Πριν από 70 χρόνια ο πρόωρος θάνατός του Νίκου Σκαλκώτα (1904-1949) σίγουρα στέρησε την ελληνική μουσική από ένα διαφορετικό μέλλον. Η φετινή επέτειος φέρνει πλούσια σοδειά νέων εκδόσεων οι οποίες, προστιθέμενες στη σταθερά αύξουσα διεθνή σκαλκωτική δισκογραφία της τελευταίας εικοσαετίας, καθιστούν τον κάποτε παραγκωνισμένο Χαλκιδαίο δημιουργό τον πληρέστερα ηχογραφημένο απ’ όλους τους Ελληνες σύντεχνούς του. Σήμερα το ανεπανάληπτα πλούσιο, στιλιστικά πολύμορφο έργο του που γράφτηκε στο Βερολίνο του μεσοπολεμικού μοντερνισμού και στην Αθήνα της Κατοχής και του Εμφυλίου, είναι εύκολα διαθέσιμο σε πληθώρα CDs.
Αντίθετα: αυτό του κραταιού ιδρυτή της Ελληνικής Εθνικής Σχολής Μανώλη Καλομοίρη και των συνοδοιπόρων του, όπως επίσης αυτό των εξίσου άδικα παραγκωνισμένων Επτανησίων –άλλη τραγικά «αργούσα κληρονομιά» αυτή!- παραμένει δισκογραφικά άφαντο και απρόσιτο… Ομως στον 21ο αιώνα της παγκοσμιοποίησης, της πληροφορικής και των ηλεκτρονικών μέσων, η επιβίωση της εθνικής πολιτιστικής κληρονομιάς περνά συχνά –αν όχι μόνο!- από την ψηφιακή της μετενσάρκωση…
Σκαλκώτας και πάλι Σκαλκώτας λοιπόν!
▪ Η σουηδική BIS –μέγας δισκογραφικός… πρεσβευτής της ελληνικής σοβαρής μουσικής στη Δύση!- συνεχίζει να εμπλουτίζει τις εκδόσεις έργων Σκαλκώτα. Αρχές Ιανουαρίου κυκλοφορεί μια ακόμη σημαντική της πρωτιά: η απίστευτα απολαυστική εκτέλεση της νεοκλασικής «Σινφονιέτας» (1948), ενός θαυμάσιου έργου που είχαμε την τύχη να έχουμε ακούσει αρκετές φορές ζωντανά τα τελευταία χρόνια. Μοντερνιστική αιχμηρότητα και μηχανιστικοί ρυθμοί αλά Χίντεμιτ, αισθησιακή μελαγχολία αλά Κουρτ Βάιλ και μελωδισμός του γερμανικού Μεσοπολέμου, ευφυώς μεταμορφωμένα, παλίμψηστα ακούσματα τζαζ, big-band αλλά και ελληνικού folk συνθέτουν ένα ερεθιστικό, μοναδικά γοητευτικό ακρόαμα.
Ακολουθούν δύο αυστηρά μοντερνιστικά έργα που ανακαλύφθηκαν πρόσφατα στις ΗΠΑ, το «Κοντσέρτο για βιολί, πιάνο και ορχήστρα» (1930) και τη «Σουίτα για βιολί και ορχήστρα δωματίου» (1929), που ερμηνεύουν θαυμάσια ο Γιώργος Δεμερτζής και ο πιανίστας Βασίλης Βαρβαρέσος. Ολοκληρώνεται με δύο σπανιότητες: το τραγούδι «Ο Διγενής ψυχομαχεί» (1935) μεταγραμμένο από τον Σκαλκώτα βάσει ηχογράφησής του από τον Ελευθέριο Βενιζέλο και το «Δύο εμβατήρια και Εννιά Ελληνικούς Χορούς» (1946/47), γραμμένα για παράσταση του Λυκείου Ελληνίδων. Τη νεοπαγή, ιδιωτική Ορχήστρα Φιλαρμόνια Αθηνών διευθύνει ο Βύρων Φιδετζής [BIS 2434-SACD].
▪ Ακολουθεί μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πρόταση της γαλλικής εταιρείας Melism: μια προσεγμένη συλλογή από πρώτες παγκόσμιες ηχογραφήσεις έργων Σκαλκώτα. Τα έργα για σύνολα δωματίου «Σουίτα για βιολί-πιάνο και μικρή ορχήστρα» (αυθεντική μεταγραφή για βιολί-πιάνο, 1929), και «Η επιστροφή του Οδυσσέα» (αυθεντική μεταγραφή για δύο πιάνα, 1944/45, 1949), προσφέρονται σε σύγχρονες, ιδιαίτερα φροντισμένες ερμηνείες από τους πιανίστες Νίκο Σαμαλτάνο και Κριστόφ Σιροντό και τη βιολίστρια Νίνα Πισάρεβα-Ζιμπαλίστ, ενώ η Αγγελική Καθαρίου τραγουδά τρία τραγούδια για μεσόφωνο και πιάνο (1938, 1946).
Ακολουθούν –σε σύγχρονη, στερεοφωνική μεταγραφή- οι δώδεκα από τους «36 Ελληνικούς χορούς για ορχήστρα» (1931/49) που ηχογράφησε το 1957 ο δραστήριος Ελληνοκαναδός αρχιμουσικός Γκρέγκορι Μίλαρ (Γρηγόρης Μανούσος) επικεφαλής της Μικρής Συμφωνικής Ορχήστρας του Αγίου Φραγκίσκου. Πρόκειται για ιστορικά κομβική καταγραφή που, μαζί με αυτές των Μητρόπουλου και Κοστελάνιτς, κράτησαν τη μνήμη/φήμη του Σκαλκώτα διεθνώς ζωντανή κατά τις ενδιάμεσες δεκαετίες 1950-1990, ώσπου να ξεκινήσουν οι συστηματικές, σύγχρονες ηχογραφήσεις έργων του από την ελληνική LYRA και τη σουηδική BIS.
Ο δίσκος ολοκληρώνεται με τις πιθανότατα πρώτες ηχογραφήσεις έργων Σκαλκώτα παγκοσμίως: τον «Σιφνέικο Ι» και τον «Ηπειρώτικο Ι» καταγραμμένους στην αυθεντική μεταγραφή για πιάνο (1946/47) το 1949, στο Παρίσι, από τη σημαντική Ελληνίδα πιανίστρια του Μεσοπολέμου Τότα Οικονόμου. [Melism, Vol.1, MLS-CD-025].
▪ Η τρίτη έκδοση ανήκει πάλι στη δραστήρια BIS. Είναι ένας θαυμάσιος, χαμηλών τόνων δίσκος τραγουδιών με την υψίφωνο Φανή Αντωνέλου –γνωστή από πολλές, θαυμάσιες «ζωντανές» ερμηνείες της!- και τη Γερμανίδα πιανίστρια Κέρστιν Μερκ. Υπό τον εύγλωττο τίτλο «Affinities» («Συγγένειες») το προσεκτικά διατεταγμένο ρεπερτόριό του φέρνει σε ερεθιστική, πολλαπλά αποκαλυπτική αντιπαράθεση ποικίλες συνθέσεις γραμμένες μεταξύ 1886 και 1946 από Ελληνες και Γερμανοαυστριακούς συνθέτες: οι Σμυρνιοί Γιάννης Κωνσταντινίδης και Μανώλης Καλομοίρης, ο Αθηναίος Δημήτρης Μητρόπουλος, ο Χαλκιδαίος Νίκος Σκαλκώτας, ο Θεσσαλονικιός Αιμίλιος Ριάδης και ο Πατρινός Δημήτρης Λιάλιος ακούγονται εναλλάξ προς τους Αρνολντ Σένμπεργκ, Αλεξάντερ φον Τσεμλίνσκι, Κουρτ Βάιλ, Φίλιπ Γιάρναχ, Λούντβιχ Τουίλ, Αντον Μπέερ-Βάλντμπρουν. Πλασμένες με βαθιά μουσικότητα και ευαισθησία οι ερμηνείες των δύο καλλιτεχνών σαγηνεύουν και κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον [BIS 2439-SACD].
