Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
  • Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 15.6°C / 19.0°C
    2 BF
    52%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 13.3°C / 15.6°C
    3 BF
    58%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 14.4°C / 17.0°C
    4 BF
    63%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 6.7°C / 13.0°C
    1 BF
    50%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 16.0°C / 16.0°C
    3 BF
    41%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.3°C / 15.0°C
    2 BF
    40%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 10.0°C / 10.6°C
    2 BF
    43%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 5.6°C / 17.0°C
    4 BF
    63%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 19.0°C / 20.0°C
    3 BF
    77%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 19.0°C / 19.0°C
    1 BF
    72%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 18.0°C / 18.9°C
    3 BF
    63%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 10.0°C / 10.0°C
    2 BF
    79%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 17.0°C / 17.0°C
    3 BF
    42%
  • Λάρισα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.0°C / 12.8°C
    3 BF
    62%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 8.3°C / 15.0°C
    3 BF
    52%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 21.0°C / 21.0°C
    4 BF
    60%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 12.2°C / 16.0°C
    2 BF
    55%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 13.9°C / 16.0°C
    3 BF
    31%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.3°C / 15.0°C
    2 BF
    68%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.0°C / 12.8°C
    2 BF
    43%
 Ο φιλόσοφος οφείλει να αντιδρά στην αδικία

Σαλβαδόρ Νταλί, «Σκλαβοπάζαρο με την εμφάνιση του αόρατου μπούστου του Βολταίρου», 1940. ©Salvador DalI Museum

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

 Ο φιλόσοφος οφείλει να αντιδρά στην αδικία

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Ο Βολταίρος (1694-1778) είναι μία από τις πνευματικές προσωπικότητες που με το έργο τους άλλαξαν τη ροή της ανθρωπότητας βγάζοντάς την από σκοτεινούς και αντιπνευματικούς καιρούς, που την ταλάνισαν επί αιώνες. Οποιες μικροαιτιάσεις μπορεί να εγείρει κανείς αυτές υποχωρούν μπροστά στην αξία αυτού του ανθρώπου και την επιρροή που είχε στην εξέλιξη των ιδεών αλλά και στη διαμόρφωση μιας πολιτικής της ισότητας και της ανεκτικότητας.

  • Βολταίρος, Πραγματεία περί ανεκτικότητας
  • Μετάφραση: Γιώργος Καράμπελας
  • Εισαγωγή: Θανάσης Γιαλκέτσης
  • Εκδόσεις «διαλέγεσθαι», σελ. 216

Το έργο του «Πραγματεία περί ανεκτικότητας» παραμένει ένα ορόσημο και εκφράζει με τον πιο δυνατό τρόπο τη σημασία του ακόμη και στις μέρες μας· μάλιστα φαντάζει απαραίτητη, σήμερα, μια εποχή που δονείται από θρησκευτικούς φανατισμούς και μισαλλοδοξίες, η ανάγνωσή του και η κατανόησή του. Ο Βολταίρος πολύ πριν από τον Μαρξ διακήρυξε ότι ο φιλόσοφος δεν αρκείται στο να να ερμηνεύσει τον κόσμο αλλά είναι υποχρεωμένος και να τον αλλάξει, είδε δηλαδή πολύ νωρίς την ανάγκη του κοινωνικού παρεμβατισμού του διανοούμενου και τη στάση που πρέπει να κρατά ως διαμεσολαβητής ανάμεσα στην εξουσία και την κοινωνία.

Το βιβλίο αυτό είναι μια πολύτιμη συμβολή στην προσπάθεια να εξοριστούν ο σκοταδισμός και το μίσος που κυριαρχούν στην ανθρωπότητα και μάλιστα και στην «πολιτισμένη», όπως αυτάρεσκα αυτοαποκαλείται το προηγμένο υλικά κομμάτι της. Μας ξεστραβώνει και μας βγάζει από την ηλίθια πλάνη ότι μερικοί άνθρωποι κατέχουν την αλήθεια ενώ άλλοι όχι και άρα πρέπει οι πρώτοι να «εκπολιτίσουν» με βίαιες και βαρβαρικές μεθόδους τους δεύτερους.

Διανόηση και κοινωνικός παρεμβατισμός

Η έκδοση αυτού του βιβλίου αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα και κύρος λόγω της θαυμάσιας εισαγωγής του Θανάση Γιαλκέτση, που όχι μόνο έχει εξαντλήσει αναγνωστικά αλλά προβαίνει σε μια κρίσιμη ανασκόπηση του φαινομένου της ανεκτικότητας. Εξοχες οι παρατηρήσεις του και η αναγωγή που κάνει των ιδεών του Βολταίρου στους καιρούς μας. Μια εισαγωγή-δοκίμιο του συνεργάτη μας, απλή και κατανοητή, όπου διακρίνει κανείς το εύρος των γνώσεών του αλλά και την αγωνία του για την κατάντια του εικοστού πρώτου αιώνα.

Σημειώνει ο Θανάσης Γιαλκέτσης; «Το κορυφαίο επίτευγμα [του Βολταίρου], εκείνο που του έδωσε μια εντελώς ξεχωριστή θέση στη διανοητική επανάσταση του αιώνα του, ήταν η επινόηση ενός νέου ρόλου του ανθρώπου των γραμμάτων (...) Ο άνθρωπος των γραμμάτων δεν πρέπει να κλείνεται στον γυάλινο πύργο του, να στέκεται απόμακρα κρατώντας μεγάλες αποστάσεις από τους άλλους ανθρώπους, να αδιαφορεί για όσα συμβαίνουν δίπλα του, απορροφημένος από τους θεωρητικούς στοχασμούς του.

Ο Βολταίρος παίρνει θέση, δεν αποκρύπτει τη γνώμη του, τοποθετείται δημόσια, στρατεύεται. (...) Ο φιλόσοφος οφείλει να αντιδρά, να ασκεί κριτική ή να αγανακτεί και να εξεγείρεται. όταν βλέπει να διαπράττεται μια αδικία». Παρατηρήσεις που δεν πρέπει να διαλάθουν την προσοχή των σημερινών πνευματικών ανθρώπων, που αγάλλονται στις κρατικές πολλές φορές θέσεις που καταλαμβάνουν, ασμένως δε, αδιαφορώντας για τα προβλήματα που βασανίζουν τους φτωχούς και αδύναμους.

Παρατίθεται η «παράδοση» της ανεκτικότητας, ήδη από τον δέκατο τρίτο αιώνα: Ο Μαρσίλιος της Πάδοβα [1275-1342], ο Γουλιέλμος του Οκαμ [1287-1342], οι ουμανιστές στοχαστές Ερασμος και Τόμας Μορ, ο Καστελιόν, ο Μοντέν, ο Ζαν Μποντέν [1530-1596], ο Ούγκο Γκρότιους [1583-1645], ο Αγγλος ποιητής Τζον Μίλτον [1608-1674]. Επίσης: ο Σπινόζα και κυρίως ο Τζον Λοκ και ο Πιερ Μπελ [1647-1706], «ίσως ο πιο σημαντικός θεωρητικός της ελευθερίας της συνείδησης στη γαλλική φιλοσοφία του 17ου αιώνα». Στη συνέχεια καταγράφει την απήχηση του έργου του Βολταίρου στους νεότερους στοχαστές: Τσβετάν Τοντόροφ, Πολ Ρικέρ, Νορμπέρτο Μπόμιο, Χέρμπερτ Μαρκούζε, Μπέρναρντ Ουίλιαμς π.χ.

Υπογραμμίζει ο Θ.Γ.: «Σε έναν κόσμο στον οποίο αυξάνεται η δημογραφική πίεση και ταυτόχρονα μειώνονται ή εξαντλούνται τα διαθέσιμα υλικά των υλικών πόρων, εμείς οι κάτοικοι της αναπτυγμένης Δύσης βλέπουμε τις νησίδες της ευημερίας μας να "απειλούνται" από τις στρατιές των προσφύγων και των μεταναστών, που αναζητούν στον ήλιο μοίρα. Και η τάση που επικρατεί είναι να βλέπουμε τις μάζες αυτές των εξαθλιωμένων σαν απειλητικούς ξένους ή και σαν εχθρικούς εισβολείς».

Πολύ σημαντική είναι η θέση του απέναντι στους μισαλλόδοξους, θέση που απαιτεί πνευματική ευρυχωρία και ψυχική μεγαλοθυμία, αφού θεωρεί ότι πρέπει να δείχνουμε ανεκτικότητα απέναντί τους με την ελπίδα ότι ίσως μάθουν κάποτε και αυτοί να είναι ανεκτικοί. Γράφει στην κατακλείδα του: «Το να απαντάμε στον μισαλλόδοξο με απαγορεύσεις και διώξεις, δηλαδή με μια αντίθετη μισαλλοδοξία, ενισχύει συνήθως την αδιαλλαξία του και αποκλείει μια ενδεχόμενη μεταστροφή του. Αν αντίθετα αναγνωρίσουμε το δικαίωμά του να εκφράζεται ελεύθερα, ίσως υπάρχει μια ελπίδα να τον οδηγήσουμε να αποδεχτεί και αυτός την ανεκτικότητα».

Εδώ μας βάζει, ευτυχώς, δύσκολα και προκλητικά για όλους μας· τον κάθε έναν ξεχωριστά, τις κοινότητες, την κρατική πολιτική, τον νομικό πολιτισμό. Πώς αλλιώς; Στα δύσκολα αποδεικνύουμε την επιείκεια, τη μεγαλοσύνη και, γιατί, όχι, την αγάπη μας, τον ανθρωπισμό μας. Τέτοια έργα χρειάζεται η συγχυσμένη και πολύπαθη ελληνική [και ευρωπαϊκή και παγκόσμια] κοινωνία. Εργα με βαθιά γνώση, ειλικρινές ενδιαφέρον, ήπιο και ειρηνευτικό λόγο. Μεγάλα έργα. Σε αυτό συντελεί και η μετάφραση του Γιώργου Καράμπελα· όνομα με εγγύηση.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Διαλεκτικές εικόνες και οφθαλμαπάτες
Αν υποθέσουμε ότι έχει κάποια αξία η απονομή παράσημων στο πεδίο του στοχασμού, ο Τζόρτζιο Αγκάμπεν θα έθετε ισχυρή υποψηφιότητα για τον χαρακτηρισμό του σημαντικότερου εν ζωή φιλοσόφου.
Διαλεκτικές εικόνες και οφθαλμαπάτες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ακτιβισμός ενάντια στον θάνατο και τον αυταρχισμό
Τα κείμενα του παρόντος τόμου προσπαθούν να αναδείξουν τη σχέση του Καμί με την ελευθεριακή σκέψη. Αυτό που καταφέρνουν σίγουρα είναι να μας φέρουν σε επαφή με μια πολυδιάστατη σκέψη, με έναν νου που γράφει με...
Ακτιβισμός ενάντια στον θάνατο και τον αυταρχισμό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εχει θέση η ψυχανάλυση στην πολιτική;
Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη, που αναδεικνύουν τις σημασίες που μπορεί να πάρει η έννοια της «πολιτικής του αναλυτή» – πολιτική αφενός μέσα στο πεδίο της κοινωνικής πραγματικότητας και αφετέρου μέσα στη...
Εχει θέση η ψυχανάλυση στην πολιτική;
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μια επιστολή του ποιητή Ηλία Γκρη
Πριν από μέρες εμφανίστηκε στα βιβλιοπωλεία ένας ογκώδης τόμος με τίτλο «ΤΑ ΕΣΩΨΥΧΑ ΤΟΥ ΝΤΙΝΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΠΟΥΛΟΥ Μια εκ βαθέων δεκαετής συνομιλία», με τη συγγραφέα Σωτηρία Σταυρακοπούλου.
Μια επιστολή του ποιητή Ηλία Γκρη
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η αναστοχαστική λειτουργία του Οσβαλντ Σπένγκλερ
Αναμφίβολα ο Οσβαλντ Σπένγκλερ στην «Παρακμή της Δύσης» είναι ένας στρυφνός στοχαστής(1). Στο βιβλίο του «Ο άνθρωπος και η τεχνική», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Μάγμα, ο στοχαστής συνδέει την...
Η αναστοχαστική λειτουργία του Οσβαλντ Σπένγκλερ
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εικονογραφική μυθιστορηματική βιογραφία
Η συζήτηση για το αν τα κόμικς ή τα graphic novels (σύμφωνα με ένα μέρος της κριτικής, τα δεύτερα είναι υποσύνολο των πρώτων) ανήκουν στον λογοτεχνικό χώρο μετρά ήδη αρκετές δεκαετίες, κυρίως στο εξωτερικό,...
Εικονογραφική μυθιστορηματική βιογραφία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας