Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο έρωτας, ο παντοτινός απών σύντροφός μας

Αν Κάρσον. «Ερως ο γλυκόπικρος. Δοκίμιο για το παράδοξο του έρωτα στην κλασική παράδοση». Μετάφραση:. Ανδρονίκη Μελετλίδου. Δώμα, 2019. Σελ. 230

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο έρωτας, ο παντοτινός απών σύντροφός μας

  • A-
  • A+

Καλή και λειτουργική μετάφραση του δοκιμίου Eros, the Bittersweet: An Essay (1986) της Αν Κάρσον (γεννήθηκε το 1950), καταξιωμένης Αμερικανίδας κλασικής φιλολόγου, ποιήτριας και μεταφράστριας της αρχαιοελληνικής ποίησης, το βιβλίο Ερως ο γλυκόπικρος.

Δοκίμιο για το παράδοξο του έρωτα στην κλασική παράδοση προσφέρει στον Ελληνα αναγνώστη, όχι μόνο στον ειδικό φιλόλογο αλλά και στον μη ειδικό, την απολαυστική περιδιάβαση σε ένα ευρύ κειμενικό φάσμα της αρχαιοελληνικής γραμματείας, που ξεκινά από τη λυρική ποίηση (Σαπφώ, Αρχίλοχος κ.ά.), κάνει διάφορες στάσεις σε επικά (Ομηρος), δραματικά (Σοφοκλής) και φιλοσοφικά έργα (όπως οι πλατωνικοί διάλογοι, ιδίως ο Φαίδρος) και φτάνει μέχρι τις ερωτικές μυθιστορίες των ελληνορωμαϊκών χρόνων.

Ο μίτος της περιδιάβασης είναι η αναζήτηση, η παρατήρηση και ο στοχασμός γύρω από τα ίχνη του έρωτα στην αρχαία ελληνική γραμματεία. Το κύριο θέμα και η βασική διαπίστωση της Κάρσον, όπως εξάλλου δηλώνονται ήδη από τον τίτλο του βιβλίου της, συμπυκνώνονται στο ότι ο έρωτας στην αρχαία ελληνική λυρική ποίηση αλλά και στο μεγαλύτερο μέρος της μεταγενέστερής της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας και γενικότερα γραμματείας, είναι γλυκόπικρος.

Αναλυτικότερα, η ηδονή και η οδύνη συλλειτουργούν ως αξεδιάλυτες εκδηλώσεις του, η ερωτική επιθυμία και το ερωτικό συναίσθημα είναι διαρκείς ταλαντώσεις ανάμεσα στην παρουσία και την απουσία, την πλήρωση και τη ματαίωση, το κυνήγι, την κατάκτηση και την απώλεια. Μόλις ο έρωτας τείνει να κατακτηθεί χάνεται, για να ανατροφοδοτηθεί μέσα από τον πόθο της νέας του επανεύρεσης.

Με άξονα αυτή τη βασική διαπίστωση, που εδώ απλοποιείται σχηματικά, το βιβλίο της Κάρσον, αρθρωμένο σε σύντομες τιτλοφορημένες ενότητες, αντλεί τη γοητεία του για τον αναγνώστη κυρίως από το στοχαστικό βάθος του, καθώς εξακτινώνεται, με σταθερή καθοδηγητική αρχή τα χωρία των επιλεγμένων και σχολιασμένων κειμένων, προς διάφορα επιμέρους ερωτήματα-θέματα: Πώς ο έρωτας δοκιμάζει τη σχέση μας με τα όρια της ταυτότητας και της σωματικότητας; Πώς και πόσο άλλαξε η εισαγωγή της γραφής και της ανάγνωσης την αντίληψη των ανθρώπων (εν προκειμένω των αρχαίων Ελλήνων) για τον έρωτα, καθώς αυτή η ριζική ως προς το παρελθόν του προφορικού πολιτισμού αλλαγή εξατομίκευσε την αντίληψη του εαυτού και του κόσμου και ανατροφοδότησε τη φαντασία (με καθοριστικό σημείο εκκίνησης τον Αρχίλοχο);

Ποια είναι η σχέση του έρωτα με την επιθυμία για την κατάκτηση της νέας γνώσης, για την υπέρβαση του περατού (ως επιθυμίας και γνώσης) κόσμου; Πώς συνδέεται ο έρωτας με τον χώρο (με δεδομένο το όριο της σωματικότητας) και τον χρόνο (από τη στιγμή που ο θνητός άνθρωπος διά του έρωτα και της γραφής επιθυμεί ως ερωτευμένος, μάταια, την ακινησία του χρόνου); Πώς ο έρωτας ως άμεσο βίωμα, η κατα-γραφή του και η ανα-γνωσή του συνδέονται αξεδιάλυτα; Αυτά είναι μερικά από τα κεντρικά ερωτήματα που θέτει και σχολιάζει η Κάρσον στο βιβλίο της.

Αλλά η βασική σαγήνη του βιβλίου της δεν πηγάζει από το ότι ο αναγνώστης διαβάζει για το παράδοξο του έρωτα στην κλασική παράδοση, σε ένα δοκίμιο που επαληθεύει τη φιλολογική εμβρίθεια της συγγραφέως του και την οξυδέρκεια μιας κλασικής φιλολόγου, ικανής να σχολιάζει διεξοδικά τα χωρία των κειμένων ακόμα και ως προς τη σχέση ανάμεσα στη μετρική μορφή και το περιεχόμενό τους.

Η σαγήνη γεννιέται από τη στιγμή που ο αναγνώστης διακρίνει, ολοένα και περισσότερο με την πορεία της ανάγνωσης, τον στοχασμό της δοκιμιογράφου και την ευαισθησία της ποιήτριας. Αυτή η σύνθεση ειδικής μελέτης, δοκιμίου και ποιητικής σκέψης επιτυγχάνεται ιδίως με τις, αρχικά απροσδόκητες για τον αναγνώστη και στη συνέχεια εντελώς «φυσικές», μεταβάσεις της Κάρσον σε άλλα, πολύ νεότερα από τα αρχαία, σύντομα κείμενα που διανθίζουν το βιβλίο της, πάντα με σημείο θεματικής αναφοράς τον έρωτα (καταγράφω μερικούς συγγραφείς τους: Γουλφ, Δάντης, Καλβίνο, Κάφκα, Κούντερα, Μπαρτ, Ντίκενς, Ντίκινσον, Πετράρχης, Σαρτρ, Σταντάλ, Τολστόι, Φλομπέρ).

Με τα κείμενα αυτά το φιλολογικά τεκμηριωμένο δοκίμιο της κλασικής φιλολόγου Κάρσον για το ερωτικό παράδοξο του γλυκόπικρου έρωτα στην αρχαία γραμματεία αναπτύσσεται σε ένα βαθιά και πυκνά στοχαστικό βιβλίο για τη φύση του έρωτα και την αναπόδραστη σχέση του ανθρώπου μαζί του, ανεξάρτητα από την εποχή και τα κειμενικά είδη: ο έρωτας είναι το επίκεντρο της ακατάπαυστης επιθυμίας, της αχαλίνωτης φαντασίας, της αγωνίας μας να γνωρίσουμε τον εαυτό μας, τον άλλο και τον κόσμο. Οσο κι αν οι όψεις της έκφρασης και της αποτύπωσής του στα κείμενα αλλάζουν, κατά βάθος εκείνος δεν μεταβάλλεται, επειδή λειτουργεί, σχεδόν οργανικά ταυτισμένος, με την ανθρωπινότητά μας.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενα διαφορετικό αντίο
Στο βιβλίο του σημαντικού Βρετανού ιστορικού Tony Judt (1948-2010) «Το πανδοχείο της μνήμης», η μνημονική λειτουργία είναι ο κινητήριος μοχλός των αφηγήσεών του και τα πανδοχεία των ελβετικών αλπικών χωριών...
Ενα διαφορετικό αντίο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τι είναι ένα μυθιστόρημα για τη συζήτηση;
Ο τίτλος του μυθιστορήματος της Ιρλανδής Σάλι Ρούνεϊ, Συζητήσεις με φίλους, προέρχεται από ένα αστείο που είχαν επινοήσει η Φράνσις, η αφηγήτρια, με την Μπόμπι, τη φίλη της, το οποίο «δεν σήμαινε τίποτα για...
Τι είναι ένα μυθιστόρημα για τη συζήτηση;
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ελληνικό σπονδυλωτό μυθιστόρημα: πολλά σε ένα
Το σύγχρονο μυθιστόρημα συνηθίζει να υπονομεύει την αρραγή αφήγηση και επενδύει στην αποσπασματικότητα, την ασυνέχεια και τη σύζευξη ετερόκλητων νημάτων.
Ελληνικό σπονδυλωτό μυθιστόρημα: πολλά σε ένα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πρόσφατοι και παλαιότεροι διχασμοί
Ο Τζόναθαν Κόου στο «Μέση Αγγλία» πήρε το ρίσκο να «τοποθετήσει» χρονικά το μυθιστόρημά του στο παρόν και μάλιστα στο ταραχώδες συνεχώς μεταβαλλόμενο παρόν της Βρετανίας μετά το δημοψήφισμα για το Brexit, με...
Πρόσφατοι και παλαιότεροι διχασμοί
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εξ ημισείας Booker 2019
Μας κακόμαθαν πέρυσι η Ανα Μπερνς με τον Γαλατά και πρόπερσι ο Τζορτζ Σόντερς με το Λήθη και Λίνκολν. Πώς να συμβιβαστείς, λοιπόν, με κάτι λιγότερο από αριστούργημα στο Βραβείο Booker του 2019;
Εξ ημισείας Booker 2019
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Φθινοπωρινό πεζογραφικό ψηφιδωτό
Ολοκληρώνεται το αφιέρωμα με τους υπόλοιπους 14 συγγραφείς που σταχυολογήσαμε από την επικείμενη πεζογραφική εκδοτική παραγωγή, στην προσπάθειά μας να συγκροτήσουμε έναν μικρό αναγνωστικό οδηγό (αναμφίβολα...
Φθινοπωρινό πεζογραφικό ψηφιδωτό

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας