«Σήμερα δεν θα τον έδιωχναν, θα τον αποζητούσαν»

Λάτρευε τον Πουτσίνι και ήταν πολύ σεμνός και ντροπαλός. Είχε διαρκή ερωτήματα και τρομερό χιούμορ. Του άρεσε να αυτοσαρκάζεται και να έχει έντονους, δημιουργικούς διαλόγους για οτιδήποτε αγαπούσε: από το πιο ανάλαφρο θέμα ώς το πιο πολύπλοκο.

Αναζητούσε το βαθύτερο νόημα των έργων, τη θεατρικότητα των παραγωγών, τη βαθιά σύνδεση με τον συνθέτη. Προφανώς έδινε έμφαση στη σκηνική εικόνα μιας όπερας αλλά ουδέποτε υποτίμησε το μουσικό σκέλος. Τεράστιο κεφάλαιο για την όπερα παγκοσμίως και μια μεγάλη χαμένη ευκαιρία για την Εθνική Λυρική Σκηνή, ο Στέφανος Λαζαρίδης τιμάται δέκα χρόνια μετά τον θάνατό του.

Στο αίθριο του 4ου ορόφου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος συγκεντρώθηκε ένας ολόκληρος θησαυρός από μια μοναδική πορεία 40 χρόνων. Μακέτες ιστορικών παραστάσεων, φωτογραφίες, αρχειακό υλικό, ντοκουμέντα, εκπλήξεις, βίντεο, προγράμματα, σημειώσεις και σκηνοθετικές οδηγίες αναδεικνύουν τη μεγαλοφυΐα του σκηνογράφου και σκηνοθέτη.

Είναι καιρό τώρα που οι επικεφαλής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής αισθάνονται ότι δεν ευχαρίστησαν ποτέ τον Στ. Λαζαρίδη για τα όσα πρόσφερε όχι μόνο στην Ελλάδα -στο σύντομο και τρομερά επώδυνο για εκείνον πέρασμά του- αλλά και για τη συνολική, ανεκτίμητη προσφορά του στο λυρικό θέατρο. Και η έκθεση «Στέφανος Λαζαρίδης: κυνικός ρομαντικός» ίσως είναι ένας τρόπος (σε επιμέλεια Αντώνη Βολανάκη, ο οποίος μαθήτευσε κοντά στον Στ. Λαζαρίδη κι εργάστηκε μαζί του στην Εθνική Οπερα της Αγγλίας).

Εχοντας βάση του το Λονδίνο, ο διεθνής καλλιτέχνης ανέδειξε το εύρος της σκηνογραφίας, έθεσε καίρια ερωτήματα, απέφυγε διακοσμητικές λύσεις, δούλεψε στις σημαντικότερες ευρωπαϊκές σκηνές διαρρηγνύοντας την παραδοσιακή αντίληψη για τον σχεδιασμό. Στους μεγάλους κύβους-δωμάτια όπου θα εκτεθεί το καλλιτεχνικό του έργο, αναπτύσσονται όλες οι πτυχές της καριέρας του.

Οι συνεργασίες του με διάσημους σκηνοθέτες θεάτρου και όπερας: Γιούρι Λιουμπίμοφ – «Δαιμονισμένοι» (1985), «Ριγολέττος» (1983), που σκανδάλισε το συντηρητικό ιταλικό κοινό, Ντέιβιντ Πάουντνι, με τον οποίο έγραψαν ιστορία στην Εθνική Οπερα Αγγλίας, Στίβεν Πίμλοτ -μαζί έκαναν την Κάρμεν (1989) στο Ερλς Κορτ, παράσταση που δινόταν μπροστά σε 15.000 θεατές κάθε βράδυ-, Κιθ Γουόρνερ -μαζί πήγαν στο Μπαϊρόιτ με τον «Λόενγκριν» το 1999-, κ.ά.

Οι 30 και πλέον παραγωγές που σχεδίασε για την Εθνική Οπερα Αγγλίας τη δεκαετία του ’80 μέχρι την επιτυχημένη περιοδεία των Duran Duran στην Αμερική (την επιμελήθηκε εκείνος το 1993), αλλά και η «Αρχή της ζωής» του Δ. Δημητριάδη, που ανέβασε στο Θέατρο Αμόρε.

«Εκεί συναντηθήκαμε το 1995 και κρατήσαμε μια σπάνια φιλία που κράτησε ώς το τέλος. Ηταν ο άνθρωπος στον οποίο ανέτρεχα όταν υπήρχε ανάγκη για κουβέντα και πολύτιμες συμβουλές», αναφέρει ο καλλιτεχνικός διευθυντής της ΕΛΣ, Γιώργος Κουμεντάκης, που προγραμμάτισε κι επιμελήθηκε το αφιέρωμα.

Τον Ιανουάριο του 2006 ο Λαζαρίδης έφτασε στην Εθνική Λυρική Σκηνή. Ονειρευόταν να φέρει τα μεγάλα, διαχρονικά έργα του ρεπερτορίου σε διάλογο με το σύγχρονο κοινό, να απευθυνθεί στους σημερινούς θεατές, να προσκαλέσει στην Αθήνα κορυφαίους σκηνοθέτες όπερας που ανταποκρίνονταν στις ιδέες και στα οράματά του.

Μάλιστα, μια από τις πρώτες κινήσεις του υπήρξε η διεύρυνση του χώρου της ορχήστρας στο Θέατρο Ολύμπια ώστε να φιλοξενεί 65 μουσικούς (από 45), ώστε να ανταποκριθεί σε μεγαλύτερο μέρος του ρεπερτορίου. Παράλληλα, μισθώθηκε δεύτερη σκηνή, ώστε το Μπαλέτο της ΕΛΣ να χορεύει στις παραστάσεις πάντοτε με ορχήστρα, αντί ηχογραφημένης μουσικής, όπως ήταν σύνηθες μέχρι τότε.

«Ηρθε με καλές προθέσεις για να μείνει, γιατί νόμιζε ότι θα έβρισκε συμπαραστάτες στο σπουδαίο του όραμα», λέει ο Γ. Κουμεντάκης. «Θυμάμαι τα ατελείωτα τηλεφωνήματά μας μέσα στη νύχτα όταν άρχισε να υποψιάζεται ότι κάτι δεν πάει καλά. Ηταν αδιανόητη η αγωνία του αλλά ποτέ -λόγω ταπεινού χαρακτήρα- δεν κατάλαβε ότι δεν είχε τη στήριξη κανενός, ούτε του Δ.Σ. που τον κρέμασε, ούτε καν συνεργατών του.

Κακά τα ψέματα: η Λυρική και οι συνθήκες της εποχής τότε δεν ήταν έτοιμες να αφομοιώσουν την αλλαγή που έφερνε. Είχε απόλυτη γνώση κι όρεξη να δημιουργήσει έναν ευρωπαϊκό οργανισμό κι αποδείχτηκε ότι κανείς τους δεν είχε διάθεση να αλλάξει το παραμικρό. Σήμερα όλα θα ήταν αλλιώς: όχι μόνο δεν θα τον έδιωχναν, αλλά θα τον αποδέχονταν και θα τον αποζητούσαν».

Info: Αίθριο 4ου ορόφου Εθνικής Βιβλιοθήκης, ΚΠΙΣΝ. 4/2-10/3. Καθημερινά 9.30-21.00. Είσοδος ελεύθερη.