μας και μας δημιουργούν μια κατάσταση αμφιβολίας ή περιέργειας γύρω από ανθρώπους που φαίνονται πραγματικά διαφορετικοί. Μια τέτοια πρόταση είναι οι Ονειροπόλοι κι ελπίζουμε να σας ταρακουνήσουν και να κλονίσουν τους φόβους σας. Ούτε εύκολο είναι και μάλλον ούτε ευχάριστο, αλλά είναι η δουλειά που πρέπει να κάνει ο καθένας/μιά μας. Και αξίζει τον κόπο. Οταν μια εμπειρία αποσταθεροποιήσει αυτό που νομίζαμε ότι είναι αληθινό, θα ακολουθήσουν οι πράξεις μας και θα οικοδομηθούν και οι ανάλογοι θεσμοί, φορείς της αλλαγής.

ℹ️ «Οι Ονειροπόλοι (The Utopians)». Χορογραφία: Michael Kliën. Σύλληψη: Michael Kliën – Steve Valk. Καλλιτεχνική Διεύθυνση Ομάδας Εν δυνάμει: Ελένη Δημοπούλου. Καλλιτεχνική συνεργασία: Βιτόρια Κωτσάλου. Δραματουργία: Steve Valk. Πειραιώς 260 (χώρος Β). 7, 8 και 9 Ιουνίου στις 21.00. Εισιτήρια 5-15€.