Αυλαία έριξε για φέτος η 19η Διεθνής Εκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης που διήρκεσε από τις 4 έως τις 7 Μαΐου. Ηταν πραγματικά εντυπωσιακή η προσέλευση του κόσμου τις τέσσερις αυτές ημέρες. Το πρόγραμμα, αρκετά φιλόδοξο, φιλοξένησε πεντακόσιες εκδηλώσεις, χίλιους διακόσιους ομιλητές και δεκάδες χιλιάδες τίτλους βιβλίων.
Ο πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, που διοργανώνει την έκθεση μετά το κλείσιμο του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου, Νίκος Κούκης, επέμεινε μάλιστα πως η επισκεψιμότητα στη φετινή έκθεση ήταν 30-40% μεγαλύτερη από την έκθεση του 2019. Να θυμίσουμε πως λόγω κορονοϊού η έκθεση του 2020 ήταν διαδικτυακή, του 2021 ήταν ανεπαρκής λόγω μη προσέλευσης εκδοτών εξαιτίας της πανδημίας και οργανωτικών προβλημάτων και το 2022 δεν πραγματοποιήθηκε.
Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού, η υπουργός Λίνα Μενδώνη και ο υφυπουργός Νικόλας Γιατρομανωλάκης δηλαδή, δεν παραβρέθηκε στα εγκαίνια αλλά ούτε και κάποια από τις άλλες μέρες. Στα εγκαίνια παρευρέθηκε μόνο η γ.γ. Σύγχρονου Πολιτισμού, Ελένη Δουνδουλάκη. Πράγμα που μοιάζει ανακόλουθο με τις δηλωμένες εδώ και καιρό προθέσεις του υφυπουργού Σύγχρονου Πολιτισμού να υπερασπιστεί την υπόθεση «βιβλίο» στη χώρα με τη δημιουργία ενός νέου φορέα. Βέβαια έκτοτε δεν έχουμε καμία ενημέρωση για το πώς προχωράει αυτό το σχέδιο.
Τιμώμενη λογοτεχνία φέτος ήταν η αμερικανική. Η σπουδαία αυτή λογοτεχνία δεν εκπροσωπήθηκε από μεγάλα ονόματα, όπως όλοι ευχόμασταν και περιμέναμε να δούμε. Στο πραγματικά εντυπωσιακό Αμερικανικό Περίπτερο όμως συμμετείχαν 22 σημαντικοί εκδοτικοί οίκοι μεταξύ των οποίων οι:
Abrams Books Publishing Company, Insight Editions, Macmillan Publishers, MoMa Publications, Penguin Random House, The Quarto Group, Yale University Press, Harvard University Press κ.ά. Ξεχωρίζω από τις αμερικανικές συμμετοχές τον πραγματικά εξαιρετικό κριτικό λογοτεχνίας Τζέιμς Γουντ τον οποίο έφεραν οι εκδόσεις Αντίποδες με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Πώς δουλεύει η λογοτεχνία».
Ηρθαν ωστόσο συγγραφείς, μεταφραστές και επαγγελματίες του χώρου από 40 χώρες. Αυτό που διαπιστώσαμε είναι ότι η διοργάνωση έστρεψε φέτος το βλέμμα της προς την επαγγελματική διάσταση της έκθεσης. Οπως μας είπαν ο Νίκος Κούκης αλλά και η συντονίστρια της έκθεσης Νόπη Χατζηγεωργίου, σκοπεύουν του χρόνου να διευρύνουν ακόμα περισσότερο το επαγγελματικό κομμάτι προσκαλώντας πολύ περισσότερους διεθνείς παράγοντες του χώρου αν το επιτρέψει η χρηματοδότηση. Μιλώντας περί χρηματοδότησης μας εξήγησαν πως η έκθεση φέτος κόστισε 350.000 ευρώ, τα 110.000 ευρώ από αυτά πήγαν στην ενοικίαση των περιπτέρων της HELEXPO, και εκτός από το ΕΣΠΑ χρηματοδοτήθηκε και από την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. Ωστόσο, η γραφειοκρατία του ΕΣΠΑ δημιουργεί κάθε χρόνο πολλά προβλήματα καθυστερήσεων αλλά και στελέχωσης.
Από τις πιο δυνατές διεθνείς συμμετοχές ήταν ο Βούλγαρος συγγραφέας Γκεόργκι Γκοσποντίνοφ των εκδόσεων Ικαρος, υποψήφιος για Booker 2023. Στη συνέντευξη που μας έδωσε, απάντησε άμεσα στο μεγάλο ερώτημα που έθεταν συχνά στις λογοτεχνικές παρέες Ελληνες συγγραφείς: Μα πώς κατάφερε ένας Βούλγαρος συγγραφέας να φτάσει τόσο κοντά σε ένα τόσο σημαντικό βραβείο; «Με την εδώ και είκοσι χρόνια μετάφραση των έργων μου σε πολλές γλώσσες», απάντησε, «αυτός είναι ο μόνος δρόμος». Δυστυχώς όμως στη χώρα μας το μόνο πρόγραμμα που θα μπορούσε να βοηθήσει το Greek Lit, κολλάει συνεχώς στην οργάνωση και χρηματοδότηση από το ΥΠΠΟ δημιουργώντας προβλήματα σε εκδότες, μεταφραστές και συγγραφείς.
Εξαιρετικός ήταν και ο Μοχάμεντ Μουγκάρ-Σαρ από τη Σενεγάλη, νικητής του Γκονκούρ 2021.
Αλλες ενδιαφέρουσες συμμετοχές ήταν αυτές των Μanuel Vilas, Claire Messud, Nell Zink, Saskia Vogel, Meg Rosoff, Ismini Lamb, Makenzy Orce, Jan Carson, Ioanna Parvulescu, Lana Bastašić, Theodora Dimova, Bethan Roberts.
Υπήρξαν όμως και άλλοι πολλοί. Οι ενδιαφέρουσες εκδηλώσεις έπεφταν η μία πάνω στην άλλη κάνοντας αδύνατον να τις παρακολουθήσεις. Το ίδιο συνέβη και με τους πολλούς και σημαντικούς Ελληνες συγγραφείς που συμμετείχαν είτε με παρουσιάσεις δικών τους βιβλίων είτε ως ομιλητές σε πάνελ.
Οι ελληνικοί εκδοτικοί οίκοι ήταν εκεί με όλο τους το δυναμικό και ήταν σχεδόν όλοι οι μεγάλοι, εκτός ελαχίστων περιπτώσεων όπως π.χ. ο Ψυχογιός.
Και μια και περάσαμε στους εκδότες να συνεχίσουμε και με τις εντυπώσεις τους από μια μικρή έρευνα που κάναμε. Οι περισσότεροι ήταν ευχαριστημένοι κυρίως από την προσέλευση κόσμου. Εκτός από τη σχετικά αργοπορημένη κατάρτιση του γενικού προγράμματος πριν από την έκθεση, δεν είχαν σημαντικά παράπονα από το ΕΙΠ. Θα ήθελαν όμως να συμμετέχει πιο ενεργά στην εξυπηρέτηση των καλεσμένων τους συγγραφέων από το εξωτερικό, ώστε να μπορούν όλοι να εκπροσωπηθούν επάξια στην έκθεση. Οι μικρότεροι εκδοτικοί οίκοι, αλλά συχνά και οι μεγάλοι, δεν μπορούν να σηκώσουν οικονομικά την ακριβή δαπάνη, ενώ καλούνται να κανονίσουν μόνοι τους και τις μεταφορές από και προς τα αεροδρόμια και άλλα λειτουργικά έξοδα.
Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδηλώσεις υπήρξαν όλο το τετραήμερο. Αυτό που ήταν το σημαντικότερο όμως ήταν η συνεχής και αδιάλειπτη προσέλευση κόσμου που θύμιζε τις παλιές καλές εποχές. Αδιαμφισβήτητα ο κόσμος επικύρωσε τη σημαντικότητα αυτού του μεγάλου θεσμού. Μακάρι οι πολιτικοί -όχι μόνο αυτοί που μοίραζαν προεκλογικά φυλλάδια στους διαδρόμους- να δώσουν την ίδια προσοχή προς τον χώρο του βιβλίου που συνεχώς μεγαλώνει, τόσο επαγγελματικά όσο και λογοτεχνικά. Αλλωστε έλαμψαν, προσέλκυσαν και γοήτευσαν το κοινό και πολλοί σπουδαίοι γνωστοί ή πρωτοεμφανιζόμενοι Ελληνες λογοτέχνες.
Μέχρι το βράδυ της Κυριακής, η 19η Διεθνής Εκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης υποδέχτηκε πολλές χιλιάδες επισκέπτες. Για την ακρίβεια, η φετινή ΔΕΒΘ έσπασε ρεκόρ προσέλευσης κόσμου, όπως έχει ήδη σπάσει και μερικά ακόμη ρεκόρ – με πρώτο αυτό του αριθμού των εκδηλώσεων. Μέσα στις 41 ώρες που ήταν συνολικά ανοιχτή, φιλοξενήθηκαν στις 14 αίθουσες των τεσσάρων περιπτέρων της ΔΕΒΘ (12, 13, 14 και 15) περί τις 500 εκδηλώσεις, με τη συμμετοχή τουλάχιστον 1.200 ομιλητών. Ή αλλιώς, 12 εκδηλώσεις κατά μέσον όρο την ώρα (και πιθανόν κάπως περισσότερες τις ώρες αιχμής).
