• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 21.5°C / 25.1°C
    3 BF
    38%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 20.9°C / 23.9°C
    3 BF
    35%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    26°C 23.8°C / 28.2°C
    1 BF
    43%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 22.9°C / 24.4°C
    2 BF
    26%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 20.9°C / 20.9°C
    1 BF
    49%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    23°C 20.7°C / 23.8°C
    3 BF
    36%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 18.4°C / 19.2°C
    2 BF
    26%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    25°C 25.2°C / 25.2°C
    2 BF
    31%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 23.3°C / 26.5°C
    3 BF
    65%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.3°C / 22.9°C
    4 BF
    40%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.6°C / 23.8°C
    5 BF
    49%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 19.0°C / 20.7°C
    3 BF
    49%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.9°C / 24.9°C
    2 BF
    61%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    2 BF
    27%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    25°C 22.3°C / 26.0°C
    3 BF
    34%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.7°C / 27.8°C
    3 BF
    32%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 21.7°C / 24.9°C
    4 BF
    31%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 21.3°C / 21.6°C
    2 BF
    45%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.4°C / 23.9°C
    3 BF
    42%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.6°C / 19.6°C
    0 BF
    37%

Leonardo da Vinci Μύθοι και Ζωολόγιο. Εισαγωγή-Μετάφραση: Αιμιλία Εμμανουήλ. σελ. 152.. Gutenberg, 2022

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οι αλληγορικοί μύθοι μιας ιδιοφυΐας της ιταλικής Αναγέννησης

  • A-
  • A+
Η αλληγορία, για τον αναγεννησιακό όπως και για τον αρχαίο ελληνικό κόσμο, αποτελεί ένα κλειδί μέσα από το οποίο ο άνθρωπος μπορεί να κατανοήσει τον εαυτό του και τη φύση.

Οι Κώδικες του Λεονάρντο ντα Βίντσι, δηλαδή τα χειρόγραφα φύλλα και τετράδια στα οποία αποτύπωνε ποικιλία σκέψεων και παρατηρήσεων, από ποιητικά κείμενα μέχρι μηχανικά σχέδια και από καθημερινές ιστορίες μέχρι τοπιογραφίες, έχουν αποτελέσει αντικείμενο εκτενούς μελέτης από τους ερευνητές, ιδιαιτέρως από τον 19ο αι. κι έπειτα (περίφημη είναι η έκδοση που πραγματοποιεί στο τέλος του 19ου αι. ο Jaen-Paul Richter). Μέσα από αυτούς τους Κώδικες μπορεί κανείς να κατανοήσει το εύρος της σκέψης του Ντα Βίντσι και τον τρόπο με τον οποίο τα διαφορετικά πεδία γνώσης λειτουργούν απολύτως συμπληρωματικά, τροφοδοτώντας το ένα το άλλο. Αυτό, άλλωστε, δεν είναι χαρακτηριστικό μονάχα του συγκεκριμένου καλλιτέχνη: οι αναγεννησιακοί επιστήμονες, καλλιτέχνες και φιλόσοφοι δρουν με παρόμοιο τρόπο, αφού στη δική τους κοσμοθέαση κάθε πεδίο γνώσης αποτελεί έναν διαφορετικό δρόμο για να φτάσει κανείς στην αλήθεια του κόσμου, των νόμων της φύσης, της ουσίας των όντων. Ας αναφερθούμε σε δύο εξίσου γνωστές περιπτώσεις που φανερώνουν αυτή τη στάση: ο Μικελάντζελο Μπουοναρότι είναι συγχρόνως γλύπτης, ζωγράφος, αρχιτέκτονας και ποιητής, ενώ ο Τζορντάνο Μπρούνο γράφει φιλοσοφία, συνθέτει σονέτα, είναι μαθηματικός, αστρονόμος και μελετητής των μυστικιστικών πρακτικών.

Οι Μύθοι και το Ζωολόγιο που μεταφράζονται στην πρόσφατη έκδοση των εκδόσεων Gutenberg, σε εισαγωγή και μετάφραση της Αιμιλίας Εμμανουήλ, προέρχονται από τους Κώδικες και άρχισαν να γράφονται περί το 1489-90. Πρόκειται για κείμενα σύντομης έκτασης με μια σαφή αλληγορική πρόθεση. Σε αυτά καταγράφονται ως επί το πλείστον ιστορίες βασισμένες σε κλασικά και άλλα πρότυπα, όπως ο Πλίνιος, ο Αίσωπος, ο Λέον Μπατίστα Αλμπέρτι, παλαιότερα ζωολόγια κ.ά. Ο Ντα Βίντσι έχει σαφώς επέμβει στη δομή και τη στόχευση των πρότυπων κειμένων, θέτοντας τους δικούς του προβληματισμούς και τις δικές του παρατηρήσεις επί των στοιχείων της φύσης. Σε κάθε περίπτωση, φαίνεται ότι το βασικό «δίδαγμα» που αποπνέουν τα κείμενα αυτά είναι ότι ο άνθρωπος θα πρέπει να ζήσει σε αρμονία με τη φύση και να δεχτεί τα όρια που εκείνη του θέτει, δαμάζοντας την αλαζονική επιθυμία του να υποτάξει όλα όσα τον υπερβαίνουν.

Δεν είναι σαφές για ποιον λόγο γράφτηκαν τα κείμενα αυτά. Κάποιοι μελετητές υποστηρίζουν ότι προορίζονταν να αναγνωστούν για την ψυχαγωγία της αυλής της Σφόρτσα στο Μιλάνο, άλλοι πως ο συγγραφέας τους σκόπευε να πραγματοποιήσει μια συλλογή, ενώ κάποιοι τα εντάσσουν στα κείμενα προσωπικής χρήσης που καταγράφει ο Ντα Βίντσι στους Κώδικές του και ως εκ τούτου συνδέονται με την ευρεία γκάμα καλλιτεχνικών-επιστημονικών ενδιαφερόντων του.

Οποια κι αν ήταν η πρόθεση του συγγραφέα, εκείνο που πρέπει να τονίσουμε είναι ότι τα κείμενα αυτά μας ανοίγουν μια πύλη προς την κατανόηση της αλληγορίας κατά την Αναγέννηση: η αλληγορία, για τον αναγεννησιακό όπως και για τον αρχαίο ελληνικό κόσμο, αποτελεί ένα κλειδί μέσα από το οποίο ο άνθρωπος μπορεί να κατανοήσει τον εαυτό του και τη φύση. Ακόμη και σε έργα στα οποία σε ένα πρώτο, ορατό επίπεδο φαίνεται να καταγράφεται μια προσωπική εμπειρία, μπορεί να ανακαλύψει κανείς μια λανθάνουσα αλληγορία. Για παράδειγμα, στους πετραρχικούς ποιητές, συχνά πίσω από το θεματικό μοτίβο του έρωτα και της ένωσης με το αγαπημένο πρόσωπο, κρύβονται συμφραζόμενα που μιλούν για κοσμικές δυνάμεις και διαδικασίες, αλχημικά συγκείμενα, φιλοσοφικές θεωρήσεις. Αντιστοίχως, οι αναγεννησιακοί μελετητές της αρχαίας γραμματείας αναζητούν στα κλασικά κείμενα την αλληγορία, το βαθύτερο επίπεδο ανάγνωσης που μπορεί να αποκαλύψει αλήθειες καλά κρυμμένες.

Εμείς, που ζούμε σήμερα αποκομμένοι από τη φύση και τις δυνάμεις της, ανατρέχοντας στα κείμενα του Ντα Βίντσι μπορούμε να ανακαλύψουμε έναν κόσμο ολοκληρωμένο, στον οποίο κάθε παρατήρηση και κάθε γνώση αποτελεί καθρέφτη πολλών ακόμη πραγμάτων. Σε αυτόν τον κόσμο, όλα «δένουν» μεταξύ τους και αλληλονοηματοδοτούνται. Ετσι, οι ηθικές ποιότητες του ανθρώπου κατανοούνται σε βάθος μονάχα αν τις προσδιορίσουμε κοιτώντας γύρω μας τα ζώα, τα φυτά και τα φυσικά φαινόμενα και αν διαπιστώσουμε ότι οι ανθρώπινες αρετές είναι κομμάτι μιας σύνθετης πραγματικότητας, στην οποία η ηθική είναι μέρος μιας οντολογικής αλήθειας.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Διατήρηση ή απαλλοτρίωση της Πλάκας;
Μπροστά σε αυτή τη νεότερη εξέλιξη, τα όσα ειπώθηκαν εκείνο το μακρινό διήμερο του 1966 έχουν μηδενική αξία ως πρακτικό αποτέλεσμα. Εχουν μεγάλη όμως σημασία ως ιστορικά τεκμήρια του πώς αντιμετώπιζαν ένα...
Διατήρηση ή απαλλοτρίωση της Πλάκας;
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η σαγήνη του αδιανόητου
Ο Μητροφάγος είναι ένα ιδιαίτερο βιβλίο, που, στο παρασκήνιο της κριτικής στην επιστήμη και την τέχνη, πραγματεύεται την κοινή μας ανάγκη για αποδοχή σ’ έναν κόσμο αλλόκοτο.
Η σαγήνη του αδιανόητου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Υμνος στη γυναίκα
Αν η στροφή στο οικογενειακό παρελθόν και τα παιδικά χρόνια θεωρείται σύμπτωμα της δυσφορίας για το παρόν και πολιτικής αμηχανίας των συγγραφέων, το μυθιστόρημα της Δούκα, αντιθέτως, κατορθώνει να μιλήσει...
Υμνος στη γυναίκα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το συναξάρι ενός αιωνίως αυτοδίδακτου
Ο Κοροβίνης βιογραφεί τις πόλεις του ως αυτοδίδακτος, δηλαδή ως αναγνώστης, αφού κάθε αναγνώστης είναι ένας αιώνια αυτοδίδακτος. Ετσι, το βιβλίο του μπορεί να αντιμετωπιστεί και ως δοκιμή οδοιπορίας.
Το συναξάρι ενός αιωνίως αυτοδίδακτου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ατομικά και συλλογικά τραύματα
Η συγγραφέας διυλίζοντας την εικόνα εισχωρεί όλο και βαθύτερα μέχρι να την κάνει τρισδιάστατη και να αποκαλύψει το τι προϋπήρξε, τη σύνθεσή της με τις υπόλοιπες, αλλά και για να προοικονομήσει τα...
Ατομικά και συλλογικά τραύματα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Δυο αξιοπρόσεκτες φωνές στη μικρή φόρμα
Μιχάλης Τσιμπλάκης: Αρδεύοντας κυρίως από το πηγάδι της φαντασίας και της προσωπικής αναζήτησης αλλά και από αυτό της ιστορικής μνήμης, των στοχασμών και της προσεκτικής παρατήρησης. Μανώλης Σημαντήρας: Με...
Δυο αξιοπρόσεκτες φωνές στη μικρή φόρμα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας