Καβάκος και Χριστόπουλος: η επιστροφή

Το περασμένο διάστημα ακούσαμε την ΚΟΑ στο κρατικό Μέγαρο Μουσικής, σε δυο συναυλίες που διηύθυναν εκλεκτοί, ακμαίοι Ελληνες μουσικοί: ο αρχιμουσικός και πρώην καλλιτεχνικός διευθυντής του συνόλου (2011-14) Βασίλης Χριστόπουλος και ο βιολιστής/αρχιμουσικός Λεωνίδας Καβάκος.

Αμφότεροι σταδιοδρομούν αποκλειστικά στο εξωτερικό και αραιά μόνο μετακαλούνται να παίξουν στην πατρίδα τους. Αυτό οφείλεται στις παγιωμένες, αθεράπευτες στρεβλώσεις, που -για ευνόητους λόγους- καθηλώνουν την κρατικοδίταιτη ελληνική μουσική ζωή σε επίπεδο χαμηλών αποδόσεων και συντηρούμενης ήσσονος προσπάθειας, ώριμο προϊόν παγιωμένης έλλειψης αξιοκρατίας και εργαλειοποίησης θεσμών και νόμων.

ΚΟΑ στο κρατικό Μέγαρο Μουσικής

Η συναυλία στις 1/3/2019 υπό τον Χριστόπουλο ξεκίνησε με τη σύνθεση του Χρίστου Παπαγεωργίου «Το ταξίδι του Ιωανάθαν» (2019), παραγγελία της ΚΟΑ. Εμπνευσμένη από το δημοφιλές ομώνυμο βιβλίο του Ρίτσαρντ Μπαχ (1970), η σύνθεση ξετυλίγεται ως πολυμερής σουίτα συνεχούς ροής, γραμμένη με πλούσια, ευρηματική ενορχήστρωση σε ύφος στομφώδους, μεγαλόστομης μουσικής για κινηματογράφο ή ντοκιμαντέρ στο οποίο όμως κυριαρχούν υπερβολικώς εκφραστικά και μουσικά στερεότυπα (Μπέρνσταϊν, Χέρμαν, Βον Ουίλιαμς, Τζον Ουίλιαμς κ.λπ.).

Ακολούθως ο Γιαν Μράτσεκ ερμήνευσε το «Κοντσέρτο για βιολί» του Μπραμς. Εχοντας ακόμη στ’ αυτιά την ανάγνωση του Σοκολόφ (ΚΟΘ, Τσόκανου 1/2/2019), η σύγκριση υπήρξε προφανής και αποκαλυπτική: άριστα υποστηριζόμενος από Χριστόπουλο και ΚΟΑ σε ίδιο επίπεδο εγρήγορσης, ο πολυβραβευμένος 28χρονος Τσέχος βιολιστής έπαιξε με καταφανέστατη άνεση και αυτοπεποίθηση, με μεστό, μεγάλο ήχο, εύπλαστο ειρμό και μυώδη φραστική. Την ερμηνεία του χαρακτήρισαν ευγενές αισθητικό ήθος, ευφυΐα, και σπάνιος συνδυασμός δυναμισμού και ευαισθησίας, που γινόταν συνεχώς αισθητός στην προσεγμένη απόδοση μεταπτώσεων διάθεσης και φινιρίσματος της φραστικής.

Επιπλέον, μαζί με τον Χριστόπουλο, ουδέποτε έχανε τη μακρο-εποπτεία του συνόλου του έργου, συντηρώντας αμείωτη την κρίσιμη, υποδόρια αθλητική ένταση της εκτέλεσης. Η συναυλία ολοκληρώθηκε με το συμφωνικό ποίημα «Τάδε έφη Ζαρατούστρα» του Ρίχαρντ Στράους. Εμπειρος στο γερμανικό ρεπερτόριο ο Χριστόπουλος αντιμετώπισε τη μεγαλειώδη παρτιτούρα με τον δέοντα χειρισμό, υποστηρίζοντας κατάλληλα τη μεγαλόστομη μουσική δραματουργία της.

Προετοίμασε με ιδιαίτερη φροντίδα τα έγχορδα -προέχουσα βάση της στραουσικής συμφωνικής γλώσσας- αντλώντας από αυτά τεταμένη, σφριγηλή, καλοεστιασμένη φραστική, ενώ ανταποκρίθηκε καίρια και πειστικά στις απότομες μεταπτώσεις βάρους του συμφωνικού ήχου. Την πολύ καλή εκτέλεση ακύρωσαν -ευτυχώς μόνο σημειακά!- κάποια αισθητά τονικά ολισθήματα από τους κορυφαίους των εγχόρδων.

Στις 8/3/2019 ο Λεωνίδας Καβάκος, υπό την διπλή ιδιότητα του βιολιστή και αρχιμουσικού, παρουσίασε με την ΚΟΑ έργα Μότσαρτ και Μπραμς. Στο πρώτο μέρος παίχτηκαν το «Κοντσέρτο για βιολί αρ.3» και η «Συμφωνία αρ.31, του Παρισιού» του Μότσαρτ. Ο διεθνής Ελληνας βιολιστής αντιμετώπισε υποδειγματικά τις μοτσάρτειες παρτιτούρες ενσωματώνοντας στις τελειοθηρικά πλασμένες αναγνώσεις του την εμπειρία της ιστορικής ερμηνευτικής: χρησιμοποίησε γενικώς περιορισμένα κλιμάκια ορχήστρας, πρόβαλε συγκεκριμένα ηχοχρώματα, διέπλασε σβέλτη, αιχμηρή φραστική, τόνισε ιδιαίτερες λεπτομέρειες.

Ρύθμισε κατάλληλα το βάρος του συμφωνικού ήχου επιλέγοντας υψηλές ταχύτητες και εξασφάλισε άριστο, σε βάθος αρθρωμένο μουσικό ειρμό αλλά δίχως χάσματα. Στο κοντσέρτο η ερμηνεία του -παίζει σε βιολί Στραντιβάριους του 1734- διέθετε αψεγάδιαστη ακρίβεια, ευγενή μουσικότητα, καλαίσθητα στιλιζαρισμένους, ιστορικά ψαγμένους μανιερισμούς, κομψότητα και ελαφράδα συνδυασμένη με αυστηρότητα, νηφάλια αλλά ουδέποτε νωθρή διαλεκτική με την ορχήστρα. Υψηλής δεξιοτεχνίας και θερμοκρασίας ήσαν οι καντέντσες.

Η βραδιά ολοκληρώθηκε με τη «Συμφωνία αρ. 1» του Μπραμς, για την οποία ο Καβάκος υιοθέτησε τελείως διαφορετικά βάρη συμφωνικού ήχου. Εχοντας απέναντί του την ΚΟΑ σε πλήρη ανάπτυξη και εγρήγορση, πρόσφερε μια ρωμαλέα συμφωνική αφήγηση που χαρακτηρίστηκε από εκφραστική αμεσότητα, εξαιρετικό πλάσιμο των εγχόρδων, ωραίες συνεισφορές από ξύλινα και χάλκινα πνευστά.

Διαθέτοντας πλήρη αντίληψη των μεγεθών της ρομαντικής μουσικής δραματουργίας του έργου, διατήρησε απ’ αρχής μέχρι τέλους συνολική εποπτεία της παρτιτούρας, οικονομώντας εύστοχα, με κλιμακωτά θερμαινόμενο πάθος, τις δυναμικές κορυφώσεις. Στο Andante sostenuto το τονικά ασφαλές παίξιμο του α’ βιολιού από τον Νίκο Μάνδυλα πρόσφερε την αναμενόμενη (αλλά με την ΚΟΑ όχι πάντα εξασφαλισμένη) μουσικοεκφραστική κορύφωση. Μία από τις ωραιότερες και απρόσμενα καλύτερες συναυλίες της ΚΟΑ που έχουμε ακούσει ώς τώρα!