Από τον Σισιλιάνο στον Οφενμπαχ

Σήμερα η γνωριμία και η απόλαυση της μουσικής κατανέμονται παγκοσμίως τελείως άνισα ανάμεσα σε σπάνιες, ακριβές, ζωντανές ακροάσεις και σε πληθώρα κατασκευασμένων δισκογραφικών προϊόντων.

Νέες κυκλοφορίες 

Εμείς, χάρη στη δισκογραφία, μπορούμε να γνωρίσουμε ελληνικές μουσικές που ουδέποτε ή μόνο σπάνια παίζονται αλλά και ξένες μουσικές που –ποιoς ξέρει πότε και αν– θα ακουστούν ζωντανά!

Ο καυστικός κριτικός των Γάλλων μεγαλοαστών

Ανάμεσα στους δισκογραφικούς καρπούς της φετινής επετείου των διακοσίων χρόνων από τη γέννηση του Ζακ Οφενμπαχ αναμφίβολα ξεχωρίζει η ηχογράφηση αριών για υψίφωνο κολορατούρα με την εξαιρετική Ζοντί Ντεβός (Jodie Devos), την οποία συνοδεύει η Ορχήστρα της Ραδιοφωνίας του Μονάχου υπό τον Γάλλο Λοράν Καμπελόν (Laurent Campellone). Υπό τον εύγλωττα λακωνικό τίτλο «Offenbach Colorature», ο δίσκος περιλαμβάνει 15 άριες από δώδεκα λυρικά έργα, μεταξύ αυτών από τον «Ορφέα στον Αδη» και «Τα παραμύθια του Χόφμαν».

Προικισμένη με μια ολόφρεσκια, λαμπερή, εύηχη νεανική φωνή που διαθέτει κατάλληλο ηχόχρωμα και βάρος και εξοπλισμένη με τέλεια τεχνική, η 30χρονη Βελγίδα υψίφωνος κυριολεκτικά κεντά, προσφέροντας μια υπέροχα ανάλαφρή, ιλαρή μουσική πανδαισία! [1CD, alpha 437]

Κορυφαία μορφή της ευρωπαϊκής μουσικής, ο Γαλλογερμανός, εβραϊκής καταγωγής συνθέτης, τσελίστας και ιμπρεσάριος Ζακ Οφενμπαχ (1819–1880) διέπρεψε ως δημιουργός περισσότερων από 100 έργων οπερέτας. Κατά τις δεκαετίες 1850–1870 μεσουράνησε στο Παρίσι της Δεύτερης Γαλλικής Αυτοκρατορίας του Ναπολέοντα Γ΄, γνωστός ως «ο Μότσαρτ των Ηλυσίων Πεδίων».

Η γραφή του επηρέασε μείζονες συνθέτες οπερέτας του β΄ μισού του 19ου αιώνα, όπως ο Αυστριακός Γιόχαν Στράους γιος και ο Αγγλος Γκίλμπερτ Σάλιβαν. Στις διασημότερες οπερέτες του συγκαταλέγονται «Ο Ορφέας στον Αδη» (1858), «Η Ωραία Ελένη» (1864), «Η παριζιάνικη ζωή» (1866), «Η μεγάλη δούκισσα του Γκέρολσταϊν» (1867) και η «Περικόλ» (1868)· παλαιότερα, η ΕΛΣ έχει ανεβάσει τις τρεις πρώτες.

Πεθαίνοντας, άφησε ημιτελές το αινιγματικό αριστούργημά του, την όπερα «Τα παραμύθια του Χόφμαν», που ολοκληρώθηκε από άλλους. Χάρη στο υστερικό -συχνά ερωτικής στόχευσης- χιούμορ του, την ανελέητα βιτριολική σάτιρα και την απολαυστική, πιασάρικα μελωδική γραφή τους τα έργα του Οφενμπαχ παίζονται αδιάλειπτα μέχρι σήμερα. Στη φετινή επέτειο παντού στον κόσμο παρουσιάζονται οπερέτες του και, βέβαια, τα ονειρικά «Τα παραμύθια του Χόφμαν». Μεταξύ άλλων, το Φεστιβάλ του Ζάλτσμπουργκ ανέβασε για πρώτη φορά τον «Ορφέα στον Αδη» σε μοναδικά ευφάνταστη σκηνοθεσία του Αυστραλού σκηνοθέτη Μπάρι Κόσκι, ο οποίος εκτός από γλωσσικά «μετέφρασε» και σκηνικά με μοναδική επιτυχία το πικάντικο γαλλικό χιούμορ του Οφενμπαχ, μπολιάζοντας τη σκαμπρόζικη ελαφρότητα του Μουλέν Ρουζ με την τοξική οξύτητα του βερολινέζικου καμπαρέ!

Ενας ήπιος μοντερνιστής

«Κλασικό» αρχαιοθεματικό μπαλέτο των ελληνικών ’50s η «Ταναγραία» του Γιώργου Σισιλιάνου συνδυάζει –κατά τις πεποιθήσεις της εποχής– «ελληνικότητα» και μοντερνισμό. Γράφτηκε το 1957 για δύο πιάνα και κρουστά και πρωτοανέβηκε στο θέατρο ΡΕΞ στις 21/4/1958. Το 1966/67 η ΕΛΣ το ανέβασε σε ορχηστρική εκδοχή υπό τον πλήρη τίτλο «Η Ταναγραία και η Μάγισσα», σε χορογραφία Αγγελου Γριμάνη, με τους Αττίλα Σιλβέστερ και Κέλλυ Χριστοφορίδη στους πρωταγωνιστικούς ρόλους.

Πρόπερσι ακούσαμε ζωντανά την αρχική εκδοχή από τους πιανίστες Απόστολο Παληό και Στέφανο Νάσο και τους σολίστες κρουστών Μάριο Νικολάου και Μαρίνο Τρανουδάκη (Φεστιβάλ Αθηνών 2017, Ολύμπια). Οι ίδιοι πιανίστες έκαναν και την παρούσα, πρώτη παγκόσμια ηχογράφηση.

Οπως και ο Σκαλκώτας πριν απ’ αυτόν, έτσι και ο 27χρονος Σισιλιάνος ενδίδει εδώ στην έλξη της μουσικής του Μπάρτοκ, ενώ συνομιλεί με τον ελληνικό παραδοσιακό ήχο και τη διεθνή –κυρίως αμερικανική– μουσική πρωτοπορία. Ο δίσκος περιλαμβάνει επίσης τις ώριμες «Αντιθέσεις για δύο πιάνα, σε ένα θέμα του Ορλάντο ντι Λάσο» (1984) και τη «Σονάτα για βιολοντσέλο και πιάνο» (1998), την οποία ερμηνεύουν η τσελίστρια Ηβη Παπαθανασίου και ο πιανίστας Κώστας Χάρδας. [1CD, Φίλιππος Νάκας, Irida 019]

Ενας από τους σημαντικότερους δημιουργούς στον χώρο της έντεχνης ελληνικής μουσικής, ο Σισιλιάνος (1920–2005) ανήκει στις εκφραστικά ηπιότερες μορφές του ελληνικού μουσικού μοντερνισμού. Σπούδασε στο Ελληνικό Ωδείο και στο Ωδείο Αθηνών, στη Ρώμη, στο Παρίσι και στις ΗΠΑ. Το ευρύ και πλούσιο δημιουργικό του έργο απλώνεται σε έξι δεκαετίες και περιλαμβάνει περίπου 60 έργα όλων των ειδών. Το τελευταίο, τα «Επτά μυστικά τραγούδια για βαθύφωνο και ορχήστρα, έργο 62», πρωτοπαρουσιάστηκε από την ΚΟΑ στο Μέγαρο Μουσικής στις 11/3/2005.

Υπήρξε από τους πρώτους –μαζί με τον Γ. Α. Παπαϊωάννου– που στα μέσα της μετεμφυλιοπολεμικής δεκαετίας του 1950 εισήγαγαν τα σύγχρονα μουσικά ρεύματα στην Ελλάδα. Πιστεύοντας ακλόνητα στην παιδευτική/εκπολιτιστική δύναμη της μουσικής, ο Σισιλιάνος αγωνίστηκε για τον εκσυγχρονισμό και την ανάπτυξη της μουσικής ζωής και την προβολή της σύγχρονης μουσικής δημιουργίας, αναλαμβάνοντας κομβικές θέσεις σε μείζονες θεσμούς.