Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πλάγια αυτοβιογραφία

Rachel Cusk. Μετάβαση. Μετάφραση: Αθηνά Δημητριάδου. Gutenberg, 2019. Σελ. 252

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πλάγια αυτοβιογραφία

  • A-
  • A+

Η «Μετάβαση» της Ρέιτσελ Κασκ είναι το δεύτερο μέρος της «ψευδοαυτοβιογραφικής» τριλογίας της. Κι εδώ παρακολουθούμε την ίδια αφηγήτρια, τη Φαίη, που στο «Περίγραμμα» -στο πρώτο μέρος- τη συναντήσαμε να ταξιδεύει και να μας αφηγείται τις ιστορίες των ανθρώπων που συναντάει στην Αθήνα, ενώ μέσα από τα λόγια τους και τις ερωτήσεις που τους κάνει, είδαμε να σχηματίζεται και το δικό της πορτρέτο, αχνά στην αρχή, πιο ευδιάκριτο και δραματικό στη συνέχεια.

Τώρα, η Φαίη, συγγραφέας και μητέρα δύο αγοριών στην εφηβεία, βρίσκεται σε ένα κρίσιμο και μεταβατικό στάδιο. Μετά από ένα διαζύγιο επιστρέφει στο Λονδίνο με τους δυο έφηβους γιους της, στην περιοχή όπου πέρασε τα νεανικά της χρόνια και προσπαθεί να ξαναστήσει τη ζωή της από την αρχή. Αγοράζει ένα ερειπωμένο σπίτι με πολλές δυσκολίες, αγωνίζεται να το ανακαινίσει και να το κάνει κατοικήσιμο.

Κι εδώ, όπως στο πρώτο μέρος, η προσωπικότητα της Φαίης «φωτίζεται» μέσα από τους ανθρώπους με τους οποίους έρχεται σε επαφή: έναν παλιό νεανικό της έρωτα, τους εργολάβους και μηχανικούς που μπαινοβγαίνουν στο σπίτι, τους εχθρικούς γείτονες που κάνουν τη ζωή της δύσκολη, συναντήσεις με φίλες και φίλους, συνομιλίες με άλλους συγγραφείς σε ένα λογοτεχνικό φεστιβάλ, μια μαθήτριά της που θέλει να γράψει ένα βιβλίο που εμπνεύστηκε από πίνακα άγνωστου ζωγράφου, συγγενείς του πρώην άντρα της αλλά και μια τυχαία συνάντηση με έναν καινούργιο άντρα που την ξαφνιάζει με την αμεσότητα και τη θέρμη του.

Οπως και στο «Περίγραμμα», η πλοκή είναι υποτυπώδης και τα κεφάλαια χαλαρά δεμένα μεταξύ τους. Η αφηγήτρια με επεξεργασμένο ύφος μάς μεταφέρει όσα ακούει από φίλους, γνωστούς ή και ξένους και σπανίως επιτρέπει στον εαυτό της να εκδηλωθεί ή να σχολιάσει αυτά που ακούει. Ωστόσο η αυτοπροσωπογραφία της, παρά τους τόσους ελιγμούς της, είναι κι εδώ καθ’ όλα ορατή.

Οπως η ίδια γράφει κάπου «συχνά οι άνθρωποι προδίδονται μ’ αυτά που παρατηρούν στους άλλους». Πράγματι, ενώ ελάχιστα «συμβαίνουν» σε αυτό το «ήσυχο», χαμηλών τόνων μυθιστόρημα, η ανάγνωσή του είναι συναρπαστική. Μέσα από τη συγκρατημένη φωνή της Φαίης, η Κασκ μεγεθύνει τα μικρά δράματα και τις καθημερινές τριβές, αποκαλύπτοντας αργά την υπόγεια ιστορία που σε μια στιγμή κορύφωσης απογειώνεται και μας εμφανίζει κάτι εντελώς καινούργιο για μια πεζή καθημερινή κατάσταση.

Κι αυτό μόνο ένας μεγάλος στιλίστας μπορεί να το κάνει. Μέρος της γοητείας του βιβλίου είναι ο χειρισμός της ατμόσφαιρας και του ύφους αλλά και ο τρόπος που δεξιοτεχνικά εμφανίζει την υπόγεια ιστορία, μια τεχνική που θυμίζει αυτή του Καζούο Ισιγκούρο. Οι προτάσεις της ξεδιπλώνονται με χάρη, λεπτοδουλεμένες αλλά ποτέ στομφώδεις.

Η Κασκ γράφει τόσο «στρωτά» που είναι εύκολο να μην παρατηρήσεις το πόσο πειραματική είναι η μέθοδός της και η βαθύτητα των συλλογισμών της. Ελάχιστοι μυθιστοριογράφοι μπορούν να καταπιαστούν και να χειριστούν με τόση αμεσότητα τα μεγάλα θέματα, όπως η σύγκρουση ανάμεσα στην ελεύθερη βούληση και τη μοίρα ή η διάσπαση της ταυτότητας και η συντριβή της ατομικότητας σήμερα - θέματα που εμφανίζονται συνεχώς, αλλά χωρίς κορόνες, προκύπτουν «ανάλαφρα» μέσα από τις συζητήσεις της Φαίης και με διαφορετικές φιλοσοφικές αποχρώσεις και κλιμακώσεις κάθε φορά, ανάλογα με τον συνομιλητή της.

Στις πρώτες σελίδες, για παράδειγμα, η Φαίη μάς λέει πως ένας φίλος της συγγραφέας, ο οποίος πρόσφατα πήρε διαζύγιο, της ομολόγησε πως ένιωθε συγκινημένος «με το ενδιαφέρον που έδειχνε για την υγεία και την ευημερία του η φρασεολογία στις διαφημίσεις για τις συσκευές τροφίμων, καθώς και με την αγωνία που εξέφραζαν οι ηχογραφημένες φωνές σε τρένα και λεωφορεία μήπως χάσει τη στάση του».

Εχουν πολλά γραφεί και ειπωθεί για τη στενή παρακολούθηση και την τρομακτική ευφυΐα των αλγορίθμων, αλλά η άποψη που εκφέρεται από τον φίλο της Φαίης έχει μεν κάτι το αλλόκοτο αλλά και γοητευτικό. «Δεν είχε νιώσει ποτέ τόση τρυφερότητα στη φωνή της γυναίκας του», θα πει παρακάτω, «και νομίζει πως τελικά η πλούσια συγκομιδή γλωσσικών στοιχείων και πληροφοριών από τη ζωή, μπορεί τελικά το ανθρώπινο αντίγραφο να είναι πιο ουσιαστικό από το πρωτότυπο, μπορεί κανείς να βρίσκει περισσότερη τρυφερότητα σε ένα μηχάνημα παρά στον συνάνθρωπό του. (…) ο εκφυλισμός της ταυτότητας σήμαινε επίσης και τον εκφυλισμό της ικανότητας να πληγώνεις τον άλλον».

Η Φαίη μάς μεταφέρει τη θεωρία του φίλου της ασχολίαστη, ίσως επειδή περιγράφει όχι μόνο το δικό της πορτρέτο αλλά και τη μέθοδό της, τον λόγο που συγκεντρώνει και αφηγείται τις ιστορίες των άλλων. Ταυτόχρονα, αποτελεί και έναν «οδηγό» για την ανάγνωση της τριλογίας: είμαστε, σύμφωνα με την Κασκ, το σύνολο των ανθρώπων που αγαπήσαμε αλλά και αυτών που συναντήσαμε και διασταυρωθήκαμε έστω και για λίγο, συνεπώς μια αυτοβιογραφία είναι κατά κάποιον τρόπο πολυπληθής.

Ο χαρακτήρας στο μυθιστόρημα έχει αλλάξει, όπως και η ατομικότητα δεν είναι πλέον το ζητούμενο. Εχοντας πλέον ο καθένας κατακτήσει το δικαίωμα «να είναι ο εαυτός του», τώρα μοιάζει να θέλει να απομακρυνθεί από αυτόν αγκαλιάζοντας όλους τους άλλους. Τα βασανισμένα παιδιά σπάζουν το προσωπείο και διεκδικούν τον χώρο τους, ίσως και μια άλλου είδους ατομικότητα: την απλή αγάπη και φροντίδα για τον εαυτό, με τρυφερότητα και αποδοχή.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το ταξίδι της Σουζάνας Αντωνακάκη
Η Σουζάνα μπάρκαρε στο πλοίο και ταξιδεύει εδώ και λίγες ώρες. Βρίσκεται έξω, στο κατάστρωμα, καθισμένη κατάμονη σ’ έναν από τους ξύλινους πάγκους. Εκείνους που τόσο αγαπήσαμε σε καλοκαιριάτικες περιπέτειες,...
Το ταξίδι της Σουζάνας Αντωνακάκη
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σπουδή παραβίασης ορίων
Αναγκαία η εκδοτική πρωτοβουλία να κυκλοφορήσουν σε έναν συλλεκτικό τόμο όλα τα διηγήματα της πολυβραβευμένης Ρέας Γαλανάκη, που έχουν δημοσιευτεί είτε σε συλλογές, είτε σε εφημερίδες και λογοτεχνικά περιοδικά...
Σπουδή παραβίασης ορίων
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Διανοητικά ξέφωτα
Ο Γιώργος Βέλτσος (Αθήνα, 1944) με σπουδές νομικής στη Θεσσαλονίκη, διδάκτορας του Paris VIII, και ομότιμος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου, συνεχίζει τη «Λευκή Ελλάδα» (Περισπωμένη, 2018) και τον «Κύκλο...
Διανοητικά ξέφωτα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στον δρόμο ψυχή
Μετά τη Μαρία Παπαγιάννη, την Ελένη Σβορώνου, τον Γιώργο Παναγιωτάκη, την Αγγελική Δαρλάση και τον Φίλιππο Μανδηλαρά, το αφηγηματικό νήμα πιάνει η Ελένη Κατσαμά.
Στον δρόμο ψυχή
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η παραλία με τα λάφυρα
Το Ανοιχτό Βιβλίο, για όγδοη συνεχή χρονιά, θα σας κρατήσει συντροφιά με πρωτότυπες καλοκαιρινές ιστορίες. Φέτος δώδεκα συγγραφείς παιδικής λογοτεχνίας γράφουν, αποκλειστικά για την «Εφ.Συν.».
Η παραλία με τα λάφυρα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας