Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ενα φωτεινό πρόσωπο σε μια σκοτεινή χώρα

Justine Augier. Με ζέση. Η ιστορία της Ραζάν Ζαϊτούνε, Σύριας δικηγόρου. Μετάφραση: Αριάδνη Μοσχονά. Πόλις, 2020. Σελ. 363.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ενα φωτεινό πρόσωπο σε μια σκοτεινή χώρα

  • A-
  • A+

Στα χρόνια του ψυχρού πολέμου, η στοίχιση με την τότε Σοβιετική Ενωση κάποιων αραβικών χωρών, εκτός από τη φαντασιακή αντιιμπεριαλιστική τους θέση, προσέδιδε σ’ αυτές και κάποια υποτιθέμενα προοδευτικά κοινωνικά και πολιτικά χαρακτηριστικά. Η πραγματικότητα όμως ήταν διαφορετική. Ανεξάρτητα από το όποιο «σοσιαλιστικό», εθνικιστικό ή παναραβικό πρόσημό τους, ήταν καθεστώτα ακραία αυταρχικά και αντιδημοκρατικά.

Η Συρία ήταν μία από αυτές τις χώρες, με ένα τέτοιο καθεστώς, το οποίο, παρά τη μεγάλη εξέγερση που ξέσπασε το 2011 εναντίον του και τον εμφύλιο πόλεμο που ακολούθησε, διατήρησε την κυριαρχία του στο μεγαλύτερο μέρος της επικράτειάς του.

Σ’αυτή τη χώρα και τις πόλεις της, μετά την ενηλικίωση και τις νομικές της σπουδές, έζησε και κινήθηκε η ηρωίδα της Γαλλίδας συγγραφέως Ζιστίν Οζιέ και του βιβλίου της «Με ζέση. Η ιστορία της Ραζάν Ζαϊτούνε, Σύριας δικηγόρου». Η αφήγηση της Οζιέ δεν είναι μυθοπλασία, αλλά μια ανασύνθεση της ζωής και της δράσης ενός πραγματικού προσώπου, της δικηγόρου Ραζάν Ζαϊτούνε του τίτλου.

Η Ραζάν υπήρξε μια παθιασμένη ακτιβίστρια υπέρ των δημοκρατικών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Συρία, στην υπηρεσία των οποίων έθεσε εκτός από τη δικηγορική της ιδιότητα και όλη της την ύπαρξη. Γεννημένη το 1977 και μεγαλωμένη σε μια μέση και «μετριοπαθώς» θρησκευόμενη συριακή οικογένεια και με έναν συγγενή φυλακισμένο για μια εικοσαετία από το καθεστώς των Ασαντ, διαμόρφωσε από πολύ νωρίς τις αντιλήψεις της για την ελευθερία και την υπεράσπισή της.

Από φοιτήτρια της Νομικής ακόμα και πολύ περισσότερο αργότερα ως δικηγόρος, στρατεύτηκε αποκλειστικά στην υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στη συστηματική καταγραφή -και με κάθε τρόπο- των καταπατήσεών τους.

Υπερασπιζόταν τους κατηγορούμενους για αντικαθεστωτική δράση στα υποτιθέμενα δικαστήρια, παρακολουθούσε την πορεία της φυλάκισής τους και συμπαραστεκόταν ενεργά στις οικογένειές τους. Παρ' όλο δε που η Ραζάν δεν ήταν θρησκευόμενη και είχε σχέσεις περισσότερο με τη συριακή Αριστερά, αγωνιζόταν εξίσου και για τα διωκόμενα μέλη των ισλαμιστικών κινημάτων.

Από την εξιστόρηση της ακτιβιστικής δράσης της Ραζάν, αλλά και την πυκνή της αρθρογραφία, ξεδιπλώνεται σε όλο το τρομακτικό της εύρος η φύση, η συγκρότηση και η λειτουργία χωρίς φραγμούς και όρια του καθεστώτος του Ασαντ. Προκύπτει και αναλύεται ένα υπέρμετρα αυταρχικό κράτος, το οποίο με τους μηχανισμούς του ελέγχει όλους τους τομείς της κοινωνίας, αρνείται την οποιαδήποτε κριτική, χρησιμοποιεί ανεξέλεγκτο την πλέον ωμή καταστολή, τα ανείπωτα σωματικά βασανιστήρια, τις απεριόριστες φυλακίσεις, τις εξαφανίσεις και τις δολοφονίες των διαφωνούντων.

Οπως ήταν φυσικό, η δράση της Ραζάν και των συνεργατών της εντάθηκε την περίοδο της λεγόμενης «Αραβικής Ανοιξης», όταν η σπίθα της εξέγερσης έφτασε και στη Συρία. Μαζί με τους άλλους εξεγερμένους Σύρους διαδηλώνει στις πλατείες της Δαμασκού και παράλληλα καταγράφει και τεκμηριώνει τις κατασταλτικές πρακτικές του καθεστώτος. Αναδεικνύεται μία από τις φυσιογνωμίες της εξέγερσης, δίνει συνεντεύξεις στα ξένα μέσα ενημέρωσης και τον Οκτώβριο του 2011 λαμβάνει τα βραβεία Πολιτκόφσκαγια και Ζαχάρωφ, χωρίς να κάνει κάποια χρήση των προνομίων που εξασφαλίζουν οι διακρίσεις αυτές.

Σταδιακά όμως η εξέγερση εξελίσσεται σε εμφύλιο πόλεμο. Από τις δυνάμεις της αντιπολίτευσης συγκροτείται ο Ελεύθερος Συριακός Στρατός, αλλά εμφανίζονται και πολλές ένοπλες ριζοσπαστικές ισλαμιστικές ομάδες. Ενα μεγάλο μέρος της Συρίας και πολλές πόλεις καταλαμβάνονται από τους εξεγερμένους και τις ποικιλόμορφες στρατιωτικές οργανώσεις τους.

Η Ραζάν όλο αυτό το διάστημα συνεχίζει τον αγώνα της καταγραφής και της τεκμηρίωσης της απεριόριστης πλέον βίας του καθεστώτος. Τάσσεται εναντίον μιας επέμβασης από τη Δύση και ζητά διαρκώς την παρέμβαση του ΟΗΕ, η οποία δεν θα γίνει ποτέ. Ταυτόχρονα όμως διαπιστώνει και αρκετές βίαιες συμπεριφορές και καταπατήσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τη μεριά των αντικαθεστωτικών ένοπλων ομάδων, κυρίως των ισλαμιστικών, τις οποίες και καταγγέλλει ευθαρσώς.

Καταζητούμενη μόνιμα από τους μηχανισμούς του Ασαντ, καταφεύγει με τους συνεργάτες της στις θεωρούμενες ελεύθερες περιοχές και καταλήγει στην πόλη Ντούμα. Εκεί, παρά τους συνεχείς βομβαρδισμούς και τα υποτυπώδη μέσα, συνεχίζει την ενημέρωση του διεθνούς κοινού για τα συμβαίνοντα στη Συρία, όπως για τους τρομακτικούς βομβαρδισμούς με αέριο Σιαρίν, ενώ παράλληλα προσπαθεί να πείσει τους οπλαρχηγούς των ισλαμιστικών ομάδων που κυριαρχούν στην πόλη για την εγκαθίδρυση ενός συστήματος ελέγχου των αυθαιρεσιών.

Η προσπάθεια αποβαίνει μάταιη. Το βράδυ της 9ης Δεκεμβρίου 2013 η Ραζάν, ο σύζυγός της, μια φίλη και ένας φίλος της, απήχθησαν από μια ισλαμιστική ομάδα και η τύχη τους έκτοτε αγνοείται.

Η συγγραφέας ανασυνθέτει τη, σχετικά σύντομη, αλλά γεμάτη σε εμπειρίες και αγώνες, ζωή της Ραζάν με πολλούς αφηγηματικούς τρόπους. Χρησιμοποιεί, κατ’ αρχάς, την πολυφωνική αφήγηση, με την παράθεση περιγραφών και πληροφοριών για τη Ραζάν από συγγενείς της, όπως η μεγαλύτερη αδελφή της, και από φίλους και συναγωνιστές της. Εκτός από τις προφορικές περιγραφές αναπλάθει τη φιγούρα της και από διάφορες φωτογραφίες, ταινίες, βίντεο και αναρτήσεις ακόμα στο Διαδίκτυο.

Εντάσσει δε στη βιογραφική εξιστόρησή της αποσπάσματα από διάφορα άρθρα και από συνεντεύξεις της, καθώς και αφηγήσεις άλλων για τα όσα υπέστησαν στις φυλακές του καθεστώτος και στο χάος που ακολούθησε αργότερα. Στην εικόνα της Ραζάν, που σχηματίζεται από τη σκιαγράφηση της ζωής της, βρίσκεται και το κλειδί για την ερμηνεία της απαγωγής της από τους φανατικούς ισλαμιστές.

Η Ραζάν συγκρουόταν όχι μόνο με τη δικτατορία του Ασαντ αλλά και τις αντιδραστικές αντιλήψεις της συριακής κοινωνίας και της ισλαμικής θρησκείας για τον ρόλο της γυναίκας. Πολύ περισσότερο που η Ραζάν ντυνόταν «δυτικά», διάβαζε βιβλία της Βιρτζίνια Γουλφ και της Σιμόν ντε Μποβουάρ, άκουγε ποπ μουσική και προφανώς δεν προσέβλεπε σε ένα ισλαμικό ανελεύθερο καθεστώς αλλά σε μια δημοκρατική κοινωνία. Η Ραζάν αγωνιζόταν για τα ανθρώπινα και τα δημοκρατικά δικαιώματα, για τα οποία οι δύο βασικές ανταγωνιστικές δυνάμεις στη Συρία, ο Ασαντ και οι ισλαμιστές, είχαν την ίδια ολοκληρωτική αντίληψη.

Η Ζιστίν Οζιέ, με μεγάλη δραστηριότητα και η ίδια στον χώρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Μέση Ανατολή, έγραψε με θέρμη το βιβλίο της για τη Ραζάν και την τραγωδία της Συρίας, ταυτισμένη σχεδόν μαζί της αλλά και με πλήρη επίγνωση της δικής της, πολλαπλά άνετης θέσης.

Η μετάφραση της Αριάδνης Μοσχονά είναι πλήρως συντονισμένη με τη θέρμη αλλά και την ένταση του πρωτοτύπου.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μια στοχαστική ελεγεία
Το ποιητικό έργο του Αντώνη Φωστιέρη είναι ένα από τα περισσότερο καταξιωμένα στο σύνολο της ποιητικής παραγωγής από τη δεκαετία του 1970 και εξής, ειδικότερα σε ό,τι κατά συνθήκη ονομάζουμε μέχρι σήμερα...
Μια στοχαστική ελεγεία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σελίδες για την πανδημία
Η πανδημία, η οποία εξακολουθεί δριμύτατη, εκτός από τις άμεσες και τραγικές συνέπειες στην ζωή και στην υγεία των ανθρώπων, επέφερε πολλές ανατροπές και ανέδειξε πολλά και κρίσιμα ζητήματα για τις κοινωνίες,...
Σελίδες για την πανδημία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στο παράλληλο σύμπαν του λόγου
Στα μέσα της δεκαετίας του 1960, ο Ρολάν Μπαρτ δίνει στο Παρίσι ένα πρωτοποριακό σεμινάριο για την αρχαία ρητορική, το οποίο προστίθεται στην πρόσφατη ακόμα τότε ανάκαμψη του ενδιαφέροντος για ένα παλαιόθεν...
Στο παράλληλο σύμπαν του λόγου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενα πολύτροπο πρόσωπο της γραφής
Σε μια χρονιά που αποχαιρετήσαμε τους φίλτατους και τόσο οικείους ποιητές Γιάννη Δάλλα (1924-2020) και Ντίνο Χριστιανόπουλο (1931-2020) δεν φανταζόμουν πως θα αποχαιρετούσα και πως θα έγραφα εις μνήμην του...
Ενα πολύτροπο πρόσωπο της γραφής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα βραχιόλια και οι χειροπέδες των γυναικών
Σήμερα που η προσωπική έκθεση και η αναγνωρισιμότητα είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με την επιτυχία, η περίπτωση της Ιταλίδας συγγραφέως με το ψευδώνυμο Ελενα Φεράντε αποτελεί κυριολεκτικά φαινόμενο, καθώς...
Τα βραχιόλια και οι χειροπέδες των γυναικών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το παράδοξο του Ντίρενματ
Οι εκδόσεις «Αντίποδες» φέρνουν στο λογοτεχνικό προσκήνιο τον μεγάλο γερμανόφωνο Ελβετό θεατρικό συγγραφέα Φρίντριχ Ντίρενματ. Κυκλοφορεί σε εξαιρετική μετάφραση του Γιάννη Καλλιφατίδη ο μικρός τόμος που...
Το παράδοξο του Ντίρενματ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας