Eνας σκοτεινός κουρσάρος στη Λυρική

Η υπόθεση εκτυλίσσεται στη Γένοβα του 14ου αιώνα και αφορά την άνοδο στην εξουσία και τη δολοφονία ενός ιστορικού προσώπου, του κουρσάρου Σιμόν Μποκανέγκρα. Παράλληλα προς την πολιτική ιστορία εκτυλίσσεται αυτή της χαμένης κόρης του πρωταγωνιστή, η οποία δίνει αφορμή για περαιτέρω πολιτικές συγκρούσεις. Πάθη, μελόδραμα, ρεαλισμός, οικογενειακές τραγωδίες, μουσικές που εκφράζουν τη μοίρα των ανθρώπων και για φόντο η πολιτική σκακιέρα σε μια ταραγμένη για την Ιταλία εποχή.

Μια ξεχωριστή Ελληνίδα μαέστρος, η Ζωή Τσόκανου, θα ανέβει απόψε στη σκηνή για να διευθύνει όλη αυτήν την υπόθεση που ο Βέρντι έντυσε με τη σπουδαία μουσική του, τη μετέτρεψε στα μέσα του 19ου αιώνα σε μεγαλειώδη όπερα, έπλασε έναν από τους πιο εντυπωσιακούς ρόλους για φωνή βαρύτονου και κατάφερε τελικά να εκφράσει την πολιτική σκέψη και τα ιδανικά του για μια Ιταλία ενωμένη, μακριά από αδελφοκτόνους πολέμους.

Με τη σπουδαία όπερα του Τζουζέπε Βέρντι «Σιμόν Μποκανέγκρα», ανοίγει το 2019 για την Εθνική Λυρική Σκηνή. Τον τρομερά απαιτητικό ομώνυμο ρόλο ερμηνεύουν δύο διεθνώς καταξιωμένοι βαρύτονοι, Δημήτρης Πλατανιάς και Τάσης Χριστογιαννόπουλος, ενώ το καστ συμπληρώνουν οι Τσέλια Κοστέα, Χριστόφορος Σταμπόγλης, Ραμόν Βάργκας, Αννα Στυλιανάκη κ.ά. Στην εντυπωσιακή παραγωγή της Βασιλικής Οπερας του Λονδίνου (στο πλαίσιο της συνεργασίας της ΕΛΣ με το Κόβεντ Γκάρντεν), ο διακεκριμένος και πολυβραβευμένος σκηνοθέτης της όπερας Ελάιτζα Μοσίνσκι επιχειρεί μια ιστορική σκηνοθεσία που εμπνέεται από την τέχνη και την αρχιτεκτονική της Αναγέννησης.

Το λάιτ μοτίφ της σκηνοθεσίας είναι οι εικόνες της θάλασσας, οι οποίες επανέρχονται διαρκώς ως μια αναφορά στη θνητότητα. «Ο Σιμόν Μποκανέγκρα είναι ουσιαστικά ένα στοχαστικό και φιλοσοφικό έργο, μια λυρική τραγωδία. Ο Βέρντι δημιουργεί μια αίσθηση δραματικής αλήθειας και ρεαλισμού, αλλά είναι ένας ρεαλισμός από τον οποίο απουσιάζουν οι ασήμαντες λεπτομέρειες. Ο Βέρντι είχε στόχο μια ολοκληρωτική σύλληψη των ανθρώπινων όντων και των καταστάσεων. Οι χαρακτήρες του μοιάζουν περισσότερο με αρχέτυπα παρά με προσωπογραφίες» αναφέρει ο σκηνοθέτης.

Μεγάλη λοιπόν η πρόκληση για τη Ζωή Τσόκανου, καλλιτεχνική διευθύντρια της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης. «Εχω διευθύνει πολύ Βέρντι, αλλά όχι τον “Σιμόν Μποκανέγκρα”. Τη στιγμή που ήρθε αυτό το έργο σε μένα ήταν μια μεγάλη αποκάλυψη. Θεωρείται ούτως ή άλλως μια όπερα μαέστρων διότι σε αυτήν μπορεί να δείξεις πολλά πράγματα καθώς η ορχήστρα έχει τρομερή συμμετοχή στη δραματουργία και δεν περιορίζεται στον συνοδευτικό ρόλο, όπως ενδεχομένως συνέβαινε σε πιο πρώιμες όπερες», λέει η Ζωή Τσόκανου λίγο πριν ανέβει στη σκηνή. «Η μελέτη του με έβγαλε σε ένα τοπίο που δεν γνώριζα και από το οποίο μαγεύτηκα.

Οι λόγοι είναι πολλοί, με πρώτο και καλύτερο τη θεματολογία. Επειτα οι δύο εκδοχές που έχει παρουσιάσει ο ίδιος ο συνθέτης με διάφορα αρκετών χρόνων καθιστούν τον Μποκανέγκρα το έργο με τον μεγαλύτερο πλούτο από πλευράς μουσικής Βέρντι (η όπερα γράφτηκε το 1857 και τριάντα χρόνια μετά ο συνθέτης παρουσίασε μια αναθεωρημένη εκδοχή της). Εχουμε δηλαδή μέσα στην ίδια όπερα Βέρντι του 1857 (δηλαδή χρονικά λίγο μετά την τριλογία Ριγκολέτος – Τροβατόρε – Τραβιάτα) και αμέσως μετά έχουμε τη δημιουργία της δεύτερης βερσιόν του 1881 που είναι λίγα χρόνια πριν από τον Οθέλο. Αυτά τα χρόνια που μεσολάβησαν δίνουν μουσικά και δραματουργικά μιαν άλλη πνοή στο έργο. Σκεφτείτε πως ειδικά στην τελευταία πράξη έχουμε στην πραγματικότητα ένα προάκουσμα του Οθέλου».

Με τη μουσική του ο Βέρντι εξέφρασε σε αισθητικό επίπεδο το πνεύμα του ώριμου Ρομαντισμού και σε πολιτικό επίπεδο την επιθυμία των συμπατριωτών του να δουν την Ιταλία ελεύθερη και ενωμένη. Είχε την ευτυχία να αγαπηθεί από ένα ιδιαίτερα πλατύ κοινό, ενώ, στις ιστορικές, πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες του 19ου αιώνα υπήρξε ο συνθέτης που συνέβαλε στη δημιουργία εκείνης της μοναδικής στιγμής στην ιστορία της μουσικής κατά την οποία η υψηλή τέχνη έγινε ταυτόχρονα λαϊκή.

«Στον “Σιμόν Μποκανέγκρα” ο Βέρντι για πρώτη φορά κάνει ένα έργο που δεν περιορίζεται στις κοινωνικές συνθήκες, τις προσωπικές σχέσεις, τον έρωτα, το μίσος. Κάνει ένα καθαρά πολιτικό έργο, το πιο σκοτεινό του, όπως έλεγε ο ίδιος, το οποίο αποτύπωνε την πολιτική κατάσταση της Ιταλίας και εξέθετε πολύ τον εαυτό του», επισημαίνει η μαέστρος. Ο τρόπος με τον οποίο ενεπλάκη στην πολιτική και έστειλε -οπότε του ζητήθηκε- μηνύματα συμφιλίωσης υπάρχει μέσα στην όπερα αυτή.

Η πολιτική του σκέψη αποτυπώνεται στη μουσική. Τόσο με στιγμές όπου η σύνθεση εκφράζει τον φανατισμό ανάμεσα στα δύο Βασίλεια που κοντράρονταν τότε, όσο και στις στιγμές που οι άνθρωποι απεύχονται τον πόλεμο και φωνάζουν με δυνατή φωνή ότι προτιμούν την αγάπη και τη συναίνεση. Εκείνη τη στιγμή έχω την αίσθηση ότι ακούω τη φωνή του ίδιου του συνθέτη. Μέσα σε ένα σκηνικό πολέμου υπάρχει κάποιος που φωνάζει: “Σταματήστε, είμαστε όλοι ένα”».

Info: Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος, ΕΛΣ, ΚΠΙΣΝ. Παραστάσεις: 19, 20, 22, 23, 25, 26/1. Στις 20.00 (Κυριακές 18.30). Διευθύνει επίσης ο ανερχόμενος μαέστρος Στάθης Σούλης (23, 25/1). Τιμές εισιτηρίων: 10 έως 90 ευρώ. Τηλ.: 213-0885700.