Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ενα φωτεινό πρόσωπο σε μια σκοτεινή χώρα

Justine Augier. Με ζέση. Η ιστορία της Ραζάν Ζαϊτούνε, Σύριας δικηγόρου. Μετάφραση: Αριάδνη Μοσχονά. Πόλις, 2020. Σελ. 363.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ενα φωτεινό πρόσωπο σε μια σκοτεινή χώρα

  • A-
  • A+

Στα χρόνια του ψυχρού πολέμου, η στοίχιση με την τότε Σοβιετική Ενωση κάποιων αραβικών χωρών, εκτός από τη φαντασιακή αντιιμπεριαλιστική τους θέση, προσέδιδε σ’ αυτές και κάποια υποτιθέμενα προοδευτικά κοινωνικά και πολιτικά χαρακτηριστικά. Η πραγματικότητα όμως ήταν διαφορετική. Ανεξάρτητα από το όποιο «σοσιαλιστικό», εθνικιστικό ή παναραβικό πρόσημό τους, ήταν καθεστώτα ακραία αυταρχικά και αντιδημοκρατικά.

Η Συρία ήταν μία από αυτές τις χώρες, με ένα τέτοιο καθεστώς, το οποίο, παρά τη μεγάλη εξέγερση που ξέσπασε το 2011 εναντίον του και τον εμφύλιο πόλεμο που ακολούθησε, διατήρησε την κυριαρχία του στο μεγαλύτερο μέρος της επικράτειάς του.

Σ’αυτή τη χώρα και τις πόλεις της, μετά την ενηλικίωση και τις νομικές της σπουδές, έζησε και κινήθηκε η ηρωίδα της Γαλλίδας συγγραφέως Ζιστίν Οζιέ και του βιβλίου της «Με ζέση. Η ιστορία της Ραζάν Ζαϊτούνε, Σύριας δικηγόρου». Η αφήγηση της Οζιέ δεν είναι μυθοπλασία, αλλά μια ανασύνθεση της ζωής και της δράσης ενός πραγματικού προσώπου, της δικηγόρου Ραζάν Ζαϊτούνε του τίτλου.

Η Ραζάν υπήρξε μια παθιασμένη ακτιβίστρια υπέρ των δημοκρατικών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Συρία, στην υπηρεσία των οποίων έθεσε εκτός από τη δικηγορική της ιδιότητα και όλη της την ύπαρξη. Γεννημένη το 1977 και μεγαλωμένη σε μια μέση και «μετριοπαθώς» θρησκευόμενη συριακή οικογένεια και με έναν συγγενή φυλακισμένο για μια εικοσαετία από το καθεστώς των Ασαντ, διαμόρφωσε από πολύ νωρίς τις αντιλήψεις της για την ελευθερία και την υπεράσπισή της.

Από φοιτήτρια της Νομικής ακόμα και πολύ περισσότερο αργότερα ως δικηγόρος, στρατεύτηκε αποκλειστικά στην υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στη συστηματική καταγραφή -και με κάθε τρόπο- των καταπατήσεών τους.

Υπερασπιζόταν τους κατηγορούμενους για αντικαθεστωτική δράση στα υποτιθέμενα δικαστήρια, παρακολουθούσε την πορεία της φυλάκισής τους και συμπαραστεκόταν ενεργά στις οικογένειές τους. Παρ' όλο δε που η Ραζάν δεν ήταν θρησκευόμενη και είχε σχέσεις περισσότερο με τη συριακή Αριστερά, αγωνιζόταν εξίσου και για τα διωκόμενα μέλη των ισλαμιστικών κινημάτων.

Από την εξιστόρηση της ακτιβιστικής δράσης της Ραζάν, αλλά και την πυκνή της αρθρογραφία, ξεδιπλώνεται σε όλο το τρομακτικό της εύρος η φύση, η συγκρότηση και η λειτουργία χωρίς φραγμούς και όρια του καθεστώτος του Ασαντ. Προκύπτει και αναλύεται ένα υπέρμετρα αυταρχικό κράτος, το οποίο με τους μηχανισμούς του ελέγχει όλους τους τομείς της κοινωνίας, αρνείται την οποιαδήποτε κριτική, χρησιμοποιεί ανεξέλεγκτο την πλέον ωμή καταστολή, τα ανείπωτα σωματικά βασανιστήρια, τις απεριόριστες φυλακίσεις, τις εξαφανίσεις και τις δολοφονίες των διαφωνούντων.

Οπως ήταν φυσικό, η δράση της Ραζάν και των συνεργατών της εντάθηκε την περίοδο της λεγόμενης «Αραβικής Ανοιξης», όταν η σπίθα της εξέγερσης έφτασε και στη Συρία. Μαζί με τους άλλους εξεγερμένους Σύρους διαδηλώνει στις πλατείες της Δαμασκού και παράλληλα καταγράφει και τεκμηριώνει τις κατασταλτικές πρακτικές του καθεστώτος. Αναδεικνύεται μία από τις φυσιογνωμίες της εξέγερσης, δίνει συνεντεύξεις στα ξένα μέσα ενημέρωσης και τον Οκτώβριο του 2011 λαμβάνει τα βραβεία Πολιτκόφσκαγια και Ζαχάρωφ, χωρίς να κάνει κάποια χρήση των προνομίων που εξασφαλίζουν οι διακρίσεις αυτές.

Σταδιακά όμως η εξέγερση εξελίσσεται σε εμφύλιο πόλεμο. Από τις δυνάμεις της αντιπολίτευσης συγκροτείται ο Ελεύθερος Συριακός Στρατός, αλλά εμφανίζονται και πολλές ένοπλες ριζοσπαστικές ισλαμιστικές ομάδες. Ενα μεγάλο μέρος της Συρίας και πολλές πόλεις καταλαμβάνονται από τους εξεγερμένους και τις ποικιλόμορφες στρατιωτικές οργανώσεις τους.

Η Ραζάν όλο αυτό το διάστημα συνεχίζει τον αγώνα της καταγραφής και της τεκμηρίωσης της απεριόριστης πλέον βίας του καθεστώτος. Τάσσεται εναντίον μιας επέμβασης από τη Δύση και ζητά διαρκώς την παρέμβαση του ΟΗΕ, η οποία δεν θα γίνει ποτέ. Ταυτόχρονα όμως διαπιστώνει και αρκετές βίαιες συμπεριφορές και καταπατήσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τη μεριά των αντικαθεστωτικών ένοπλων ομάδων, κυρίως των ισλαμιστικών, τις οποίες και καταγγέλλει ευθαρσώς.

Καταζητούμενη μόνιμα από τους μηχανισμούς του Ασαντ, καταφεύγει με τους συνεργάτες της στις θεωρούμενες ελεύθερες περιοχές και καταλήγει στην πόλη Ντούμα. Εκεί, παρά τους συνεχείς βομβαρδισμούς και τα υποτυπώδη μέσα, συνεχίζει την ενημέρωση του διεθνούς κοινού για τα συμβαίνοντα στη Συρία, όπως για τους τρομακτικούς βομβαρδισμούς με αέριο Σιαρίν, ενώ παράλληλα προσπαθεί να πείσει τους οπλαρχηγούς των ισλαμιστικών ομάδων που κυριαρχούν στην πόλη για την εγκαθίδρυση ενός συστήματος ελέγχου των αυθαιρεσιών.

Η προσπάθεια αποβαίνει μάταιη. Το βράδυ της 9ης Δεκεμβρίου 2013 η Ραζάν, ο σύζυγός της, μια φίλη και ένας φίλος της, απήχθησαν από μια ισλαμιστική ομάδα και η τύχη τους έκτοτε αγνοείται.

Η συγγραφέας ανασυνθέτει τη, σχετικά σύντομη, αλλά γεμάτη σε εμπειρίες και αγώνες, ζωή της Ραζάν με πολλούς αφηγηματικούς τρόπους. Χρησιμοποιεί, κατ’ αρχάς, την πολυφωνική αφήγηση, με την παράθεση περιγραφών και πληροφοριών για τη Ραζάν από συγγενείς της, όπως η μεγαλύτερη αδελφή της, και από φίλους και συναγωνιστές της. Εκτός από τις προφορικές περιγραφές αναπλάθει τη φιγούρα της και από διάφορες φωτογραφίες, ταινίες, βίντεο και αναρτήσεις ακόμα στο Διαδίκτυο.

Εντάσσει δε στη βιογραφική εξιστόρησή της αποσπάσματα από διάφορα άρθρα και από συνεντεύξεις της, καθώς και αφηγήσεις άλλων για τα όσα υπέστησαν στις φυλακές του καθεστώτος και στο χάος που ακολούθησε αργότερα. Στην εικόνα της Ραζάν, που σχηματίζεται από τη σκιαγράφηση της ζωής της, βρίσκεται και το κλειδί για την ερμηνεία της απαγωγής της από τους φανατικούς ισλαμιστές.

Η Ραζάν συγκρουόταν όχι μόνο με τη δικτατορία του Ασαντ αλλά και τις αντιδραστικές αντιλήψεις της συριακής κοινωνίας και της ισλαμικής θρησκείας για τον ρόλο της γυναίκας. Πολύ περισσότερο που η Ραζάν ντυνόταν «δυτικά», διάβαζε βιβλία της Βιρτζίνια Γουλφ και της Σιμόν ντε Μποβουάρ, άκουγε ποπ μουσική και προφανώς δεν προσέβλεπε σε ένα ισλαμικό ανελεύθερο καθεστώς αλλά σε μια δημοκρατική κοινωνία. Η Ραζάν αγωνιζόταν για τα ανθρώπινα και τα δημοκρατικά δικαιώματα, για τα οποία οι δύο βασικές ανταγωνιστικές δυνάμεις στη Συρία, ο Ασαντ και οι ισλαμιστές, είχαν την ίδια ολοκληρωτική αντίληψη.

Η Ζιστίν Οζιέ, με μεγάλη δραστηριότητα και η ίδια στον χώρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Μέση Ανατολή, έγραψε με θέρμη το βιβλίο της για τη Ραζάν και την τραγωδία της Συρίας, ταυτισμένη σχεδόν μαζί της αλλά και με πλήρη επίγνωση της δικής της, πολλαπλά άνετης θέσης.

Η μετάφραση της Αριάδνης Μοσχονά είναι πλήρως συντονισμένη με τη θέρμη αλλά και την ένταση του πρωτοτύπου.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Από το εγώ στο εμείς
Ο Βασίλης Λαδάς (Πάτρα, γ. 1946), με σπουδές Νομικής και κάτοχος του Ειδικού Κρατικού Βραβείου για το μυθιστόρημά του «Παιχνίδια κρίκετ» (2013), ύστερα από επτά βιβλία πεζών κειμένων και δέκα ποιητικές...
Από το εγώ στο εμείς
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μια ωμή αφήγηση πένθους
Tι συμβαίνει στην οικογένεια όταν πεθαίνει ένα παιδί; Πώς διαχειρίζονται την απώλεια και τη θλίψη τα μέλη μιας υπερσυντηρητικής χριστιανικής οικογένειας; Το ενδοοικογενειακό ρήγμα που φέρνει στο φως ένας άωρος...
Μια ωμή αφήγηση πένθους
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τώρα στο πόδι μας θα βρείτε πάντα κάποιον άλλον*
Ο μυθιστορηματικός κόσμος του Δημήτρη Σωτάκη είναι οικείος και ταυτοχρόνως ανοίκειος. Οικείος από την άποψη ότι στα περισσότερα μυθιστορήματά του ένας ήρωας αφηγείται την απολύτως φυσική για τον ίδιο, παράδοξη...
Τώρα στο πόδι μας θα βρείτε πάντα κάποιον άλλον*
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το ελληνικό έθνος με μια άλλη ματιά
Ο Roderick Beaton είναι ένας από τους σημαντικότερους διεθνώς νεοελληνιστές. Από το 1981 μέχρι τη συνταξιοδότησή του, υπήρξε καθηγητής της σύγχρονης ελληνικής και βυζαντινής ιστορίας, γλώσσας και λογοτεχνίας...
Το ελληνικό έθνος με μια άλλη ματιά
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Φωτίζοντας την ψυχαναλυτική τεχνική
Ακόμη ένα βιβλίο του Γουίνικοτ μας παραδίδει ο ψυχίατρος, παιδοψυχίατρος και ψυχαναλυτής Θανάσης Χατζόπουλος, μελετητής του έργου του Βρετανού παιδοψυχιάτρου και ψυχαναλυτή εδώ και δεκαετίες.
Φωτίζοντας την ψυχαναλυτική τεχνική

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας