Ενας Σκοτσέζος σερ, ο Ιαν Ράνκιν προσγειώθηκε από το Εδιμβούργο, τη λεγόμενη «Αθήνα του Βορρά», στη δική μας Αθήνα, όπου προχθές γιόρτασε τα 64α γενέθλιά του. Το δώρο-έκπληξη της γυναίκας του είναι ένα ταξίδι στην Κεφαλονιά (όπου σχεδόν κάθε καλοκαίρι κάνει διακοπές), ενώ ο ίδιος έκανε ένα απρόσμενο δώρο στους πολυάριθμους, φανατικούς θαυμαστές του στην Ελλάδα, εγκαινιάζοντας το 5ο Φεστιβάλ Αστυνομικής Λογοτεχνίας Agatha. Eυδιάθετος, χαλαρός, με ανατρεπτικό χιούμορ, στην εκδήλωση της περασμένης Παρασκευής στην Ελληνοαμερικανική Ενωση, που οργανώθηκε σε συνεργασία με τις εκδόσεις «Μεταίχμιο» και το βιβλιοπωλείο Monogram, μίλησε περισσότερο για τις αγαπημένες του μουσικές, που αποτελούν και το σάουντρακ των βιβλίων του, για τους συγγραφείς που θαυμάζει, ασφαλώς για τον δημοφιλή επιθεωρητή του, Τζον Ρέμπους, αλλά και για την προσωπική του «κουζίνα» ως συγγραφέας. Κι αν στις περιοδείες του στην Ελλάδα -έχει έρθει 5 φορές για να παρουσιάσει τα βιβλία του- είχε τη δυνατότητα να αγοράσει δίσκους μουσικών όπως της Κρίστης Στασινοπούλου και του Στάθη Καλυβιώτη, για τους Ελληνες συγγραφείς δεν γνωρίζει πολλά -με εξαίρεση τον Πέτρο Μάρκαρη-, καθώς όπως τόνισε δεν βρίσκει μεταφρασμένα βιβλία τους.
Ο Ιαν Ράνκιν με τα 24 μυθιστορήματα με πρωταγωνιστή τον Τζον Ρέμπους, τα οποία έχουν μεταφραστεί σε 36 γλώσσες, έχει στήσει «το απόλυτο σκοτσέζικο μυθιστόρημα» και τον «απόλυτο Σκοτσέζο επιθεωρητή», όπως τόνισε η συγγραφέας Χρύσα Σπυροπούλου, η οποία πριν από 22 ολόκληρα χρόνια παρότρυνε τον εκδότη του «Μεταίχμιου», Νώντα Παπαγεωργίου, να βγάλει στα ελληνικά τους «Καταρράκτες». Ανοιξε τις κρυφές πύλες του Εδιμβούργου στο διεθνές κοινό, οι ιστορίες του είναι βουτηγμένες στο μεγαλείο αλλά και στην αθλιότητα της ιδιαίτερης αυτής πόλης, αντλώντας από τη σκοτεινή ιστορία της αλλά και από τη σύγχρονη κοινωνία και την παραβατικότητα. Το Εδιμβούργο είναι μια πόλη που μοιάζει «δόκτωρ Τζέκιλ και κύριος Χάιντ» στα έργα του, όπως τόνισε η μεταφράστριά του, Χίλντα Παπαδημητρίου.
Το ίδιο αντιφατικός, σύνθετος και απρόβλεπτος είναι και ο Ρέμπους, το όνομα του οποίου σημαίνει «γρίφος»: τέκνο της εργατικής τάξης, που αψηφά εκ πεποιθήσεως την εξουσία των ανωτέρων του και ακολουθεί τις δικές του μεθόδους. Ενας κλασικός αντιήρωας, που μεγαλώνει μαζί με τον δημιουργό του και αλλάζει συνήθειες: κόβει το κάπνισμα, πίνει λιγότερο. Εχει άραγε σκεφτεί ποτέ ο Ράνκιν να τον βγάλει από τη μέση; «Προσπάθησα να τον σκοτώσω ήδη από το πρώτο μου βιβλίο, αλλά το μετάνιωσα», είπε ο φημισμένος συγγραφέας. «Οι λογοτεχνικοί ήρωες αρνούνται να πεθάνουν, χαρακτήρες όπως ο Σέρλοκ Χολμς ή ο Πουαρό είναι αιώνιοι. Ο κόσμος τους ζητάει διαρκώς».
Μερικές από τις πιο γοητευτικές πινελιές του Ράνκιν είναι και τα μουσικά του ακούσματα. Αλλωστε στα φοιτητικά του χρόνια είχε μια new wave μπάντα, ενώ τα τραγούδια των Joy Division, Leonard Cohen, Muddy Waters, Van Morrison, Jethro Tull «ακούγονται» στις ιστορίες του αλλά και οι πιο φρέσκιες μουσικές επιλογές των υπόλοιπων χαρακτήρων, που αποτυπώνουν την προσωπικότητά τους, τα βιώματα της γενιάς τους και την ταξική τους προέλευση, κάνοντας την αφήγηση ακόμα πιο δυνατή.
Πολλοί από τους αγγλικούς τίτλους των βιβλίων με τον Ρέμπους βασίζονται στους αγαπημένους δίσκους του Ράνκιν. Για παράδειγμα, τα «Black & Blue, Beggars Banquet» (στα ελληνικά «Επικίνδυνες αποστολές στο Εδιμβούργο για τον επιθεωρητή Ρέμπους») και «Let it Bleed» αναφέρονται σε δίσκους των Rolling Stones. Oπως τόνισε ο συγγραφέας Θανάσης Μήνας, ο Ράνκιν συνεργάστηκε με τον Σκoτσέζο τραγουδιστή της φολκ, Τζάκι Λέβεν, και σε δύο βιβλία του χρησιμοποίησε τους τίτλους τραγουδιών του. Το ένα ήταν το «Standing in another man’s rain», αν και ο τίτλος του βιβλίου τελικά έγινε «Standing in another man’s grave» («Στον τάφο κάποιου άλλου») και το άλλο το πρόσφατο βιβλίο του 2023 «A heart full of headstones» («Οσα δεν θέλω να πω»). Εδώ βρίσκουμε τον δημοφιλή επιθεωρητή στην «άλλη μεριά», να κατηγορείται για ένα έγκλημα του παρελθόντος που μπορεί να τον οδηγήσει για την υπόλοιπη ζωή του στη φυλακή.
Παλαιότερα ο Ράνκιν είχε δηλώσει ότι οι μεγαλύτερες αγάπες του είναι η γυναίκα του και οι Rolling Stones. Σήμερα; «Κοιτάξτε, αγαπώ τη γυναίκα μου, αλλά τους Stones τους ξέρω από πιο παλιά!… Πάντως τώρα δεν τους ακούω πολύ συχνά», απάντησε.
Από τους αγαπημένους του συγγραφείς είναι ο Σκοτσέζος Ρόμπερτ Λούις Στίβενσον «γιατί με οξυδέρκεια βλέπει μέσα στην ανθρώπινη ψυχή», η Μίριελ Σπαρκ και το βιβλίο της «Η δεσποινίς Μπρόντι στην ακμή της» για την οποία ξεκίνησε το διδακτορικό του. Από τους Αμερικανούς του αρέσει ο Ρέιμοντ Τσάντλερ, ο Τζέιμς Ελρόι, αλλά και ο Τόμας Πίντσον για τον οποίο σκεφτόταν να κάνει διδακτορικό, ωστόσο πλέον δεν αντέχει να διαβάζει τόσο ογκώδη βιβλία. Με την Αγκάθα Κρίστι μάλλον δεν τον συνδέει κάτι, «εκτός όταν θέλω να πάω στο Oχford Bar, περνάω από το προαύλιο μιας εκκλησίας όπου είχε κάνει τον δεύτερο γάμο της με έναν αρχαιολόγο».
Πάντως όταν γράφει ο Ράνκιν ακούει ορχηστρική μουσική. «Κάθομαι στο δωμάτιο με την ησυχία μου, δεν καπνίζω, δεν πίνω. Δουλεύω εντατικά, γράφω γρήγορα, μπορεί να ολοκληρώσω ένα βιβλίο σε 40 μέρες. Κάνω αλλαγές, διορθώσεις αλλά δεν γνωρίζω εξαρχής τον δολοφόνο». Εμπνευση αντλεί από παντού. «Από τις συζητήσεις με τους άλλους, από τις ειδήσεις, τις εφημερίδες. Σημειώνω ό,τι μου κάνει εντύπωση, τα βάζω όλα σε ένα κουτί και όταν έρθει η ώρα να γράψω ανοίγω το κουτί. Κυρίως όμως με εμπνέει ο… πανικός όταν πρέπει να παραδώσω στον εκδότη».
Οι περιπέτειες του Τζον Ρέμπους έχουν μεταφερθεί δύο φορές στη μικρή οθόνη, ενώ μια νέα σειρά ετοιμάζει το ΒΒC με πρωταγωνιστή τον Ρίτσαρντ Ράνκιν (καμιά συγγένεια με τον συγγραφέα). «Είναι πολύ καλός ηθοποιός και έχουμε καλό σεναριογράφο. Εγώ δεν επεμβαίνω στο σενάριο. Με πλήρωσαν για να μην ανακατευτώ», κατέληξε γελώντας.
