Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Σπουδή παραβίασης ορίων

ΡΕΑ ΓΑΛΑΝΑΚΗ. Διηγήματα. Καστανιώτης, 2020. Σελ. 176

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Σπουδή παραβίασης ορίων

  • A-
  • A+

Αναγκαία η εκδοτική πρωτοβουλία να κυκλοφορήσουν σε έναν συλλεκτικό τόμο όλα τα διηγήματα της πολυβραβευμένης Ρέας Γαλανάκη, που έχουν δημοσιευτεί είτε σε συλλογές, είτε σε εφημερίδες και λογοτεχνικά περιοδικά από το 1984 έως το 2018. Ο βασικός κορμός αποτελείται από τη συλλογή διηγημάτων με τίτλο «Ενα σχεδόν γαλάζιο χέρι» που, αν και τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος (2005) και στη συνέχεια ανατυπώθηκε αρκετές φορές, σήμερα είναι πλέον εξαντλημένη.

Το ομώνυμο διήγημα είναι αφιερωμένο στη μνήμη της σκηνοθέτιδος Φρίντας Λιάππα και ξεκινάει ως εξής: «Ονειρεύτηκα πως ήταν βράδυ – και ήταν βράδυ». Στη συνέχεια, με μια αφήγηση που πλέκει όνειρο και αναμνήσεις, η αφηγήτρια, μια γυναίκα της πόλης που βρέθηκε στα «έρημα», στην ησυχία ενός απόκοσμου τοπίου δίπλα στο νερό, βιώνει ένα αποκαλυπτικό όραμα: «Ανεμοστρόβιλος πέρασε πάνωθέ μου.

Ξύπνησε ταραγμένο το νερό κι άρχισε να κλαίει. Του είπα: ‘Μην κλαις’. Και ησύχασε. Είπα ‘μην κλαις’ κι αμέσως φάνηκες. Πάλι μακριά ξανθά μαλλιά, λευκό, σχεδόν γαλάζιο, δέρμα, μαύρο το βλέμμα σου. Μόνο που αντί για τα λιτά, τα σχεδόν αγορίστικα ρούχα της νιότης μας, πέπλα μακριά, ολόλευκα αχνίζανε γύρω από τον υμέναιο της μορφής σου.

Γλίστρησες πάνω στο νερό τη λάμψη σου. Ηρθες απέναντί μου. Απιστη – και όμως είπα: ‘Θεέ μου, πώς μπορεί να έχει τόση μνήμη μια εικόνα;’» Η εκλιπούσα φίλη της απλώνει στη συνέχεια «ένα σχεδόν γαλάζιο χέρι» στα σημεία του ορίζοντα, σκηνοθετώντας πάνω στη λευκή οθόνη του ονείρου, σκηνές του παρελθόντος βίου τους, φαντάσματα συντρόφων, αποχαιρετισμούς αγαπημένων προσώπων, τα δράματα και τα αινίγματα του βίου καθώς «μπορεί κανείς να ξαναζήσει μόνο αυτό που έχει ήδη ζήσει, να ονειρευτεί μόνο αυτό που έχει ήδη ονειρευτεί».

Η μνήμη και η λήθη, ο έρωτας και ο θάνατος, ζευγάρια σε ασφυκτικό εναγκαλισμό, πρωταγωνιστούν και στο διήγημα με τίτλο «Μνήμη του έρωτα, λήθη του έρωτα», που ανοίγει την αυλαία της συλλογής. Εδώ παρακολουθούμε αρχικά τον μύθο ενός νεαρού βοσκού, του Σέλεμνου, που ερωτεύεται τη νύμφη Αργυρά και, όταν χωρίζουν, παρακαλά την Αφροδίτη να τον θανατώσει. Εκείνη τον μεταμορφώνει τότε σε ποταμό της λησμονιάς, από τα νερά του οποίου όποιος πιει ξεχνάει τα βάσανα του έρωτα.

Ο μύθος αυτός στη συνέχεια δίνει τη σκυτάλη σε μια ιστορικοφανή διήγηση: το 1795 ένας Σικελός περιηγητής ψάχνει να βρει τον ποταμό Σέλεμνο, βασισμένος στον εν λόγω μύθο που έχει διαβάσει στον Παυσανία. Την αντίστροφη πορεία, από τον ρεαλισμό προς την άρση του, τον μύθο, ακολουθεί η συγγραφέας στο διήγημα «Τα ορατά και τα αόρατα», όπου μια επίσκεψη σε ένα απομακρυσμένο χωριό της Κρήτης για τις ανάγκες μιας διάλεξης εκβάλλει στην κοίτη του υπερρεαλισμού, καθώς η πραγματικότητα μπολιάζεται με τις μεταμορφωτικές δυνάμεις του θαύματος.

Στον χώρο που ορίζουν οι συντεταγμένες του φανταστικού και της διακειμενικότητας κινούνται δύο από τα πλέον αξιόλογα, κατά τη γνώμη μου, διηγήματα της συλλογής: το «Καινούργιο γεύμα σε παλιό σερβίτσιο» και «Ενας άντρας καμωμένος από λέξεις».

Στο πρώτο η συγγραφέας-αφηγήτρια τοποθετεί το παιδικό της κουκλίστικο σερβίτσιο πάνω σε καρό τραπεζομάντιλο και καλεί σε γεύμα τρεις ήρωες από παλαιότερα δικά της μυθιστορήματα: τη ζωγράφο Ελένη Αλταμούρα-Μπούκουρα, τον Ισμαήλ Φερίκ Πασά και τον Λουί ή Ανδρέα Ρηγόπουλο και συνομιλεί μαζί τους με τη σοβαρότητα που ένα παιδί συνομιλεί με τις κούκλες του, υπενθυμίζοντάς μας την παιγνιώδη φύση κάθε τέχνης, την αντίσταση της λογοτεχνίας στον χρόνο αλλά και την αυθυπαρξία που αποκτά ένας ήρωας ή ένα βιβλίο άπαξ και απομακρυνθεί από τον δημιουργό του.

Στο δεύτερο διήγημα η αφηγήτρια απευθύνεται σε ήρωα άλλου συγγραφέα: στον πρωταγωνιστή του εμβληματικού μυθιστορήματος «Το κιβώτιο», του Αρη Αλεξάνδρου. Η διακειμενικότητα έχει εμποτίσει και το τελευταίο και μακροσκελέστερο διήγημα της συλλογής με τίτλο «Η ιστορία της Ολγας», βασισμένο σε πραγματικό γεγονός: μια μοιχαλίδα φυλακίζεται κι εκεί στη φυλακή γνωρίζει την ελευθερία που μπορεί να σου χαρίσει ο έρωτας και τα γράμματα. Μνημονεύεται συχνά η Αρετούσα, ενώ στο τέλος ανατρέπονται τα στερεότυπα που τη συνοδεύουν.

Στην περίπτωση της Γαλανάκη το μυθικό, υπερρεαλιστικό στοιχείο, τα οράματα, τα όνειρα, όλες οι δυνατές χορογραφίες της φαντασίας ενσωματώνουν τη διαυγή ματιά, τη στέρεη τοποθέτηση των ηρώων μέσα στον ιστορικό και κοινωνικό περίγυρό τους καθώς και την ανάδειξη των ανθρωπιστικών αξιών και αγώνων, την τρυφερότητα απέναντι στους αδύναμους, τους ξένους, τους διαφορετικούς, όπως, λόγου χάρη, στο διήγημα «Οι Κούρδοι της Πάτρας».

Παρά την πολιτική της συνείδηση και τοποθέτηση, η συγγραφέας ποτέ δεν έθεσε την τέχνη της στην υπηρεσία της ιδεολογίας, διατηρώντας την ελευθερία να υπακούει μόνο στους κανόνες που επιβάλλει η λογοτεχνία, σπάζοντας κι αυτούς όταν το απαιτεί η εξέλιξη των εκφραστικών της μέσων. Αλλωστε, όπως έχει δηλώσει και η ίδια, «η λογοτεχνία, εκτός άλλων, είναι μια σπουδή παραβίασης των ορίων. Εκείνων που μας επιβάλλει η καθημερινή ζωή, η εποχή, οι νοοτροπίες, ο εκάστοτε πολιτισμός. Εκεί, στη δυνατότητα παραβίασης, βρίσκεται μάλλον και η βαθύτερη ελευθερία της τέχνης».

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο κύκλος του χρόνου και της αφήγησης
«Ολες οι ευτυχισμένες οικογένειες μοιάζουν μεταξύ τους. Κάθε δυστυχισμένη οικογένεια, όμως, είναι δυστυχισμένη με τον δικό της τρόπο», έγραφε ο Τολστόι στην αρχή της «Αννα Καρένινα» πριν από 150 χρόνια.
Ο κύκλος του χρόνου και της αφήγησης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρυγώντας τον χρόνο
Ενα βιβλίο για όσους ήδη εκτιμούν και αγαπούν τον Γιάννη Μπουτάρη, για όσους δεν τον γνωρίζουν και επιθυμούν να τον γνωρίσουν καλύτερα, για τους σχετικούς με το κρασί αλλά και για όσους δεν γνωρίζουν τα περί...
Τρυγώντας τον χρόνο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σημαντική συμβολή στην ιστοριογραφία του ισπανικού εμφυλίου
Μέσα στο 2020 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Εστία το βιβλίο του Δημήτρη Φιλιππή, επίκουρου καθηγητή στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, το οποίο δυστυχώς δεν γνώρισε την προβολή που του άξιζε λόγω των...
Σημαντική συμβολή στην ιστοριογραφία του ισπανικού εμφυλίου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Χίλια φεγγάρια «εις εαυτόν»
Ο δικός μου λαός είναι λαός της λύπης, περισσότερο απ’ όσους άλλους έχουν ζήσει στη γη. Δεν έχουμε τη λύπη μέσα στις καρδιές μας, την έχουμε στην ιστορία μας.
Χίλια φεγγάρια «εις εαυτόν»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μνήμη, περιπλάνηση, πένθος
Ο Θάνος Γώγος (Λάρισα, γ. 1985) συνεχίζει με τη δίγλωσση έκδοση. Ο Χρήστος Κολτσίδας (Καρδίτσα, γ. 1991) μας παραδίδει το δεύτερο ποιητικό του βιβλίο «Βροχή περασμένη».
Μνήμη, περιπλάνηση, πένθος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας