• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 28.2°C / 31.9°C
    3 BF
    35%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 25.9°C / 29.9°C
    3 BF
    38%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    27°C 25.0°C / 29.8°C
    3 BF
    51%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    29°C 29.2°C / 29.2°C
    2 BF
    38%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 25.9°C / 25.9°C
    4 BF
    47%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    28°C 26.8°C / 31.0°C
    0 BF
    47%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    27°C 24.5°C / 27.6°C
    0 BF
    24%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    31°C 30.7°C / 30.7°C
    3 BF
    38%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    25°C 21.0°C / 27.2°C
    5 BF
    57%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 26.8°C / 28.9°C
    1 BF
    34%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 26.4°C / 26.8°C
    2 BF
    41%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 26.8°C / 27.7°C
    2 BF
    51%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    0 BF
    88%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 30.7°C / 31.9°C
    3 BF
    22%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    31°C 26.5°C / 31.6°C
    3 BF
    31%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 23.2°C / 23.8°C
    5 BF
    62%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 28.4°C / 32.1°C
    2 BF
    20%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 23.3°C / 24.9°C
    3 BF
    48%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.5°C / 28.9°C
    3 BF
    59%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 28.0°C / 28.0°C
    0 BF
    39%

ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΜΠΕΚΕΤ, Προυστ, Μετάφραση-Εισαγωγή-Επίμετρο: Θωμάς Συμεωνίδης, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2020, Σελ. 152 | ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΜΠΕΚΕΤ, Μέρφυ, Μετάφραση: Ελεάννα Πανάγου, Υψιλον, 2020, Σελ. 272

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Στα ίχνη του πρώιμου Μπέκετ

  • A-
  • A+

Τον Σεπτέμβριο του 1928 ο εικοσιδυάχρονος Μπέκετ πηγαίνει από το Δουβλίνο στο Παρίσι για να διδάξει αγγλικά στην Ecole Normale Superieure (ENS). Εκεί θα συναναστραφεί πολλούς διανοούμενους και λογοτέχνες της εποχής, μεταξύ των οποίων και τον Τζέιμς Τζόις. Ο Τζόις θα δώσει την ευκαιρία στον Μπέκετ –που μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν είχε εκδώσει τίποτα– να γράψει το πρώτο του κριτικό δοκίμιο με τίτλο Δάντης… Μπρούνο. Βίκο… Τζόις, το οποίο θα δημοσιευτεί την επόμενη χρονιά, ενώ σύντομα θα γράψει και το πρώτο του διήγημα με τίτλο Assumption. Το λάκτισμα όμως για τη συγγραφή του δοκιμίου με τίτλο Προυστ θα το δώσει το 1930 ένας διαγωνισμός ποίησης στον οποίο βραβεύτηκε ένα ποίημά του, το «Whoroscope». Οι διοργανωτές του διαγωνισμού, ενθουσιασμένοι με το ποίημα, ανέθεσαν στον Μπέκετ να γράψει για λογαριασμό των εκδόσεων Chatto & Windus μια μονογραφία για τον Μαρσέλ Προυστ. Παρ’ όλο που στο δοκίμιο αυτό δεν περιλαμβάνεται πίνακας περιεχομένων ούτε τηρείται ο συνήθης χωρισμός σε κεφάλαια, διαφαίνεται η αρχιτεκτονική του, καθώς περνά από ενότητα σε ενότητα ακολουθώντας έναν ρέοντα –κι ενίοτε χειμαρρώδη– λόγο κι εκβάλλοντας, με αφορμή τον Προυστ, στη διατύπωση των δικών του φιλοσοφικών, λογοτεχνικών κι αισθητικών θέσεων.

Συναντάμε λοιπόν στην πορεία της ανάγνωσης σκέψεις γύρω από την «ηθελημένη» και την «αθέλητη» μνήμη, τη διπλή όψη –καθηλωτική αλλά και θεραπευτική– της συνήθειας, τη «ζωγραφική» πολλαπλότητα με την οποία εμφανίζεται η Αλμπερτίν (η ηρωίδα με την οποία είναι ερωτευμένος ο αφηγητής στο Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο) που καθρεφτίζει τη ρευστότητα του προσώπου μέσα στον χρόνο. Βρίσκουμε επίσης σκέψεις γύρω από την αγάπη και τη φιλία καθώς και –το πλέον ίσως σημαντικό στην πορεία της συλλογιστικής αυτού του δοκιμίου– τον ρόλο της τέχνης ως φορέα νοήματος. Πρόκειται στο σύνολό του για κείμενο πυκνό, με χρήση ενός μακροπερίοδου, συχνά μεταφορικού λόγου, που συνενώνει δοκιμιακές αλλά και λογοτεχνικές αρετές και φανερώνει τη θεωρητική κατάρτιση του Μπέκετ καθώς και τις επιρροές του από την αναδυόμενη επιστήμη της ψυχανάλυσης. Τόσο η μετάφραση όσο και το εισαγωγικό σημείωμα και το επίμετρο του Θωμά Συμεωνίδη συμβάλλουν καίρια στην ανάδειξη της συνομιλίας του Μπέκετ με το εμβληματικό έργο του Προυστ.

Λίγα χρόνια μετά, η δημιουργικότητα του Μπέκετ, με τις διανοητικές ζυμώσεις που τελούνται στο κέντρο της, βρίσκεται σε αναβρασμό: «Θαρρείς και το μυαλό είναι γεμάτο γάλα που και η ελάχιστη πράξη ενδιαφέρουσας σκέψης το έφερε σε σημείο βρασμού. Τότε δεν μπορείς τίποτε άλλο να κάνεις παρά να τραβήξεις με βιάση την κατσαρόλα. Ξέρεις τον πανικό που προκαλεί το γάλα που κοχλάζει», εξομολογείται ο ίδιος σε επιστολή του. Είναι γνωστό ότι ο Μπέκετ υπέφερε από κρίσεις πανικού, όμως στη συγκεκριμένη περίσταση οι ζυμώσεις αυτές δεν προκάλεσαν κάποιο απειλητικό ξεχείλισμα της κατσαρόλας αλλά κατέληξαν στη δημιουργία του Μέρφυ, του πρώτου του μυθιστορήματος, που μετά από διαδοχικές αρνήσεις και απορρίψεις, κατάφερε να βρει τον δρόμο του προς την έκδοση. Ο κεντρικός, ομώνυμος ήρωας είναι ένας Ιρλανδός που ζει στο Λονδίνο και στην πρώτη σκηνή τον βλέπουμε να κάθεται γυμνός και να λικνίζεται σε μια κουνιστή πολυθρόνα, δεμένος σε αυτήν με εφτά μαντίλια. Πρόκειται για μια εικόνα ενδεικτική των προθέσεων του συγγραφέα να μιλήσει για τον εγκλεισμό, ένα από τα κυρίαρχα θέματα του βιβλίου, και μάλιστα τον αυτοεγκλεισμό, την αυτοαιχμαλωσία, αφού ο ίδιος ο Μέρφυ έχει δέσει τον εαυτό του. Γιατί όμως; «Καθόταν στην πολυθρόνα του, επειδή αυτό τον ικανοποιούσε! Κατ’ αρχάς ικανοποιούσε το σώμα του, το κατεύναζε. Κι έπειτα ικανοποιούσε τον νου του, τον απελευθέρωνε. Γιατί μόνο όταν το σώμα του είχε κατευναστεί, μπορούσε να ζωντανέψει ο νους του, όπως περιγράφεται στο έκτο κεφάλαιο. Και η ζωή μέσα στον νου του τον ικανοποιούσε, τον ικανοποιούσε όσο δεν λέγεται». Η ζωή «μέσα στον νου» και η ζωή έξω από αυτόν, ο εσωτερικός μικρόκοσμος και ο εξωτερικός μεγάλος κόσμος, είναι ένα από τα δίπολα που ορίζουν τα τεκταινόμενα στο μυθιστόρημα, το οποίο, κατά τη γνώμη μου, αποκτά πολύ ενδιαφέρον όταν ο Μέρφυ, παρακινημένος από την αγαπημένη του Σίλια (μια πρώην πόρνη με καλή καρδιά, σαν αυτές που αργότερα θα ξανασυναντήσουμε στο έργο του Μπέκετ), θα αφήσει με μεγάλη δυσθυμία την κατάσταση της προσφιλούς του απραξίας για να πάει να δουλέψει σε ένα ίδρυμα φρενοβλαβών. Εκεί ο Μέρφυ θα αναγνωρίσει στο πρόσωπο των νοσούντων συγγενικές με αυτόν ψυχές, που έχουν αφήσει έξω απ’ την κλειδωμένη πόρτα του νου την εξωτερική πραγματικότητα, δίνοντας –σε ακραίες περιπτώσεις– μια εικόνα απουσίας κι από το ίδιο τους το σώμα. Παράλληλα με την εξέλιξη της ιστορίας του κεντρικού ήρωα συναντάμε και μια κουστωδία δευτερευόντων προσώπων που ο ένας κυνηγά την ουρά του άλλου σε ένα μάταιο και αδιέξοδο ερωτικό γαϊτανάκι. Αν και πρώιμο, το μυθιστόρημα αυτό περικλείει εν σπέρματι πολλά από τα χαρακτηριστικά για τα οποία θα διακριθεί στη συνέχεια το έργο του νομπελίστα Ιρλανδού πεζογράφου και δραματουργού: ιδιότυπο χιούμορ, φιλοσοφικό υπόβαθρο, ήρωες ενίοτε επίπεδους σαν μαριονέτες, χρήση τεχνικών της παρωδίας, διαλόγους ποτισμένους στο παράδοξο, σφιχτό εναγκαλισμό του κωμικού στοιχείου με το τραγικό, υποτυπώδη πλοκή και υποβλητική έξοδο που εδώ λαμβάνει χώρα σε δύο σκηνές: αφενός σ’ ένα μπαρ όπου, μετά από πάλη μεθυσμένων, η τέφρα του Μέρφυ πέφτει και σκορπίζεται στο βρόμικο δάπεδο, και αφετέρου στο Χάιντ Παρκ, με την ανύψωση ενός χαρταετού, συμβόλου της απελευθέρωσης από τη βαρύτητα των εγκόσμιων. Η μετάφραση της Ελεάννας Πανάγου αποδίδει με ενάργεια το ύφος του κειμένου και οι λεπτομερείς σημειώσεις της βοηθούν στην κατανόηση των διακειμενικών αναφορών και των λογοπαίγνιων που διαστίζουν το μυθιστόρημα.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ηχώ της πολυφωνίας
Το προσωπικό ύφος της Φάντη με τις καλά χωνεμένες επιρροές δημιουργεί ένα ενιαίο πλαίσιο εντός του οποίου εκπέμπουν όλα τα διηγήματα, καθιστώντας τά μεταξύ τους όρια δυσδιάκριτα, εντείνοντας την ηχώ της...
Η ηχώ της πολυφωνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα μπλουζ του Μπέριμαν
Η έκδοση, προϊόν πολυετούς εργασίας, είναι μια καλή ευκαιρία να πάρουμε εκείνη τη γενναία ανάσα και να βουτήξουμε στην άβυσσο αυτού του εξαιρετικά ιδιοσυγκρασιακού δημιουργού της μεταπολεμικής αμερικανικής...
Τα μπλουζ του Μπέριμαν
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Δοκιμές περιπλάνησης σε εαυτό και κόσμο
Μεθοδολογικά, ο Σινιόσογλου προσαρμόζει συνειδητά το είδος της γραφής του στα υλικά και στους σταθμούς μιας διακριτής γενεαλογίας σωματικής γραφής και αναμέτρησης με την ασθένεια του εαυτού και των...
Δοκιμές περιπλάνησης σε εαυτό και κόσμο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μεταξύ Ουκρανών και Ρώσων
Ωστόσο, δεν αποτελεί μια λογοτεχνία ίσων αποστάσεων: είναι περισσότερο ένα πεδίο φωνών που δεν αγνοούν το πολιτικό, ούτε το κρύβουν κάτω από το χαλί, αλλά το τονίζουν με πλάγιες πινελιές.
Μεταξύ Ουκρανών και Ρώσων
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μεταποίηση πικρής αυτοσυνειδησίας
Η μεταποίηση της πικρής αυτοσυνειδησίας σε ποίηση γίνεται χωρίς ωραιοποιημένο λόγο, με λεξιλόγιο κοινό, απροκάλυπτο, με εικόνες κάποτε σκληρές όπου η φθορά δηλώνεται σωματικά.
Μεταποίηση πικρής αυτοσυνειδησίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας