• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 8.9°C / 12.4°C
    4 BF
    68%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    7°C 4.8°C / 8.5°C
    3 BF
    61%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 10.5°C / 12.0°C
    4 BF
    70%
  • Ιωάννινα
    Ασθενής ομίχλη
    1°C 0.9°C / 0.9°C
    1 BF
    100%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    4°C 3.9°C / 6.3°C
    4 BF
    75%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 4.6°C / 6.0°C
    1 BF
    63%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    2°C 2.4°C / 2.4°C
    3 BF
    65%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.6°C / 9.6°C
    2 BF
    73%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.8°C / 16.4°C
    1 BF
    60%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 8.5°C / 10.9°C
    3 BF
    76%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.2°C / 13.4°C
    3 BF
    59%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 7.3°C / 7.3°C
    4 BF
    79%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    2 BF
    82%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 6.9°C / 7.3°C
    0 BF
    81%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 7.5°C / 9.4°C
    2 BF
    64%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.8°C / 12.8°C
    1 BF
    76%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 9.2°C / 12.7°C
    3 BF
    59%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 6.3°C / 6.6°C
    3 BF
    79%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 5.3°C / 6.7°C
    2 BF
    77%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C 3.4°C / 3.4°C
    2 BF
    57%

Οι εξομολογήσεις του Ζαν Ζακ Ρουσσώ. Μετάφραση: Αλεξάνδρα Παπαθανασοπούλου. Επίμετρο: Κοσμάς Ψυχοπαίδης, Ηλίας Γιούρης. Σελ. 726. Εκδόσεις Σμίλη, 2022

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οι εξομολογήσεις που άλλαξαν την ιστορία του αυτοβιογραφικού λόγου

  • A-
  • A+
Στην κοσμοθεώρηση λοιπόν του Ρουσό ο κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός. Η ζωή έχει μια αυταξία έτσι όπως δόθηκε από τη φύση. Η φύση είναι πάνω από ηθικούς κώδικες των πεπερασμένων μέσα στον χρόνο κοινωνικών δομών. Η φυσική αλήθεια είναι η μόνη αλήθεια που ο άνθρωπος πρέπει να ακολουθεί.

Σήμερα οι αυτοβιογραφίες, τα απομνημονεύματα, οι ημερολογιακές σημειώσεις, η επιστολογραφία αποτελούν πηγές τις οποίες αξιοποιούν οι ιστορικοί για να λάβουν πληροφοριακό υλικό για σημαίνοντα γεγονότα και προσωπικότητες, αλλά και για να «ξεκλειδώσουν» την καθημερινότητα του βίου και το πολιτιστικό γίγνεσθαι άλλων ιστορικών περιόδων. Αν σκεφτούμε τον δικό μας, τον νεότερο ελληνικό χώρο, μπορούμε να αναφερθούμε στον καίριο ρόλο που έχουν για την κατανόηση και την ερμηνεία κρίσιμων ιστορικών περιόδων τα απομνημονεύματα των πολεμιστών του 1821, οι μαρτυρίες στρατιωτικών και πολιτικών του 20ού αι., αλλά και τα ημερολόγια ή η επιστολογραφία πνευματικών ανθρώπων – ενδεικτικά ας αναφέρουμε τον Γιώργο Σεφέρη ή τον Ιωνα Δραγούμη. Η πλέον όμως χαρακτηριστική περίπτωση αυτοβιογραφίας στον νεότερο ευρωπαϊκό κόσμο σίγουρα είναι οι «Εξομολογήσεις του Ζαν Ζακ Ρουσσώ», έργο ασύλληπτης επίδρασης στους μεταγενέστερους συγγραφείς που καλλιέργησαν το συγκεκριμένο είδος.

Οι Εξομολογήσεις στην πραγματικότητα αποτελούν έργο-σταθμό για τον τρόπο με τον οποίο άρχισε να γράφεται η αυτοβιογραφία από το τέλος του 18ου αι. και μετά. Γραμμένες στο διάστημα 1765-1770 (δημοσιεύτηκαν σε δύο μέρη, το πρώτο το 1782 και το δεύτερο το 1789, δύο χρόνια μετά τον θάνατο του Ρουσό), καλύπτουν γεγονότα μιας τρικυμιώδους εσωτερικής ζωής και θέτουν, με απολύτως πρωτότυπο και αποκαλυπτικό τρόπο, στο επίκεντρο της γραφής το άτομο με όλες τις αντιφάσεις, τις αδυναμίες, τους φόβους, αλλά και τις εμπνεύσεις, τις φιλοδοξίες και τις ανώτερες πνευματικές συλλήψεις. Ας δούμε πώς ξεκινούν οι Εξομολογήσεις και τι αποκαλύπτουν για τη σχέση του συγγραφέα με τον εαυτό του:

«Αναλαμβάνω κάτι που δεν έχει γίνει ποτέ στο παρελθόν, ούτε και πρόκειται να βρει στο μέλλον μιμητές. Θέλω να δείξω στους συνανθρώπους μου έναν άνθρωπο σε όλη του τη φυσική αλήθεια και ο άνθρωπος αυτός θα είμαι εγώ. Μόνο εγώ. Την καρδιά μου τη νιώθω και τους ανθρώπους τούς ξέρω. Δεν μοιάζω με κανέναν από όσους συνάντησα. Τείνω να πιστεύω πως δεν μοιάζω με κανέναν από όσους υπάρχουν. Κι αν δεν είμαι καλύτερος, είμαι οπωσδήποτε αλλιώτικος».

Και σε άλλο σημείο:

«Υψιστε, κάλεσε γύρω μου το αμέτρητο πλήθος των συνανθρώπων μου να ακούσουν τις εξομολογήσεις μου, να φρίξουν με τις ατιμίες μου, να ντραπούν για τα βάσανά μου».

Στην κοσμοθεώρηση λοιπόν του Ρουσό ο κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός. Η ζωή έχει μια αυταξία έτσι όπως δόθηκε από τη φύση. Η φύση είναι πάνω από ηθικούς κώδικες των πεπερασμένων μέσα στον χρόνο κοινωνικών δομών. Η φυσική αλήθεια είναι η μόνη αλήθεια που ο άνθρωπος πρέπει να ακολουθεί, ενώ ο Θεός του Ρουσό διαφοροποιείται από τις ντεϊστικές ιδέες των Διαφωτιστών, που βλέπουν το θείο ως μια απροσδιόριστη δύναμη πέρα από τα ανθρώπινα βάσανα. Μέσα στο μικρό αυτό απόσπασμα απαντώνται αντανακλάσεις των φιλοσοφικών ιδεών του Γάλλου φιλοσόφου. Μετά τις Εξομολογήσεις ούτε η αυτοβιογραφία ούτε η λογοτεχνία με αυτοβιογραφικά στοιχεία δεν ήταν πια οι ίδιες, αφού πλέον οι συγγραφείς θα τολμούσαν να εισέλθουν στους εσώτερους δρόμους τού εγώ: ήταν αυτό ένα πρώτο επαναστατικό βήμα, μέχρι η ψυχανάλυση να θέσει εκ νέου το είδος σε ακόμη πιο ρηξικέλευθους δρόμους.

Ενα από τα ενδιαφέροντα στοιχεία των Εξομολογήσεων είναι η καταγραφή των αμφιβολιών και των ταλαντεύσεων που ταλανίζουν τον συγγραφέα, αποκαλύπτοντας με ειλικρίνεια μέσα από ποιους δρόμους η θεωρητική σκέψη διαμορφώθηκε ως μέρος μιας πλούσιας και ψυχικά εύθραυστης ισορροπίας:

«Το τραγικότερο δε είναι ότι, αντί να κρατάω το στόμα μου κλειστό, όταν δεν έχω να πω τίποτα, με πιάνει μια μανία να μιλήσω για να εκπληρώσω το χρέος μου μια ώρα αρχύτερα. Σπεύδω να ψελλίσω διάφορες κουβέντες ασυνάρτητες, και είμαι τυχερός αν δεν σημαίνουν απολύτως τίποτα. Προσπαθώντας να κατανικήσω ή να κρύψω τη βλακεία μου, σπάνια καταφέρνω να μην την επιδείξω».

Οι κρίσεις για τον εαυτό συνυπάρχουν με την ολοζώντανη αφήγηση περιστατικών που φέρνουν μπροστά στα μάτια μας τους ανθρώπους του 18ου αι., ανθρώπους που προσπαθούσαν να βρουν τη θέση τους μέσα σε έναν κόσμο ο οποίος κυοφορούσε ποικίλες αλλαγές και πνευματικές ζυμώσεις.

Οι Εξομολογήσεις είναι ένα κείμενο που διαβάζεται απνευστί. Σε αυτό βοηθάει τόσο η καλοδουλεμένη μετάφραση της Αλεξάνδρας Παπαθανασοπούλου όσο και τα κείμενα των Κοσμά Ψυχοπαίδη και Ηλία Γιούρη που συγκροτούν το επίμετρο, δίνοντάς μας τους αρμούς για να κατανοήσουμε μια ολόκληρη εποχή. Μια εποχή που όρισε τον νεότερο ευρωπαϊκό κόσμο και την ιστορία των ιδεών.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Πολυεδρικό μονόγραμμα του Αριστοφάνη
Χωρίς αμφιβολία κάθε ερευνητής θα οδηγηθεί στο μέλλον στον θεατρικό Αριστοφάνη έχοντας για γνώμονα και οδηγό του το βιβλίο της Διαμαντάκου. Οι ιστορίες του Παππού των κωμικών όλου του κόσμου, που η ερευνήτρια...
Πολυεδρικό μονόγραμμα του Αριστοφάνη
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η περιπέτεια του κόσμου, η περιπέτεια του βιβλίου
Η Βαγέχο επιλέγει μια συνειρμική γραφή, που επιτρέπει ποικίλες παρεκβάσεις στην εξιστόρηση. Παρεκβάσεις που περιλαμβάνουν τόσο τα προσωπικά της βιώματα με τα βιβλία όσο και την ελεύθερη περιδιάβαση στη...
Η περιπέτεια του κόσμου, η περιπέτεια του βιβλίου
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Το «Καμένο χαρτί» του εαυτού και του κόσμου
Τα ηθικά διλήμματα, η αμφιβολία, το υπαρξιακό άγχος, η αναζήτηση –συχνά μάταια– της ελπίδας επανέρχονται και σε αυτό το μυθιστόρημα του Γκριν, όπου παρατηρούμε τους ήρωες να παλινδρομούν ανάμεσα στην πίστη,...
Το «Καμένο χαρτί» του εαυτού και του κόσμου
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ενα φιλοσοφικό μυθιστόρημα μαθητείας για τον 21ο αιώνα
Θα ήταν επομένως σκόπιμη μια επικαιροποίηση της παρατήρησης της Μάργκαρετ Κάνοβαν, η οποία, στην –κατατοπιστική, αν και γραμμένη προ εικοσαετίας– εισαγωγή της γι’ αυτή την έκδοση του έργου, υποστηρίζει ότι «η...
Ενα φιλοσοφικό μυθιστόρημα μαθητείας για τον 21ο αιώνα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας