• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 15.6°C / 18.2°C
    2 BF
    56%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    16°C 12.3°C / 18.0°C
    1 BF
    56%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    20°C 16.5°C / 19.9°C
    0 BF
    47%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 11.9°C / 14.4°C
    2 BF
    46%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    13°C 12.9°C / 13.0°C
    2 BF
    62%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 12.7°C / 14.6°C
    2 BF
    60%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 8.7°C / 10.6°C
    3 BF
    57%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    15°C 15.2°C / 15.2°C
    2 BF
    64%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 17.7°C / 20.8°C
    5 BF
    58%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 16.8°C / 17.9°C
    3 BF
    63%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.9°C / 21.8°C
    6 BF
    45%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.7°C / 15.7°C
    4 BF
    54%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.1°C / 20.1°C
    2 BF
    65%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.3°C / 12.9°C
    2 BF
    76%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    16°C 12.5°C / 16.6°C
    2 BF
    70%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    22°C 20.8°C / 21.6°C
    3 BF
    45%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    17°C 15.8°C / 18.2°C
    3 BF
    57%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 17.1°C / 17.1°C
    2 BF
    51%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    15°C 11.7°C / 15.3°C
    2 BF
    56%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    9°C 9.1°C / 9.1°C
    1 BF
    74%

ΗΛΙΑΣ ΜΑΓΚΛΙΝΗΣ. «Είμαι όσα έχω ξεχάσει». Μια αληθινή ιστορία. Μεταίχμιο, 2019. Σελ. 256

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Χαρτογραφώντας το τραύμα

  • A-
  • A+

Στην πεζογραφία του Ηλία Μαγκλίνη το τραυματικό βίωμα, οι ψυχολογικές περιπλοκές, οι καθηλώσεις, ακόμα και το συλλογικό τραύμα ριζώνουν πάντα στο σώμα. Από το πρώτο του βιβλίο, που φέρει τον χαρακτηριστικό τίτλο «Σώμα με σώμα» (Πόλις, 2005), μέχρι τη Μαρίνα της «Ανάκρισης» (Κέδρος, 2008), στο κορμί της οποίας εκβάλλει ως καλλιτεχνικό θέαμα το απωθημένο τραύμα του πατέρα της, αλλά και της κοινωνίας μέσα στην οποία μεγάλωσε, και τον Δημήτρη της «Πρωινής γαλήνης», του οποίου οι φιλοδοξίες για ανοιχτό ορίζοντα προδίδονται από τις ταπεινότερες σωματικές ανάγκες, ο συγγραφέας ανάγει συστηματικά πολλές από τις δυσλειτουργίες στη ζωή των ηρώων του σε κάποιο σωματικό σύμπτωμα ή, ακόμα βαθύτερα, σε κάποια σωματική αιτία – αναλόγως προσαρμόζεται και η γραφή του: προσγειωμένη, γήινη και, από την άποψη αυτή, βαθιά ανθρώπινη.

Αναμενόμενο ήταν, λοιπόν, σε ένα βιβλίο με θεματικό επίκεντρο τη μνήμη, όπως το ήδη πολυσυζητημένο «Είμαι όσα έχω ξεχάσει» (Μεταίχμιο, 2019, σελ. 248), ο Μαγκλίνης να ακολουθήσει τις ίδιες συντεταγμένες, έστω κι αν απομακρύνεται από την καθαυτό μυθοπλασία, δηλώνοντας ήδη από το εξώφυλλο του βιβλίου του πως όσα πρόκειται να διαβάσει ο αναγνώστης αποτελούν αληθινή ιστορία.

Αποτινάσσοντας τα αφηγηματικά προσωπεία, ο Μαγκλίνης επιστρατεύει εν προκειμένω έναν σπαραχτικά ειλικρινή τόνο και καταβυθίζεται στην ιστορία της οικογένειάς του – και ταυτόχρονα στην ιστορία της χώρας του «πριν γίνει η χώρα του». Ξεκινώντας από την απόμακρη, συχνά σιβυλλική φιγούρα του πατέρα του, ενός ανθρώπου με «μπουκωμένο συναίσθημα», όπως τον χαρακτηρίζει, περνάει μέσα από έναν αστερισμό από θείους, θείες και συγγενείς για να περικυκλώσει ένα κεντρικό τραυματικό γεγονός – τη δολοφονία του παππού του, Νίκου, στο τέλος της Κατοχής. Και εκεί ακριβώς, σε αυτό το κεντρικό συμβάν γύρω από το οποίο περιστρέφεται όλη η σπουδή μνήμης του συγγραφέα, η αφηγηματική χειρονομία μοιάζει να σκιάζεται (και ταυτόχρονα να βαθαίνει) από μια στιγμή αμφιβολίας: να σκαλίσει το «μυστήριο» αυτού του θανάτου ή να το αφήσει ανοιχτό;

Για να αντιληφθούμε τη σημασία του «διλήμματος», οφείλουμε να κατανοήσουμε τη γενικότερη αμφιθυμία που διέπει το βιβλίο απέναντι στη μνήμη. Επικαλούμενος το σχόλιο της Αμερικανίδας φωτογράφου Σάλι Μαν σε μια ρήση του Ζολά, ο συγγραφέας μάς θυμίζει πως «μια φωτογραφία δεν σώζει πάντοτε το παρελθόν, αλλά συχνά το θάβει, το εξαφανίζει, το απενεργοποιεί ή, από την άλλη, το διαστρεβλώνει, σχεδόν επινοεί το συμβάν, την ατμόσφαιρα, τη συνθήκη τού πριν και του χθες».

Αυτή η δυσπιστία είναι λογικό να χρωματίζει τη στάση του Μαγκλίνη και απέναντι στην ίδια την αφήγηση, στη μνημόνευση οποιουδήποτε συμβάντος: ως αποτύπωση, ενδέχεται και αυτή να «θάβει» το γεγονός, να το «απενεργοποιεί» και κατά κάποιον τρόπο να το προδίδει, παγιώνοντας στον χρόνο μία από τις πολλές πιθανές του αναγνώσεις, βοηθώντας μας ταυτόχρονα να ξεμπερδέψουμε μαζί του, να το αφήσουμε πίσω μας οριστικά. Ετσι, εν προκειμένω, το γεγονός ότι το «μυστήριο» στο κεντρικό συμβάν του βιβλίου, δηλαδή ποιος σκότωσε τον παππού του αφηγητή, όχι μόνο παραμένει άλυτο, αλλά δεν επιχειρείται καν να λυθεί, αφήνει να πλανάται η υποψία μήπως για τον Μαγκλίνη υπάρχει τελικά κάτι στο τραύμα του Εμφυλίου που είναι ριζικά μη επιδεκτικό περαίωσης και «τακτοποίησης» – άσχετα αν σε προσωπικό επίπεδο, ο συγγραφέας φαίνεται να κλείνει τους λογαριασμούς του με το παρελθόν μέσα από αυτή την αφήγηση.

Γιατί παρ' όλο που το μυστήριο δεν λύνεται, χαρτογραφείται επιμελώς από τον αφηγητή. Και μαζί του ψηλαφίζεται και το νεοελληνικό τραύμα, η βία που ασκήθηκε από πολλαπλές πηγές και σε πολλαπλά πλαίσια στον ελληνικό χώρο – μέσα από σελίδες σπάνιας ειλικρίνειας, ο Μαγκλίνης μιλάει για αυτή τη βία, περιγράφει με σωματικούς όρους τον εξευτελισμό και την εκμηδένιση της αξιοπρέπειας του εκάστοτε άλλου, και μάλιστα, κι αυτό είναι το σπουδαιότερο, όχι από μια οπτική γωνία «αθωότητας» και εύκολου εξορκισμού, αλλά από μια θέση βαθιάς και τραυματικής γνώσης, από ένα πρίσμα ευπρόσδεκτης λογοτεχνικά «συνενοχής».

Υπό το πρίσμα αυτό, είναι ευκολότερο για τον συγγραφέα να μιλήσει –και πάλι βιωματικά και σωματικά– και για τη διάχυση της βίας, για τον κοινό πυρήνα που κατά την ανάγνωσή του ενυπάρχει τόσο στη φρικαλέα αιματηρή βία του εμφυλίου όσο και στην «αθώα» οικιακή βία, που απηχεί, προετοιμάζει ή απλώς συνυπάρχει με την πρώτη.

Ολα τα παραπάνω ο Μαγκλίνης τα εξετάζει σε μεγάλη κλίμακα, κοντράροντάς τα σε ένα φόντο συγκροτημένο στην κλίμακα της αστρονομικής παρατήρησης. Οι υψηλότερης συναισθηματικής θερμοκρασίας περικοπές όπου απευθύνεται ευθέως στον πατέρα του, οι δοκιμιακές παρεμβολές και τα κομμάτια καθαρής, «μυθιστορηματικού τύπου» δράσης συμβάλλουν στον υφολογικό πλούτο ενός κειμένου, που συνολικά μοιάζει από τώρα να κερδίζει εξέχουσα θέση στην ελληνική non fiction λογοτεχνία, αλλά και στην παράδοση της καθ’ ημάς λογοτεχνίας που με τον έναν ή τον άλλον τρόπο επιχειρεί να προσεγγίσει, να εξηγήσει ή απλώς να ψαύσει το ελληνικό τραύμα του 20ού αιώνα.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Διατήρηση ή απαλλοτρίωση της Πλάκας;
Μπροστά σε αυτή τη νεότερη εξέλιξη, τα όσα ειπώθηκαν εκείνο το μακρινό διήμερο του 1966 έχουν μηδενική αξία ως πρακτικό αποτέλεσμα. Εχουν μεγάλη όμως σημασία ως ιστορικά τεκμήρια του πώς αντιμετώπιζαν ένα...
Διατήρηση ή απαλλοτρίωση της Πλάκας;
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η σαγήνη του αδιανόητου
Ο Μητροφάγος είναι ένα ιδιαίτερο βιβλίο, που, στο παρασκήνιο της κριτικής στην επιστήμη και την τέχνη, πραγματεύεται την κοινή μας ανάγκη για αποδοχή σ’ έναν κόσμο αλλόκοτο.
Η σαγήνη του αδιανόητου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Υμνος στη γυναίκα
Αν η στροφή στο οικογενειακό παρελθόν και τα παιδικά χρόνια θεωρείται σύμπτωμα της δυσφορίας για το παρόν και πολιτικής αμηχανίας των συγγραφέων, το μυθιστόρημα της Δούκα, αντιθέτως, κατορθώνει να μιλήσει...
Υμνος στη γυναίκα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το συναξάρι ενός αιωνίως αυτοδίδακτου
Ο Κοροβίνης βιογραφεί τις πόλεις του ως αυτοδίδακτος, δηλαδή ως αναγνώστης, αφού κάθε αναγνώστης είναι ένας αιώνια αυτοδίδακτος. Ετσι, το βιβλίο του μπορεί να αντιμετωπιστεί και ως δοκιμή οδοιπορίας.
Το συναξάρι ενός αιωνίως αυτοδίδακτου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ατομικά και συλλογικά τραύματα
Η συγγραφέας διυλίζοντας την εικόνα εισχωρεί όλο και βαθύτερα μέχρι να την κάνει τρισδιάστατη και να αποκαλύψει το τι προϋπήρξε, τη σύνθεσή της με τις υπόλοιπες, αλλά και για να προοικονομήσει τα...
Ατομικά και συλλογικά τραύματα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Δυο αξιοπρόσεκτες φωνές στη μικρή φόρμα
Μιχάλης Τσιμπλάκης: Αρδεύοντας κυρίως από το πηγάδι της φαντασίας και της προσωπικής αναζήτησης αλλά και από αυτό της ιστορικής μνήμης, των στοχασμών και της προσεκτικής παρατήρησης. Μανώλης Σημαντήρας: Με...
Δυο αξιοπρόσεκτες φωνές στη μικρή φόρμα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας