• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 28.8°C / 34.5°C
    2 BF
    35%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 26.4°C / 29.9°C
    1 BF
    38%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    31°C 30.0°C / 32.6°C
    3 BF
    66%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.9°C / 27.5°C
    1 BF
    50%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.6°C / 24.9°C
    4 BF
    38%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    28°C 25.1°C / 30.3°C
    1 BF
    45%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    25°C 24.0°C / 26.7°C
    0 BF
    29%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    30°C 29.6°C / 30.7°C
    2 BF
    36%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.8°C / 30.4°C
    2 BF
    75%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.9°C / 27.9°C
    2 BF
    69%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    30°C 29.4°C / 30.8°C
    3 BF
    54%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 25.6°C / 27.3°C
    3 BF
    65%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.9°C / 28.9°C
    2 BF
    69%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 28.5°C / 29.9°C
    0 BF
    37%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    29°C 28.5°C / 30.1°C
    2 BF
    35%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.7°C / 29.8°C
    4 BF
    71%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 30.2°C / 34.7°C
    3 BF
    27%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.9°C / 27.7°C
    2 BF
    63%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 25.8°C / 30.2°C
    4 BF
    49%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.8°C / 25.8°C
    3 BF
    22%

Σάμιουελ Μπέκετ  Ζιλ Ντελέζ

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Εικόνες του Μπέκετ

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Υπήρξε αρκετά γνωστή η σχεδόν σωματική αποστροφή του Ζιλ Ντελέζ για το θέατρο και την αμεσότητα των δρωμένων του, απότοκο ίσως όχι μόνο της «αντικοινωνικής» ιδιοσυγκρασίας του φιλοσόφου, αλλά και μιας ριζικά αντιεποπτικής θεωρίας που προσπάθησε με συγκινητική συνέπεια να φτάσει στα απώτατα όρια της εμπειρίας και της εννοιολογικής αποτύπωσής της.

Αναμενόμενα, λοιπόν, στο μικρό του δοκίμιο με τίτλο Ο εξαντλημένος (μεταφερμένο έξοχα στα ελληνικά από τη Ροζαλί Σινοπούλου), ο Ντελέζ καταπιάνεται με τον πιο αντιδραματικό συγγραφέα του νεότερου θεάτρου, τον Σάμιουελ Μπέκετ, προλογίζοντας τα σύντομα τηλεοπτικά έργα του τελευταίου με σκοπό να τα κάνει βάση μιας ερμηνείας, αν όχι όλου του μπεκετιανού έργου, πάντως της βαθύτερης πρόθεσής του, η οποία, σύμφωνα με τον Ντελέζ, τείνει στην υπέρβαση κάθε προπύργιου της βιωμένης εμπειρίας: της γλώσσας, της φωνής, της διάκρισης/συσχέτισης εαυτού-άλλου, ακόμα και της αναπαράστασης ενός οποιουδήποτε αντικειμένου.

Η ανάλυση του Ντελέζ για τα τέσσερα τηλεοπτικά δρώμενα του Μπέκετ [Τρίο του φαντάσματος, 1975· …μόνο τα σύννεφα…, 1976· Nacht und Träume (Νύχτα και όνειρα), 1982· Κβαντ, 1982] ερείδεται σε μια ακραιφνώς ντελεζιανή, αντιαριστοτελική θέση: την ιδέα της εξάντλησης ως πλήρους κατάλυσης κάθε δυνατότητας (και όχι μόνο κατάλυσης κάθε πραγμάτωσης, όπως ορίζει ο Ντελέζ την κούραση), ακριβώς μέσω της εκδραμάτισης της τελευταίας ως τέτοιας. Ξεκινά έτσι, στον Μπέκετ του Ντελέζ, μια διαλεκτική που αναπτύσσεται σε τρεις «γλώσσες» – ισάριθμες και ολοένα πιο ριζοσπαστικές απόπειρες ξεπεράσματος του πεδίου δυνατοτήτων που αποτελεί η ίδια η γλώσσα: τη γλώσσα Ι (των μυθιστορημάτων), «αυτή την ατομική, διαζευκτική, κομμένη, κομματιασμένη γλώσσα, στην οποία η απαρίθμηση αντικαθιστά τις προτάσεις και οι συνδυαστικές σχέσεις τις συντακτικές σχέσεις» (σελ. 17)· τη γλώσσα ΙΙ (επίσης των μυθιστορημάτων, αλλά και του θεάτρου και, κυρίως, του ραδιοφώνου), γλώσσα όχι πια των ονομάτων, αλλά των φωνών και των ροών· και τη γλώσσα ΙΙΙ (της τηλεόρασης), όπου ονόματα, φωνές-ροές, εαυτοί και άλλοι, κάθε ιδέα ενός «δυνατού κόσμου», με μια κουβέντα, ξεπερνιέται για να εκφραστούν «εμμενή όρια που δεν σταματούν να μετατοπίζονται, χάσματα, τρύπες ή σκισίματα τα οποία δεν είχαμε αντιληφθεί» (σελ. 21).

Η γλώσσα ΙΙΙ, το ιδίωμα των τηλεοπτικών έργων του Μπέκετ, λειτουργεί κατά τον Ντελέζ με χώρους που εξαντλούνται σε, και από, στάσεις και κινήσεις οι οποίες προσεγγίζουν το μπαλέτο (Κβαντ), με εικόνες που έχουν αποκολληθεί από τα αντικείμενά τους για να γίνουν διαδικασίες (Τρίο του φαντάσματος), «κάτι σαν το χαμόγελο χωρίς γάτα του Λιούις Κάρολ (σελ. 44), ξανά με χώρους-άδυτα όπου τώρα οι χαρακτήρες φτιάχνουν τις εικόνες σαν εκ-πνοές υπό εξαφάνιση (…μόνο τα σύννεφα…), και, τέλος, με ένα καφκικό όνειρο αϋπνίας (Nacht und Träume) στο οποίο ο χώρος και η εικόνα αναιρούνται επαναληπτικά στη μελωδία και τη σιωπή. «Ο Μπέκετ ανεχόταν όλο και λιγότερο τις λέξεις», πιστεύει ο Ντελέζ, και η τηλεόραση του επιτρέπει εν μέρει «να υπερνικήσει την κατωτερότητα των λέξεων» έτσι ώστε να εμφανιστεί τελικά «αυτό που ελλοχεύει από πίσω» (σελ. 54-55): η υπερ-ρεαλιστική, χαίνουσα ύλη τους, οι διεπαφές τους με τις πολλαπλές, μη νοηματικές εκδοχές του καθαρού λέγειν και της καθαρής δείξης.

Από τη γνωσιακή φιλοσοφία του Ντελέζ μέχρι το τηλεοπτικό θέατρο του Μπέκετ, η διαδρομή φαντάζει πιθανόν μικρότερη και πιο συνεχής απ’ ό,τι είναι πραγματικά. Αν αληθεύει ότι το παλαιόθεν διακηρυγμένο ενδιαφέρον του Μπέκετ για ένα αντικείμενο που γίνεται «πηγή χαράς» όταν «συλλαμβάνεται ως συγκεκριμένο και μοναδικό, απομονωμένο και ανεξήγητο στο φως της άγνοιας, απαλλαγμένο από το βέτο που έχει θέσει η συνήθεια σε αυτή τη μορφή αντίληψης» (Προυστ, 1930, μτφρ. Θ. Συμεωνίδης, εκδ. της Εστίας) συνάδει με την ντελεζιανή γνωσιολογία, παραμένει συγχρόνως αμφίβολο αν μια ρηματική εννοιολογική σκευή που αναπλάθει κοπιαστικά εκείνη της φυσικομαθηματικής επιστήμης, επιζητώντας να παραμερίσει όσο περισσότερο γίνεται τις «κατώτερες» λέξεις, είναι η καταλληλότερη για να εκπληρώσει το ζητούμενο.

Η εικονοπλασία του ύστερου Μπέκετ έχει απεναντίας περισσότερα κοινά με την πρόζα ενός Κάφκα απ’ όσα θα ήθελε να παραδεχτεί ο φιλόσοφος: η βιντεοσκοπημένη (και κατά μόνας ιδωμένη) εξάντληση του πεδίου του δυνατού θα μπορούσε να θεωρηθεί τότε η αντεστραμμένη, θετική εκδοχή μιας μυθοπλασίας του αρνητικού της οποίας οι χαρακτηριστικές μορφές, παραμορφωμένα θύματα μιας αλλοτριωμένης συνήθειας, βρίσκουν λύτρωση επί της οθόνης. Από αυτή την άποψη, υπάρχει ένα είδος αλληλεγγύης με τους καταπιεσμένους που αψηφά τα ειδολογικά στεγανά και το οποίο η φιλοσοφία καλείται να ενστερνιστεί εγκαταλείποντας την πρωτοκαθεδρία των εννοιών της – όπως υποδειγματικά κάνει εδώ ο Ντελέζ.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο λυρικός κόσμος της Λουίζ Γκλικ
Το 2020 ήταν η χρονιά κατά την οποία η Αμερικανίδα ποιήτρια Λουίζ Γκλικ (Louise Glück, γενν. 1943) τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ για το σύνολο του έργου της. Το γεγονός αυτό αποτέλεσε την αφορμή να γίνει η...
Ο λυρικός κόσμος της Λουίζ Γκλικ
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Με τη δύναμη του ακαριαίου
Σε ένα καλαίσθητο τομίδιο των εκδόσεων Μελάνι και με τίτλο Μαθήματα δημιουργικής γραφής, κυκλοφόρησε η νουβέλα της Κλαίτης Σωτηριάδου. Η Αγγελική Πεχλιβάνη, εκπαιδευτικός έμπειρη και δραστήρια, έδωσε το...
Με τη δύναμη του ακαριαίου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Χαρτογραφώντας τον θεατρικό νεοελληνικό μονόλογο
Το βιβλίο της αναπληρώτριας καθηγήτριας στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών της Πάτρας, Λίνας Ρόζη, εξετάζει ένα φαινόμενο το οποίο έχει γίνει ορατό εδώ και χρόνια από την κριτική και το κοινό: την κατακόρυφη αύξηση...
Χαρτογραφώντας τον θεατρικό νεοελληνικό μονόλογο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι κεραίες της ασπόνδυλης εποχής μας
Σήμερα, ο πανεπιστημιακός, φιλόλογος και κριτικός λογοτεχνίας Κώστας Καραβίδας (πιάνοντας το νήμα του Α. Σαΐνη για τον Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλο), μας επανασυστήνει εποπτικά τον πεζογράφο Δημήτρη Νόλλα.
Οι κεραίες της ασπόνδυλης εποχής μας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κίνηση Λάρκιν
«Το κρυφό μου μειονέκτημα είναι πως δεν είμαι αρκετά καλός, όπως και όλοι οι άλλοι. Ποτέ μου δεν υπήρξα διδακτικός, δεν προσπάθησα να κάνω την ποίηση να εξυπηρετήσει κάτι. Την περίμενα να έρθει με οποιαδήποτε...
Κίνηση Λάρκιν
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι παρρησιαστές της Βαϊμάρης
Ο Κουρτ Τουχόλσκι (1890-1935), δημοσιογράφος, εκδότης, ποιητής και κριτικός του γερμανικού μεσοπολέμου, αντιπροσωπεύει μια συγγραφική «γενιά» παραγνωρισμένη πια.
Οι παρρησιαστές της Βαϊμάρης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας