Μια κυνική κυρία 300 ετών στη Λυρική

Ποιος δεν θα ’θελε να ’χει το ελιξίριο που χάρισε την αιώνια νιότη στη διάσημη τραγουδίστρια Εμίλια Μάρτυ; Η αριστουργηματική όπερα, με αποχρώσεις θρίλερ και επιστημονικής φαντασίας, ανεβαίνει πρώτη φορά στην ΕΛΣ σε μουσική διεύθυνση Οντρέι Ολος και σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά

Ενα από τα λυρικά αριστουργήματα του 20ού αιώνα, η «Υπόθεση Μακρόπουλου» του Λέος Γιάνατσεκ, έρχεται για πρώτη φορά στην Εθνική Λυρική Σκηνή, στις 20, 23 και 25 Μαΐου στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος στο ΚΠΙΣΝ, σε μουσική διεύθυνση του φημισμένου Τσέχου αρχιμουσικού Οντρέι Ολος και σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά.

Το εμβληματικό έργο του Γιάνατσεκ συνδυάζει το υπαρξιακό δράμα με το φανταστικό στοιχείο και μιλά για την ιστορία της διάσημης τραγουδίστριας Εμίλιας Μάρτυ, μιας κυρίας τριακοσίων ετών, την οποία ερμηνεύει η διεθνώς καταξιωμένη υψίφωνος της ΕΛΣ, Ελενα Κελεσίδη.

Το μυστικό της αιώνιας νιότης της κρύβεται σε ένα ελιξίριο το οποίο παρασκεύασε τον 16ο αιώνα ο Κρητικός αλχημιστής Ιερώνυμος Μακρόπουλος και το οποίο δοκίμασε πρώτα στην ίδια του την κόρη, την Ελίνα Μακροπούλου. Η Ελίνα διένυσε τους αιώνες με διάφορα ονόματα και πλέον, ως Εμίλια Μάρτυ, συνειδητοποιεί τον κυνισμό και την απάθεια που έχει επιφέρει η αιώνια νιότη και αντιλαμβάνεται πως η αίσθηση ενός σκοπού στη ζωή οφείλεται στη γνώση ότι η ζωή έχει ένας ορατό τέλος. Ετσι αποφασίζει να αφήσει τον θάνατο να την κυριεύσει…

Ο πρώην καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου Γιάννης Χουβαρδάς έχει σκηνοθετήσει παραγωγές όπερας στην Ευρώπη (Οπερα του Γκέτεμποργκ, Βασιλική Οπερα της Κοπεγχάγης), ενώ με την ΕΛΣ συνεργάστηκε πρώτη φορά το 2014 με «Ντον Τζοβάνι» στο Ηρώδειο. Στην «Υπόθεση Μακρόπουλου» ισορροπεί ανάμεσα στις αποχρώσεις του θρίλερ και της επιστημονικής φαντασίας. «Η Εμίλια Μάρτυ βρήκε, χάρη σε μια σκανδαλώδη εύνοια της τύχης (ή ίσως χάρη σ’ ένα ειρωνικό, σαδιστικό παιχνίδι της), το μυστικό της αιώνιας ζωής.

Ποιος δεν θα ήθελε να είναι στη θέση της; », σημειώνει ο Γιάννης Χουβαρδάς «Και ποιος δεν θα επέστρεφε, σχεδόν τρεισήμισι αιώνες μετά, καθώς το ελιξίριο χάνει την επίδρασή του, για να κάνει τα πάντα προκειμένου να το ξαναβρεί, να “εμβαπτισθεί” ξανά στη δύναμή του και να ζήσει άλλα τόσα χρόνια;

Να αιωρηθεί, ξεφεύγοντας από τον νόμο της βαρύτητας, μακριά απ’ αυτόν τον πληκτικό πλανήτη, στον ελεύθερο, άπειρο χωροχρόνο. Κι αυτή ακριβώς τη λυσσαλέα πάλη της με τον χρόνο παρακολουθούμε στο έργο, επί τρεις σχεδόν πράξεις. Κι όμως, λίγα λεπτά πριν από το φινάλε: Τι απροσδόκητη εξέλιξη… Τι ανατροπή!».

Η «Υπόθεση Μακρόπουλου» εγκαινιάζει στη Λυρική Σκηνή έναν κύκλο παρουσίασης έργων του κορυφαίου Τσέχου συνθέτη Λέος Γιάνατσεκ, ο οποίος εμπνεύστηκε από την παραδοσιακή μουσική της Βοημίας, της Μοραβίας, όπως επίσης, ευρύτερα, από τη σλαβική μουσική. Στο συγκεκριμένο έργο που έγραψε μεταξύ 1923 και 1925 ο Γιάνατσεκ επέλεξε ένα ιδίωμα λιτό και προσαρμοσμένο στον έντονο και διαρκή διάλογο.

Δεν υπάρχουν εκτενείς μελωδίες, μόνο σύντομα μουσικά θέματα, ενώ ο τελικός εικοσάλεπτος μονόλογος της ηρωίδας ανήκει στους πλέον ποιητικούς και εκφραστικούς της οπερικής φιλολογίας.

Η Ελενα Κελεσίδη, που ερμηνεύει τον εξαιρετικά απαιτητικό φωνητικά και σκηνικά ρόλο της Εμίλιας Μάρτυ έχει πρωταγωνιστήσει σε πολυάριθμες παραγωγές (Βασιλική Οπερα Λονδίνου, Κρατική Οπερα Βιέννης, Μητροπολιτική Οπερα Νέας Υόρκης, Οπερα Βαστίλης κ.α.).

Τη διανομή συμπληρώνουν νεότεροι και διακεκριμένοι μονωδοί, όπως οι Δημήτρης Πακσόγλου, Βαγγέλης Μανιάτης, Νίκος Στεφάνου, Αρτεμις Μπόγρη, Γιάννης Γιαννίσης, Χρήστος Κεχρής, Δημήτρης Σιγαλός. Σκηνικά: Εύα Μανιδάκη. Κοστούμια: Ιωάννα Τσάμη Κινησιολογία: Πατρίσια Απέργη. Φωτισμοί: Λευτέρης Παυλόπουλος. Ο Οντρέι Ολος έχει λάβει το βραβείο Γιάνατσεκ το 2006 και είναι αρχιμουσικός στο Εθνικό Θέατρο της Μπρνο στην Τσεχία όπου πρωτοπαρουσιάστηκε η «Υπόθεση Μακρόπουλου» το 1926. Στην Αθήνα την είδαμε τον Ιούλιο του 2002 στο Φεστιβάλ Αθηνών με το Θέατρο Γιάνατσεκ.