• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    32°C 29.5°C / 34.5°C
    3 BF
    36%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 28.0°C / 32.3°C
    4 BF
    45%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    31°C 29.0°C / 37.0°C
    1 BF
    29%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    33°C 32.9°C / 32.9°C
    3 BF
    24%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 30.9°C / 30.9°C
    3 BF
    35%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    31°C 27.3°C / 33.0°C
    2 BF
    45%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 27.3°C / 30.4°C
    0 BF
    26%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    34°C 34.1°C / 34.1°C
    3 BF
    15%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 26.8°C / 31.1°C
    2 BF
    55%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.9°C / 29.6°C
    3 BF
    61%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    28°C 28.4°C / 29.8°C
    2 BF
    51%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.7°C / 26.7°C
    2 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.9°C / 24.9°C
    0 BF
    65%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    33°C 31.2°C / 32.9°C
    2 BF
    34%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    32°C 27.5°C / 32.2°C
    2 BF
    36%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 30.8°C / 30.8°C
    3 BF
    37%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    32°C 30.4°C / 34.3°C
    0 BF
    28%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 26.3°C / 27.7°C
    3 BF
    56%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    28°C 28.1°C / 31.7°C
    2 BF
    61%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    31°C 30.7°C / 30.7°C
    1 BF
    39%

Αντρέι Κούρκοφ. Γκρίζες μέλισσες. Μυθιστόρημα. Σελ. 425. Εκδόσεις Καστανιώτης, 2022

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μεταξύ Ουκρανών και Ρώσων

  • A-
  • A+
Ωστόσο, δεν αποτελεί μια λογοτεχνία ίσων αποστάσεων: είναι περισσότερο ένα πεδίο φωνών που δεν αγνοούν το πολιτικό, ούτε το κρύβουν κάτω από το χαλί, αλλά το τονίζουν με πλάγιες πινελιές.

Από το 2014 τα πράγματα στα ανατολικά και νότια εδάφη της Ουκρανίας δεν είναι τα ίδια με πριν. Η Ρωσία έχει προσαρτήσει την Κριμαία και οι επαρχίες του Ντονιέτσκ και του Λουχάνσκ είναι οι διαφιλονικούμενες ζώνες της ρωσο-ουκρανικής κρίσης, με ουκρανικό και ρωσόφωνο πληθυσμό. Αυτό το ιστορικό γίγνεσθαι αποδίδει επαγωγικά ο Αντρέι Κούρκοφ, βάζοντας τον πρωταγωνιστή του το 2016 να ζει σε ένα μικρό χωριό αυτής της περιοχής, μόνος με τις αναμνήσεις του κι έναν γείτονα που δεν κινείται στο ίδιο μήκος κύματος με αυτόν.

Η κυρίαρχη, λοιπόν, οπτική γωνία ανήκει στον Σεργκέι Σεργκέγιτς, που έχει χωρίσει, ζει στην οδό Λένιν και προσπαθεί να τα φέρει βόλτα χωρίς ηλεκτρικό, πολλά τρόφιμα και παρέα. Αγαπά περισσότερο από όλα τις μέλισσές του παρά τον γείτονά του Πάσκα Χμελένκο, που ζει στην οδό Σεφτσένκο (του εθνικού ποιητή της Ουκρανίας), γείτονα τον οποίο μισεί από τα σχολικά χρόνια, αλλά εξ ανάγκης συγχρωτίζεται με αυτόν, αφού δεν υπάρχει άλλη ψυχή σε απόσταση τουλάχιστον τριών χιλιομέτρων. Ωστόσο, τα φρονήματά τους είναι αντίστροφα σε σχέση με τους δρόμους στους οποίους μένουν, αφού ο μεν Πάσκα είναι ρωσόφιλος και δρα υπόγεια υπέρ των αυτονομιστών, ενώ ο Σεργκέι, πιο ουδέτερος, κλίνει όλο και περισσότερο κατά των κατακτητών Ρώσων και βλέπει καχύποπτα τις κινήσεις του συγχωριανού του.

Το εγκαταλειμμένο χωριό, οι δυο εναπομείναντες άνδρες, οι κανονιές που ακούγονται μακριά, οι τυχαίες συναντήσεις πότε με τους μεν και πότε με τους δε αντιπάλους συστήνουν ένα συμβολικό σκηνικό, που είναι μεν ρεαλιστικό στην απόδοσή του, αλλά συνάμα παραπέμπει στο ευρύτερο γκρίζο πλαίσιο μιας περιοχής χωρίς ξεκάθαρα εθνικά και ιδεολογικά όρια: από το σοβιετικό καθεστώς στη σημερινή κληροδοτημένη ιστορία κι από τους Ουκρανούς κατοίκους στους Ρώσους επίβουλους.

Ο πρωταγωνιστής Σεργκέι δεν εκφράζει με κανέναν τρόπο έναν συνειδητοποιημένο εθνισμό, αλλά οι προτεραιότητές του αφορούν σχεδόν αποκλειστικά τις μέλισσές του και παρενθετικά την αγαπημένη Γκάλια ή τους φίλους του Τατάρους της Κριμαίας, στην οποία μεταβαίνει για ένα διάστημα. Παρόλο που ενοχλείται από τους Ρώσους εισβολείς (εντός ή εκτός εισαγωγικών η λέξη), δεν δείχνει έντονη ουκρανική συνείδηση. Οταν περιδιαβαίνει με το Λάντα του την κεντρική Ουκρανία κι έπειτα τη ρωσοκρατούμενη Κριμαία, για να θρέψει τα μελίσσια του μακριά από τον βόμβο του πολέμου, δεν συναισθάνεται τον εθνικό παλμό των ντόπιων, οι οποίοι μάλιστα τον κοιτάζουν καχύποπτα, βλέπουν την αποστασιοποίησή του ως προδοτική ουδετερότητα και του επιτίθενται.

Αφελής, χωρίς πολιτική σκέψη και εθνική συνείδηση, εκφράζει τον απλό άνθρωπο που ζει φιλήσυχα και δεν εμπλέκεται κατ’ αρχάς στις εμπόλεμες ή ψυχροπολεμικές έριδες. Φαίνεται μάλιστα ασύμβατος με τις αντίπαλες κρατικές ιδεολογίες και πληθυσμούς, οι οποίοι τον αντιμετωπίζουν ως ξένο όπου και να βρεθεί. Εχει κάτι από τον αριστοφανικό Δικαιόπολιν, πιο πολύ άνθρωπος της φύσης και της ειρήνης παρά των διενέξεων, ζει την Ιστορία αλλά συνάμα είναι έξω από αυτήν και δείχνει άγνοια κινδύνου, επειδή σκέφτεται φυσικά και γι’ αυτό έξω από τις κοινωνικές (βλ. πολιτικές) πρακτικές.

Ο Αντρέι Κούρκοφ επαμφοτερίζει «επικίνδυνα», αφού είναι Ουκρανός αλλά γράφει στα ρωσικά. Βάζει τον ήρωά του να μην τάσσεται ρητά υπέρ του ουκρανικού δίκιου στο Ντονμπάς και την κατεχόμενη Κριμαία, αν και, όσο προχωράει το μυθιστόρημα, αντιλαμβάνεται και πληγώνεται από τον αυταρχισμό της ρωσικής πλευράς. Ο συγγραφέας δείχνει την οπτική γωνία του απλού πολίτη, ο οποίος δεν μπορεί να συμφιλιωθεί με την ιδέα των «γκρίζων μελισσών», που, όπως οι άνθρωποι, διαστρεβλώνουν τη φύση τους και γίνονται μουντές και απρόβλεπτες.

Γι’ αυτό η φωνή του, μολονότι δεν παίρνει εκκωφαντικά το μέρος της πληττόμενης Ουκρανίας (το μυθιστόρημα δημοσιεύεται το 2018), κάνει αυτό που γενικότερα η λογοτεχνία γνωρίζει καλά να κάνει: να καταδικάζει τη βία και τον πόλεμο, να φωτίζει τη ματιά του μέσου ανθρώπου μακριά από τον λόγο της εξουσίας και να προβάλλει τη ζωή, τη φύση και τον ειρηνικό βίο. Ωστόσο, δεν αποτελεί μια λογοτεχνία ίσων αποστάσεων: είναι περισσότερο ένα πεδίο φωνών που δεν αγνοούν το πολιτικό, ούτε το κρύβουν κάτω από το χαλί, αλλά το τονίζουν με πλάγιες πινελιές. Η Ρωσία που, δεν ενοχλεί τον Σεργκέι όσο αυτός ζει στο απομονωμένο σπίτι του, γίνεται δυνάστης όταν ο αγαθός μελισσοκόμος βιώνει στο πετσί του και κυρίως στο πετσί των φίλων του την κατοχή της.

Και μια εύφημη μνεία, για μια ακόμα φορά, στον μεταφραστή Δημήτρη Τριανταφυλλίδη, που δεκαετίες τώρα μετακενώνει τα ρωσικά γράμματα στον Ελληνα αναγνώστη.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ηχώ της πολυφωνίας
Το προσωπικό ύφος της Φάντη με τις καλά χωνεμένες επιρροές δημιουργεί ένα ενιαίο πλαίσιο εντός του οποίου εκπέμπουν όλα τα διηγήματα, καθιστώντας τά μεταξύ τους όρια δυσδιάκριτα, εντείνοντας την ηχώ της...
Η ηχώ της πολυφωνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα μπλουζ του Μπέριμαν
Η έκδοση, προϊόν πολυετούς εργασίας, είναι μια καλή ευκαιρία να πάρουμε εκείνη τη γενναία ανάσα και να βουτήξουμε στην άβυσσο αυτού του εξαιρετικά ιδιοσυγκρασιακού δημιουργού της μεταπολεμικής αμερικανικής...
Τα μπλουζ του Μπέριμαν
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Δοκιμές περιπλάνησης σε εαυτό και κόσμο
Μεθοδολογικά, ο Σινιόσογλου προσαρμόζει συνειδητά το είδος της γραφής του στα υλικά και στους σταθμούς μιας διακριτής γενεαλογίας σωματικής γραφής και αναμέτρησης με την ασθένεια του εαυτού και των...
Δοκιμές περιπλάνησης σε εαυτό και κόσμο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μεταποίηση πικρής αυτοσυνειδησίας
Η μεταποίηση της πικρής αυτοσυνειδησίας σε ποίηση γίνεται χωρίς ωραιοποιημένο λόγο, με λεξιλόγιο κοινό, απροκάλυπτο, με εικόνες κάποτε σκληρές όπου η φθορά δηλώνεται σωματικά.
Μεταποίηση πικρής αυτοσυνειδησίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πλατωνικός γρίφος
Προσωπικά, επειδή από τον Πλάτωνα περιμένω τα πάντα, δεν αποκλείω να είχε προβλέψει τις ακραίες διχογνωμίες που το κείμενό του θα προκαλούσε, και μάλιστα να τις είχε συνειδητά επιδιώξει.
Πλατωνικός γρίφος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας