• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 18.9°C / 22.9°C
    4 BF
    48%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 18.0°C / 21.4°C
    2 BF
    46%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.1°C / 24.0°C
    1 BF
    43%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 18.9°C / 20.0°C
    2 BF
    40%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 19.9°C
    4 BF
    37%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.3°C / 19.0°C
    0 BF
    45%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.5°C / 16.5°C
    2 BF
    36%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.8°C / 21.8°C
    2 BF
    32%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 21.6°C / 24.3°C
    4 BF
    51%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 20.1°C
    4 BF
    56%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 21.1°C / 21.8°C
    6 BF
    49%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 15.7°C / 15.7°C
    2 BF
    94%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 23.9°C / 23.9°C
    0 BF
    57%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 19.5°C / 21.9°C
    2 BF
    30%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 19.0°C / 21.6°C
    2 BF
    52%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.2°C / 23.8°C
    4 BF
    43%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    20°C 19.2°C / 22.7°C
    3 BF
    51%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 19.4°C / 20.3°C
    2 BF
    53%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    18°C 18.1°C / 19.7°C
    3 BF
    54%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.4°C / 17.4°C
    0 BF
    48%

ΒΕΝΕΤΙΑ ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΟΥ. Η Λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο. Η συγκρότηση της επιστήμης της Νεοελληνικής Φιλολογίας (1942-1982). Σελ. 560. Εκδόσεις Πόλις, 2022

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Νεοελληνική Φιλολογία: «ριψοκίνδυνη» ή «σπασμωδική» επιστήμη;

  • A-
  • A+
Εμμεσα η αφήγηση αποκαλύπτει ένα γοητευτικά περίπλοκο και πολύκλαδο γενεαλογικό δέντρο, ενώ ο αγγλοσαξονικός τρόπος ακαδημαϊκής γραφής βρίσκει στη μελέτη μια εξαιρετική εφαρμογή με τη διαύγεια και τη συνθετική οπτική των επιχειρημάτων.

Η υστέρηση των νεοελληνικών φιλολογικών σπουδών (ΝΕΦ) τα τελευταία χρόνια, παρά τα επιμέρους επιτεύγματα, μπορεί να αποδοθεί σε ενδογενείς και εξωγενείς παράγοντες. Σίγουρα, όμως, η απουσία αναστοχαστικής διάθεσης για την εξέλιξή της ως επιστημονικού αντικειμένου συνιστά βασική αιτία της δυσκολίας προσαρμογής στο παρόν. Σε αντίθεση με την ιστορική επιστήμη που θεωρητικοποίησε έγκαιρα τις προκλήσεις και εκσυγχρόνισε τα επιστημολογικά της ερωτήματα, η ΝΕΦ επιδεικνύει ανέμελη μακαριότητα, περιχαρακωμένη στην αυτάρκεια της κληρονομιάς της.

Για όσους, όπως ο γράφων, θητεύουν σε φιλολογικά τμήματα και νεοελληνικούς τομείς, είναι κοινό μυστικό ότι οι άλλοτε δημοφιλείς, ελκυστικές και εξωστρεφείς νεοελληνικές κατευθύνσεις φυτοζωούν πια με λίγους προπτυχιακούς φοιτητές, απαρχαιωμένα προγράμματα σπουδών, αισθητή πτώση του επιπέδου διδασκαλίας, εσωστρεφή μεταπτυχιακά, χαμηλών απαιτήσεων διδακτορικά και κυρίως με εξασθενημένη επιδραστικότητα στη δημόσια σφαίρα. Αν συνυπολογίσουμε την επαναφορά του εμπειρισμού και του σχολαστικισμού, την αδιαφορία για την επιστημολογική συζήτηση, την ένδεια εξειδικευμένων περιοδικών και τον σταδιακό απορφανισμό των νεοελληνικών σπουδών στο εξωτερικό, το περιβάλλον που διαμορφώνεται για το μέλλον της ΝΕΦ είναι δυσοίωνο.

Η μελέτη της Βενετίας Αποστολίδου (Η Λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο) αποτελεί εξαιρετική αφορμή για ανακίνηση της συζήτησης γύρω από το περιεχόμενο και την κοινωνική λειτουργία της ΝΕΦ. Το βιβλίο επικεντρώνεται στα χρόνια διαμόρφωσης της «νεαρής» επιστήμης (δεν έχει ακόμη συμπληρώσει έναν αιώνα αυτόνομης ζωής) στις Φιλοσοφικές Σχολές της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Εντάσσοντας τη μελέτη στο πεδίο της Ιστορίας των Θεσμών (Institutional History), η συγγραφέας, καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας και Λογοτεχνικής Εκπαίδευσης στο ΑΠΘ, ακολουθεί μια πολύ ενδιαφέρουσα μεθοδολογία καθώς δομεί το βιβλίο σε ανθρωποκεντρική βάση τονίζοντας τον ρόλο των προσώπων. Αξιοποιώντας χρήσιμο αλλά αναξιοποίητο αρχειακό υλικό (Πρακτικά Συνεδριάσεων Φιλοσοφικών Σχολών) συγκροτεί πυκνές διανοητικές εργοβιογραφίες νεοελληνιστών με τη στενή ή την ευρύτερη έννοια του όρου, σκιαγραφώντας το συγγραφικό και επιστημονικό τους προφίλ, με σκοπό να αναδείξει την προσφορά τους στην εξέλιξη της επιστήμης. Η Αποστολίδου αντιμετωπίζει με τον δέοντα σεβασμό το έργο όλων, στοιχείο που ίσως αμβλύνει τις κριτικές της αιχμές, αν και αυτές δεν λείπουν στον σχολιασμό περιπτώσεων όπως ο Κάρολος Μητσάκης. Ο δίκαια μεροληπτικός θαυμασμός για τους δασκάλους της (Μουλλά, Μαρωνίτη) και η παρεμβολή προσωπικών σχολίων καθόλου δεν ενοχλούν καθώς εντάσσονται σε μια παλλόμενη διαλογική αφήγηση.

Το βιβλίο αποτελείται από τρία μέρη. Στο πρώτο εξετάζεται η περίοδος θεμελίωσης της ΝΕΦ στον Μεσοπόλεμο, όταν ιδρύθηκαν (1926) οι πρώτες σχετικές έδρες (Βέης, Αποστολάκης, Συκουτρής, Δημαράς, Παλαμάς, Σεφέρης). Στο δεύτερο μέρος μελετώνται οι εκλογές καθηγητών μεταπολεμικά και μεταδικτατορικά, όταν η ΝΕΦ εδραιώνεται, ανθεί και διαχέεται στη δημόσια σφαίρα (Ζώρας, Λ. Πολίτης, Καρατζάς, Αγγέλου, Σαββίδης, Σαχίνης, Μαρωνίτης, Μουλλάς, Σκουβαράς, Μητσάκης, Μαστροδημήτρης). Τέλος, στο τρίτο μέρος το ενδιαφέρον εστιάζεται στις διαδικασίες έγκρισης διδακτορικών μετά το 1970 και στα μεθοδολογικά ζητήματα που θέτουν (Στεργιόπουλος, Πολίτου-Μαρμαρινού, Τοκατλίδου, Τσαντσάνογλου, Κοκόλης, Καψωμένος, Λαμπρόπουλος, Καλταμπάνος, Βαγενάς, Δάλλας).

Τα ζητήματα που αναδεικνύονται είναι ποικίλα: η σχέση της ΝΕΦ με όμορες επιστήμες (βυζαντινή και κλασική φιλολογία, φιλοσοφία, γλωσσολογία, ιστορία), με την κριτική, τη θεωρία, τη συγκριτική γραμματολογία, τη δοκιμιακή γραφή, την ιστοριοδιφία, την έρευνα, τα αρχεία και τις πηγές, αλλά και με το γλωσσικό ζήτημα, τα πολιτικά συμφραζόμενα και το λογοτεχνικό πεδίο. Συζητιούνται επίσης τα όρια και οι θεματικές εξακτινώσεις της ΝΕΦ, η επιστημονικότητα των μεθόδων, οι διαδικασίες και τα κριτήρια εκλογής καθηγητών ή έγκρισης διατριβών, η σχέση με την παράδοση, τον κανόνα, τον μοντερνισμό και τη σύγχρονη λογοτεχνία.

Από την προσέγγιση της Αποστολίδου προκύπτουν οι κρίσιμοι κόμβοι, πάντα με επίκεντρο τη Φιλοσοφική Θεσσαλονίκης: ο Πολίτης που ανορθώνει το κύρος της ΝΕΦ, ο Δημαράς που συλλαμβάνει τον νέο ελληνισμό ως ενιαίο και αυτόνομο ερευνητικό πεδίο, ο Σαββίδης με την αποφασιστικότητα στην κανονικοποίηση και την επιμονή στις νεότερες περιόδους και ο Μουλλάς με την προσήλωση στον μοντερνισμό, τη γνώση της θεωρίας και την ερμηνευτική δεινότητα στην πεζογραφία. Εμμεσα η αφήγηση αποκαλύπτει ένα γοητευτικά περίπλοκο και πολύκλαδο γενεαλογικό δέντρο, ενώ ο αγγλοσαξονικός τρόπος ακαδημαϊκής γραφής βρίσκει στη μελέτη μια εξαιρετική εφαρμογή με τη διαύγεια και τη συνθετική οπτική των επιχειρημάτων.

Αν και έχει κυλήσει πολύς χρόνος από την εποχή που ο Μαρωνίτης χαρακτήριζε τη ΝΕΦ «ριψοκίνδυνη» επιστήμη, αντιδιαστέλλοντάς την προς την «ασφαλή» ΑΕΦ, και ο Αγγέλου έκανε λόγο για «σπασμωδική» επιστήμη, επισημαίνοντας τον ασυντόνιστο χαρακτήρα της, η ανάγκη να ανταποκριθεί η ΝΕΦ στις ζητήσεις της εποχής παραμένει επίκαιρη. Ας ελπίσουμε ότι το βιβλίο θα συμβάλει στο άνοιγμα της συζήτησης. Οπως υποστηρίζει η συγγραφέας, «η φιλολογική επιστήμη που μελετά τη νεότερη λογοτεχνία, αν δεν συντονίζεται με τις εξελίξεις στο λογοτεχνικό πεδίο αλλά κινείται στον ρυθμό του περασμένου αιώνα, δεν μπορεί να πάει μακριά» (σ. 74).

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Διατήρηση ή απαλλοτρίωση της Πλάκας;
Μπροστά σε αυτή τη νεότερη εξέλιξη, τα όσα ειπώθηκαν εκείνο το μακρινό διήμερο του 1966 έχουν μηδενική αξία ως πρακτικό αποτέλεσμα. Εχουν μεγάλη όμως σημασία ως ιστορικά τεκμήρια του πώς αντιμετώπιζαν ένα...
Διατήρηση ή απαλλοτρίωση της Πλάκας;
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η σαγήνη του αδιανόητου
Ο Μητροφάγος είναι ένα ιδιαίτερο βιβλίο, που, στο παρασκήνιο της κριτικής στην επιστήμη και την τέχνη, πραγματεύεται την κοινή μας ανάγκη για αποδοχή σ’ έναν κόσμο αλλόκοτο.
Η σαγήνη του αδιανόητου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Υμνος στη γυναίκα
Αν η στροφή στο οικογενειακό παρελθόν και τα παιδικά χρόνια θεωρείται σύμπτωμα της δυσφορίας για το παρόν και πολιτικής αμηχανίας των συγγραφέων, το μυθιστόρημα της Δούκα, αντιθέτως, κατορθώνει να μιλήσει...
Υμνος στη γυναίκα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το συναξάρι ενός αιωνίως αυτοδίδακτου
Ο Κοροβίνης βιογραφεί τις πόλεις του ως αυτοδίδακτος, δηλαδή ως αναγνώστης, αφού κάθε αναγνώστης είναι ένας αιώνια αυτοδίδακτος. Ετσι, το βιβλίο του μπορεί να αντιμετωπιστεί και ως δοκιμή οδοιπορίας.
Το συναξάρι ενός αιωνίως αυτοδίδακτου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ατομικά και συλλογικά τραύματα
Η συγγραφέας διυλίζοντας την εικόνα εισχωρεί όλο και βαθύτερα μέχρι να την κάνει τρισδιάστατη και να αποκαλύψει το τι προϋπήρξε, τη σύνθεσή της με τις υπόλοιπες, αλλά και για να προοικονομήσει τα...
Ατομικά και συλλογικά τραύματα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Δυο αξιοπρόσεκτες φωνές στη μικρή φόρμα
Μιχάλης Τσιμπλάκης: Αρδεύοντας κυρίως από το πηγάδι της φαντασίας και της προσωπικής αναζήτησης αλλά και από αυτό της ιστορικής μνήμης, των στοχασμών και της προσεκτικής παρατήρησης. Μανώλης Σημαντήρας: Με...
Δυο αξιοπρόσεκτες φωνές στη μικρή φόρμα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας