Εξάμβλωμα της φαντασίας, τέρας, παρανοϊκή, ατομίστρια, ζηλιάρα, οραματίστρια, φεμινίστρια, ιδεαλίστρια, θύμα των περιστάσεων. Ο «Αμλετ των γυναικείων ρόλων», ένα από τα πιο γνωστά και πολυπαιγμένα έργα του Χένρικ Ιψεν, ακόμα ένα κείμενο με το οποίο ο συγγραφέας άλλαξε με επαναστατικό τρόπο τα δεδομένα στη δραματική γραφή και στο θέατρο εν γένει.
Η «Εντα Γκάμπλερ» γίνεται για πρώτη φορά όπερα με μουσική που έγραψε ο διακεκριμένος συνθέτης και πιανίστας Γιώργος Δούσης και κάνει απόψε πρεμιέρα στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος (για έξι μόνο παραστάσεις, σε συμπαραγωγή με την ομάδα The Medium Project). Το λιμπρέτο, βασισμένο στο ομώνυμο έργο του Χένρικ Ιψεν, υπογράφει η Ερι Κύργια, τη σκηνοθεσία υπογράφει η Ράια Τσακηρίδη και τη μουσική διεύθυνση ο Ανδρέας Τσελίκας.
Η μουσική της όπερας χαρακτηρίζεται από το προσωπικό μουσικό ιδίωμα του συνθέτη, με την άμεση, λιτή και καθαρή μελωδική γραφή του. «Δεν προσπάθησα να γίνω περίπλοκος χωρίς να χρειάζεται. Το έργο ρέει εύκολα, έχει μια σαφέστατη αρμονία. Αλλοτε χρησιμοποιώ μοτίβα για τη μουσική απεικόνιση των χαρακτήρων και άλλοτε ολόκληρες μουσικές ενότητες που συνδέονται με χαρακτήρες ή καταστάσεις. Στο σύνολό της η μουσική ακολουθεί με ρεαλιστικό τρόπο την πλοκή και εξέλιξη του έργου, υποστηρίζοντάς την άλλοτε αφηγηματικά και άλλοτε δημιουργώντας την κατάλληλη ατμόσφαιρα για την απόδοση των συναισθημάτων.
Το έργο έχει σαφείς αναφορές στην παραδοσιακή όπερα, άριες, ντουέτα, τρίο, κουιντέτο και μικρές αφηγήσεις», λέει ο Γιώργος Δούσης για την τέταρτη απόπειρά του να συνθέσει μια όπερα. Είχαν προηγηθεί, το 2011, ακόμα ένα σπουδαίο κείμενο, οι «Δούλες» του Ζ. Ζενέ, η όπερα δωματίου «The Shell Game» (2014) της Ερις Kύργια και μια όπερα για παιδιά βασισμένη πάνω στο παραμύθι του Ευγένιου Τριβιζά «Ποιος έκανε πιπί στον Μισισιπή» (2008), που ανέβηκε τρία χρόνια μετά στην ΕΛΣ.
Αυτή τη φορά το στοίχημα είναι ακόμα μεγαλύτερο. «Για μένα η απόπειρα είναι ήδη επιτυχημένη. Το κύριο χαρακτηριστικό του έργου του Ιψεν είναι η γλώσσα και άρα η προσπάθεια που έγινε από την Ερι Κύργια ήταν να μεταφερθεί στο λιμπρέτο με τον ίδιο άμεσο τρόπο. Κατ’ επέκταση ήθελα και η μουσική μου να περιέχει αυτήν την καθαρή πληροφορία», επισημαίνει ο συνθέτης. «Προφανώς και είναι εξαιρετικά δύσκολη δουλειά να δημιουργήσεις ένα νέο έργο από ένα αριστούργημα. Μιλάμε για μια ολοκαίνουργια γραφή που είναι μεν συμπυκνωμένη, αλλά κρατά τη ραχοκοκαλιά του πρωτότυπου και αφήνει εκτός μόνο στοιχεία που δεν στερούν από την εξέλιξη του έργου».
Η Εντα, κόρη του στρατηγού Γκάμπλερ και πολύφερνη νύφη της πόλης της, παντρεύεται προς έκπληξη όλων τον βαρετό και θαμπό ακαδημαϊκό Τέσμαν. Οταν επιστρέφουν από το γαμήλιο ταξίδι στην πόλη, καταφτάνει, έπειτα από απουσία δύο ετών, ο Λέβμποργκ (συνάδελφος και πνευματικός ανταγωνιστής του Τέσμαν) με τη σύντροφό του, Τέα. Ο Λέβμποργκ εμφανίζεται στο σπίτι της Εντα και αποκαλύπτεται ότι τους δένει μια παλιά, μυστηριώδης σχέση. Μέσα σε λίγη ώρα η Εντα παρασύρει τον Λέβμποργκ στην παλιά του ζωή, του προτείνει μια «όμορφη» αυτοκτονία, αντάξια του «υψηλού» του φρονήματος και δραπετεύει κι η ίδια από μια ζωή που δεν ένιωθε δική της.
Η έμπειρη Ράια Τσακηρίδη σκηνοθέτησε το έργο έτσι που όλοι οι ήρωες να περιστρέφονται γύρω από την Εντα, παίζοντας μαζί της ένα ξεχωριστό παιχνίδι. Στην παράστασή της, το κοινό παρακολουθεί τα πάντα μέσα από τα μάτια της πρωταγωνίστριας. «Μοναδική σύντροφός της σε αυτό το ταξίδι είναι μια μαύρη τρύπα, που μόνο εκείνη βλέπει και η οποία καθορίζει την πραγματικότητά της», υπογραμμίζει η σκηνοθέτρια.
Αυτό βέβαια για τον συνθέτη ήταν ένας πρόσθετος πονοκέφαλος. «Η μεγαλύτερη δυσκολία ήταν ότι ενώ όλοι οι υπόλοιποι ρόλοι έχουν μια συγκεκριμένη μουσική ταυτότητα, η Εντα, λόγω χαρακτήρα, δεν έχει συγκεκριμένο ύφος. Υπάρχει μια αύρα διαφόρων μουσικών που την οδηγούν στον τελικό μακάβριο χορό», λέει ο Γιώργος Δούσης. «Μπήκα πολύ βαθιά στο έργο κι ήρθα πολύ κοντά στην Εντα. Είμαι ακόμα δέσμιός της κι άρα δεν γίνεται να μην τη συμπαθώ. Και νομίζω ότι όποιος ακούσει τα μουσικά στοιχεία που χρησιμοποίησα για να αποτυπώσω τον χαρακτήρα της θα το αντιληφθεί αμέσως…».
Info: Εναλλακτική Σκηνή ΕΛΣ, ΚΠΙΣΝ, τηλ.: 213 0885700. Παραστάσεις 25, 26, 27 Ιανουαρίου, 1, 2, 3 Φεβρουαρίου στις 20.30. Σκηνικά-κοστούμια: Παύλος Θανόπουλος. Κίνηση: Κορίνα Κόκκαλη. Εντα Γκάμπλερ: Γιούλια Ρουτιλιάνο (25, 26, 27/1), Ιρένα Αθανασίου (1, 2, 3/2). Τέα: Τζίνα Φωτεινοπούλου. Αϊλερτ: Χάρης Ανδριανός. Τέσμαν: Μιχάλης Ψύρρας. Μπρακ: Γιώργος Ρούπας. Τιμές: €10- €20. Στα αγγλικά, με ελληνικούς υπέρτιτλους.
