• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    19°C 17.8°C / 21.1°C
    3 BF
    59%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 17.8°C / 20.6°C
    4 BF
    49%
  • Πάτρα
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 14.4°C / 21.0°C
    3 BF
    60%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    16°C 12.2°C / 19.0°C
    1 BF
    37%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 17.0°C / 17.0°C
    2 BF
    77%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.4°C / 21.1°C
    2 BF
    51%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 16.0°C / 16.0°C
    4 BF
    44%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 16.7°C / 21.0°C
    3 BF
    60%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 18.3°C / 22.0°C
    2 BF
    73%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 20.0°C / 20.0°C
    3 BF
    68%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.0°C / 21.0°C
    4 BF
    56%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    2 BF
    82%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 22.0°C / 22.0°C
    2 BF
    68%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.0°C / 20.0°C
    1 BF
    55%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    17°C 15.6°C / 18.3°C
    1 BF
    70%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 22.0°C / 22.2°C
    2 BF
    60%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 16.0°C / 16.7°C
    3 BF
    82%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 20.0°C / 20.0°C
    2 BF
    56%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 19.4°C / 19.4°C
    2 BF
    57%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 16.0°C / 16.0°C
    4 BF
    44%
Αναζητώντας τον μίτο στον πατρικό λαβύρινθο

ΝΙΚΟΣ ΔΑΒΒΕΤΑΣ. Αντρες χωρίς άντρες. Πατάκης, 2020. Σελ. 235

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αναζητώντας τον μίτο στον πατρικό λαβύρινθο

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Στην αφετηρία του βιβλίου, κατά το συγγραφικό σημείωμα, μια ασήμαντη μνεία σε αποχαρακτηρισμένο έγγραφο. Κάποιος έμμισθος συνεργάτης της Ασφάλειας επί δικτατορίας αποτάχθηκε «λόγω ομοφυλοφιλίας». Γνωρίζοντας πολύ καλά την εποχή, ο συγγραφέας δεν ολιγώρησε σε καμία εξακρίβωσή της προκειμένου να φανταστεί κίνητρα και να συμπληρώσει με μυθοπλαστική αληθοφάνεια τα κενά της ισχνής βιογραφίας του άγνωστου «Χ. Λ.».

Λιτό μυθιστόρημα, στακάτο ύφος, ευρηματική πλοκή, πολυφωνική αφήγηση, αγχωτικός ρυθμός, σε απόλυτο συντονισμό με το συγκλονιστικό περιεχόμενο! Αρπάζει τον αναγνώστη από την ερωτική κορύφωση της εισαγωγικής σκηνής και αιχμαλωτίζει την προσοχή του μέχρι τη λυτρωτική, αγαπητική κάθαρση του τέλους! Αβολο θέμα, το οποίο, προφανώς, στα χέρια κάποιου άλλου λιγότερο έμπειρου συγγραφέα θα είχε εκτραπεί, ιδιαίτερα τις τηλεοπτικά κατευθυνόμενες μέρες μας, σε σαπουνόπερα.

Ωστόσο, ο Νίκος Δαββέτας μάς έχει συνηθίσει σε στιβαρές και ιστορικά ακριβείς καταβυθίσεις στο παρελθόν, βάζοντας συχνά τους χαρακτήρες του σε τροχιές αναζήτησης ταυτότητας και κατανόησης των ιστορικών στρεβλώσεων οι οποίες συνέθλιψαν τους προγόνους τους. Από το Θήραμα (2004) ώς τη δημοσιογραφική έρευνα για τους ξεχασμένους φόνους του Εμφυλίου στο Λευκή πετσέτα στο ρινγκ (2006) και από τις σκοτεινές ιστορίες της Εβραίας νύφης (2009) ώς τον Ζωγράφο του Μπελογιάννη (2013).

Στο φόντο πάντα η Ιστορία, και ο συγγραφέας, σε ρόλο σκηνογράφου, τακτοποιεί το ιστορικό σκηνικό. Σε πρώτο πλάνο, οι μυθιστορηματικοί χαρακτήρες του, ήρωες ή και πιο συχνά αντιήρωες, πολύπλοκα ανθρώπινα όντα, γεμάτα αντιφάσεις, αντινομίες και αδυναμίες. Αλλοτε «μαριονέτες», με σπασμένους σπάγκους, αθύρματα της μοιραίας ιστορικής περιδίνησης, άλλοτε κυριολεκτικά θρύμματα στις μυλόπετρες της Ιστορίας. Καθόλου τυχαία, το μυθιστόρημα αρχίζει με μια ανάμνηση του 1944 και τον οικογενειακό αλευρόμυλο να αλέθει κόκαλα, την ώρα που το χιόνι πέφτει πάνω σε ζώντες και νεκρούς.

Δυο φίλοι, λοιπόν, και οι δύο συγγραφείς, διασταυρώνουν τις αφηγήσεις τους, κοντράρονται με ασκήσεις ύφους, αλληλοκαθρεφτίζονται και αλληλοϋποκαθίστανται. Ο πρώτος, από αριστερή οικογένεια, έχασε νεαρός τον πατέρα του σε ατύχημα, και σήμερα φυτοζωεί στην Αθήνα της κρίσης. Αυτός εκτελεί χρέη βασικού αφηγητή, ιδανικός ακροατής της ιστορίας («πραγματικής και κατασκευασμένης») του δεύτερου.

Ο τελευταίος, συντηρητικής καταγωγής, σταδιοδρομεί από καιρό με το επίθετο της μητέρας του στα Παρίσια ως «αυτοδημιούργητος μέτοικος» συγγραφέας («μπολιάζοντας με την ευαισθησία της “αριστερής όχθης”» τη λογοτεχνία του νουάρ), και στο τώρα της αφήγησης αναγκάζεται να λύσει, επιτέλους, το παζλ της ζωής του, συλλέγοντας πάνω από τον ετοιμοθάνατο πατέρα του τα τυχαία «θραύσματα» της πατρικής μνήμης. Αλίμονο, αυτά δεν επιβεβαιώνουν απλώς, με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες, το ήδη γνωστό ακροδεξιό παρελθόν του, αλλά αποκαλύπτουν και την κρυφή ερωτική του απόκλιση.

Η συγκλονιστική αποσπασματική αναδρομή του ετοιμοθάνατου, που ακολουθεί το νήμα των μετακομίσεών του από σπίτι σε σπίτι, θα ξεκινήσει από το 1944, όταν ακόμα «οι βόμβες αλλάζουν τη ρυμοτομία της πόλης», και συμβαδίζει με όλα τα ιστορικά γεγονότα που συγκλόνισαν την ελληνική κοινωνία φωτίζοντας την ιστορία της προβληματικής οικογένειας ενός μόνιμα απόντος παρακρατικού και ομοφυλόφιλου πατέρα και μιας μόνιμα μπουκωμένης στα χάπια, καταθλιπτικής αριστερής μητέρας.

Το σχήμα είναι γνωστό: η απόπειρα να διαλύσει τις ομίχλες της προσωπικής ιστορίας, να ψηλαφήσει την αληθινή εικόνα του πατέρα και να δει κάτω από το «προσωπείο» του και τη δική του μορφή, θα τον φέρει αναπόφευκτα αντιμέτωπο με την ίδια την Ιστορία, τον χώρο όπου συγκατοικούν η προσωπική και η συλλογική μνήμη.

Περίεργα ντοκουμέντα, ανεξήγητες φωτογραφίες, επιλεκτικές αναμνήσεις, απωθημένες μνήμες, διαθλασμένες αφηγήσεις από στόμα σε στόμα ή δημιουργημένες στην πάροδο του χρόνου, καθώς και η λογοτεχνική τους αποτύπωση στις διηγηματικές δοκιμές των δύο φίλων-συγγραφέων δυσχεραίνουν κάθε απόπειρα κατανόησης. Τι θα συμβεί όταν η έρευνα θα αμφισβητήσει τυχαία ακόμα και το γνήσιο της πατρότητας; Η αναζήτηση πρέπει να φτάσει στις απαρχές και στην οδυνηρή ανασύσταση σχεδόν προγλωσσικών εικόνων, μέχρι αυτή την πρωταρχική ακουστική μνήμη («που ολοένα επανερχόταν σαν μουσική φάλτσα, αιχμηρή, παράταιρη») που θα λάμψει σε μια λυτρωτική στιγμή αποκαλυπτικής αυτοσυνειδητοποίησης στις τελευταίες σελίδες.

Ο Κούντερα θα έλεγε «ποιητικός διαλογισμός για την ύπαρξη», γιατί παρά τα συνταρακτικά πολιτικά γεγονότα που μπορούν να τροφοδοτήσουν κάθε είδους ιστορικές και ιδεολογικές ερμηνείες (ο Εμφύλιος κενός ιδεολογικού περιεχομένου), παρά τον εντελώς χρονολογημένο ιστορικό χρόνο που αγκιστρώνει την ιστορία στην εποχή του (από το τέλος της Κατοχής ώς τη μεταπολίτευση, και από κει μέχρι την οικονομική κρίση), το μυθιστόρημα εξερευνά τη ζοφερή ανθρώπινη εμπειρία και την άβυσσο των ανθρώπινων συναισθημάτων σε συνθήκες in extremis.

Δίπλα στις προφανείς, καλοστημένες και λειτουργικές, διακειμενικές αναφορές, στο άδειο Κιβώτιο του Αλεξάνδρου, για παράδειγμα, ή την ευρηματική αντιστροφή της υπεράσπισης της πατρικής μορφής στον Κάφκα, θα τολμούσα να πω ότι, παρά τις διαφορές στον τόνο και τη δραματικότητα, το ανασκάλεμα της ιστορικής μνήμης μέσα από αναδρομές σε ατομικές ιστορίες και πάθη μού θύμισε τα «νουάρ» ιστορικά ψυχογραφήματα του μινιατουρίστα Γάλλου μυθιστοριογράφου Μοντιανό.

Συγκλονιστικές μεγάλες ιστορίες αναζήτησης της ταυτότητας, στριμωγμένες με άνεση και φυσικότητα στις απολύτως απαραίτητες σελίδες, όπως, π.χ., στη Μικρή Μπιζού (Πόλις, 2013). Και εκεί, στον Μοντιανό, κυριαρχεί η οιδιπόδεια αναζήτηση της ταυτότητας που οδηγεί σε αποκαλύψεις, ενώ εδώ η αφήγηση αρχίζει με την αποκάλυψη. Παρ’ όλα αυτά, διαρκεί σε όλο το βιβλίο. Γιατί την αποκάλυψη πρέπει να ακολουθήσει η συγχώρεση ή τουλάχιστον η καταλλαγή που φέρνει η αγάπη και η κατανόηση ότι συχνά στη ζωή των «καθημερινών» ανθρώπων «πρώτη αποστολή είναι η επιβίωση»…

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ασκήσεις παρατήρησης στη θολή ζώνη εξουσίας και επιτήρησης
Στην καρδιά του Μπουένος Αϊρες βρίσκεται το Εθνικό Κολέγιο. Παλαιότερα, είχε την ονομασία Κολέγιο των Ηθικών Επιστημών και, ακόμα παλαιότερα, Βασιλικό Κολέγιο του Σαν Κάρλος. Κάποτε ήταν μόνο αρρένων, τώρα...
Ασκήσεις παρατήρησης στη θολή ζώνη εξουσίας και επιτήρησης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εγκάρσιος χρόνος
Ενα σπίτι στο Βρανδεμβούργο, έξω από το Βερολίνο, στην όχθη της λίμνης Scharmützel, που είναι γνωστή και ως «Θάλασσα της Μαρκ», είναι το σκηνικό του μυθιστορήματος Δοκιμασία της Τζέννυ Ερπενμπεκ.
Εγκάρσιος χρόνος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Γυμνή μυθοπλαστική αυτοβιογραφία
Η ειλικρίνεια οφείλει να προηγηθεί από οτιδήποτε άλλο σ' αυτό το κείμενο· στη θέα της Ανησυχίας, ο ορίζοντας προσδοκιών χαράχτηκε μεμιάς: ένα -ακόμα- ντοκουμέντο για τον σπουδαίο σκηνοθέτη Ινγκμαρ Μπέργκμαν,...
Γυμνή μυθοπλαστική αυτοβιογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Διακριτές ποιητικές φωνές
Πρόσφατο ενδιαφέρον δείγμα αποτελεί το βιβλίο της Μαρίας Μπλάνα Στη ρωγμή του τσιμέντου, η πόλη με τον τρόπο του χάικου. Η Τώνια Τζιρίτα Ζαχαράτου, στην τρίτη μόλις δεκαετία της ζωής της, κάνει την παρθενική...
Διακριτές ποιητικές φωνές
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο χριστιανός Κυριάκος Χαραλαμπίδης
Ο Μαργαρίτης, με άλλα λόγια, στις 556 σελίδες του επιβλητικού σε όγκο βιβλίου του ποιεί ένα πλατύ χαμόγελο και το απευθύνει από καρδιάς στον ποιητή Χαραλαμπίδη, την πηγή του έρωτα (εξ ου και ο τίτλος του...
Ο χριστιανός Κυριάκος Χαραλαμπίδης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το δώρο της σκληρής ευτυχίας
Ο Γιώργος Μητάς έκανε την εμφάνισή του στα γράμματα πριν από δέκα χρόνια με τις Ιστορίες του Χαλ (Κίχλη, 2011), μια σύνθεση από τρία εκτενή διηγήματα που απέσπασαν θερμές κριτικές και του προσκόμισαν το...
Το δώρο της σκληρής ευτυχίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας