Τα πρόσωπα μεταξύ οικονομικής επιστήμης και πολιτικής μετά τη Μεταπολίτευση

Πώς συνδέονται οι δημόσιες οικονομικές πολιτικές με τα πρόσωπα που τις υπηρετούν; Ποιες είναι οι διαδρομές των υψηλής εξειδίκευσης οικονομολόγων; Ποιοι ήταν αυτοί από τη Μεταπολίτευση ώς σήμερα; Ποια η σχέση τους με την πολιτική, τους κομματικούς μηχανισμούς, τα κέντρα εξουσίας; Ποια ιδεολογικά ρεύματα μετέφεραν από τον έξω κόσμο; Πώς επηρέασε η ευρωπαϊκή πορεία της χώρας τους οικονομολόγους;

Η δεκαετία της κρίσης του 2010 μάς έφερε, όλους τους πολίτες, θεατές στη σκηνική παρουσία της οικονομίας και των θεσμών της, των διεθνών οργανισμών και, στη συνέχεια, των νέων υβριδίων που ιδρύθηκαν στη χώρα μας. Αλλά μας έφερε επίσης πολύ κοντά και στα πρόσωπα που διαχειρίζονταν την οικονομία, στους πολιτικούς τεχνοκράτες οικονομολόγους, απέναντι στους οποίους ώς εκείνη τη στιγμή ήμασταν μάλλον παγίως αδιάφοροι. Θεσμοί όπως το ΔΝΤ, ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας, η ΕΤΑΔ, το ΤΑΙΠΕΔ, το ΤΧΣ, το PSI, το ECOFIN ή το Eurogroup αποτέλεσαν ένα καυτό θέαμα της καθημερινότητάς μας, αφού οι αποφάσεις τους καθόριζαν το μέλλον μας. Από την άλλη πλευρά, τα πρόσωπα των οικονομολόγων συγκέντρωσαν τόσο συναίσθημα όσο δεν είχε ποτέ πριν εκφραστεί απέναντί τους.

Ο Μοσχοβισί, ο Σόιμπλε, ο Ντάιζελμπλουμ, ο Βαρουφάκης, για να αναφέρουμε ορισμένους μόνο ενδεικτικά, αποτέλεσαν τους πρωταγωνιστές μιας κρίσιμης περιόδου, κατά την οποία τους βλέπαμε καθημερινά στις οθόνες μας, κρεμόμασταν από τα χείλη, το ύφος και τα υπονοούμενά τους, παρακολουθούσαμε λεπτομερώς τους μεταξύ τους διαξιφισμούς ή τις αναμετρήσεις.

Εντέλει, μαζί με την πλοκή του έργου που παιζόταν με επίδικο την οικονομική επιβίωση ή την κατάρρευση της χώρας (άνοδος και πτώση των επιτοκίων, αξιολογήσεις, έλλειμμα και χρέος) το θέαμα που πρόσφεραν τα πρόσωπα ήταν το αποκορύφωμα της παράστασης, η προσωποποίηση τους δράματος. Ο ρόλος τους είχε αναδυθεί από τις σκιές των σκοτεινών γραφείων και τραπεζών, όπου ήταν ώς τότε απορροφημένοι από τους υπολογισμούς και τα σχέδιά τους, και είχε έρθει στο προσκήνιο, πρωταγωνιστικός, με τα φώτα της δημοσιότητας πάνω τους.

Αυτό το νήμα τραβάει ο Νίκος Σουλιώτης με πρωτότυπο και γοητευτικό τρόπο, το νήμα των οικονομολόγων τεχνοκρατών ως προσώπων, όχι μόνο στη διάρκεια της κρίσης αλλά από τη Μεταπολίτευση ώς πρόσφατα στο 2019. Με άξονα αναφοράς τις διαδρομές τους, μας δείχνει πώς λειτουργεί η πολιτική ιδεολογία, η εξουσία και το πεδίο γνώσης και πώς συνδέεται ο ρόλος και η καριέρα τους με την καταγωγή, τις σπουδές, τις θεωρητικές παραδοχές τους στη διαχείριση μιας τόσο σημαντικής δημόσιας πολιτικής όπως η οικονομική.

Ο συγγραφέας αναζητά τα κοινωνικά χαρακτηριστικά των τεχνοκρατών πολιτικών και τη σχέση τους με τους θεσμούς διαμόρφωσης της οικονομικής πολιτικής, τις διαδρομές, τα γήπεδα προθέρμανσης, τα περιβάλλοντα, τις στρατηγικές ανάδειξης και συσσώρευσης κύρους, τη σημασία που αποκτούν οι ετοιμότητες των προσώπων αλλά και οι απρόβλεπτες συγκυρίες. Ολα αυτά με στόχο «να κατανοήσουμε σε βάθος τις κοινωνικοπολιτικές διεργασίες που οδηγούν στη διαμόρφωση της οικονομικής πολιτικής», όπως ο ίδιος το διατυπώνει.

Πρόκειται για μια προσέγγιση που αιφνιδιάζει ευχάριστα τον αναγνώστη, καθώς τον οδηγεί στον λαβύρινθο των οικονομικών εννοιών και θεωριών με οδηγούς εκείνους που υπήρξαν υπουργοί, πρόσωπα-κλειδιά σε κρίσιμες αποφάσεις για μια περίοδο πάνω από τέσσερις δεκαετίες. Πρόσωπα γνωστά της νεότερης ιστορίας της χώρας, που επηρεάστηκαν στη διαμόρφωσή τους και στην εν γένει πορεία τους από τις δεξαμενές σκέψης και τα διανοητικά ρεύματα που κυριαρχούσαν στα διεθνή και, αργότερα, τα ευρωπαϊκά οικονομικά, αποτέλεσμα της ιδεολογικής τους στάσης και σχέσης με τις κομματικές ηγεσίες και τον τρόπο που δομούσαν την εξουσία τους.

Είναι πολύ ενδιαφέρουσα και αποκαλυπτική η ανάλυση του Νίκου Σουλιώτη αναφορικά με τα ιδεολογικά χαρακτηριστικά διαφόρων κινήσεων, ομάδων, κέντρων αλλά και κινημάτων, καθώς και η περιγραφή της μετάβασης από τον εθνικόφρονα οικονομολόγο στον τεχνοκράτη και, αργότερα, τους οικονομολόγους εταιρικής προέλευσης, που αναλαμβάνουν τις ιδιωτικοποιήσεις και τη διαχείριση της δημόσιας περιουσίας την περίοδο 2017-18.

Το πολιτικό-θεσμικό πλαίσιο που σχετίζεται με τα Μνημόνια, η κοινωνική δομή της διαχείρισης της δημόσιας περιουσίας, από πολιτικούς και στελέχη της διοίκησης, οικονομολόγους από άλλες χώρες της Ε.Ε. με διεθνή εμπειρία και αξιωματούχους είναι από τα πιο ενδιαφέροντα. Μια πολιτική και επαγγελματική ελίτ που συντίθεται από ορθόδοξους και ετερόδοξους τεχνοκράτες, φιλελεύθερους, νεοφιλελεύθερους και αριστερούς οικονομολόγους και πανεπιστημιακούς και που διαχειρίζεται την ελληνική οικονομία, διατηρώντας ωστόσο πολύ διαφορετικές εκτιμήσεις και στόχους ανάλογα με τα ιδεολογικά προτάγματα που υπερασπίζεται.

Η διελκυστίνδα που βιώνουν τα πρόσωπα μεταξύ οικονομικής επιστήμης και πολιτικής είναι ο βασικός άξονας ανάλυσης του βιβλίου. Καταφέρνει να φωτίσει τόσο την περίοδο της Μεταπολίτευσης με τις κυβερνήσεις της Ν.Δ. όσο και την περίοδο των κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ του ’80 ώς και τον εκσυγχρονισμό του Κώστα Σημίτη του ’90 και την είσοδο στο ευρώ, καθώς και τα πρόσφατα χρόνια των οικονομολόγων της Αριστεράς και, στη συνέχεια, την προετοιμασία Μητσοτάκη για την εξουσία.

Εξίσου σημαντικό, ο συγγραφέας το πραγματεύεται φτάνοντας στον πυρήνα των ταξικών συμφερόντων, της παραγωγικής συγκρότησης της χώρας, του πεδίου της εργασίας και ρίχνοντας φως στις αποκρατικοποιήσεις και ιδιωτικοποιήσεις, τις διαρθρωτικές αλλαγές, τις μεταρρυθμίσεις, την ανεργία, την εισοδηματική πολιτική, το κράτος πρόνοιας, τον τραπεζικό τομέα, τον πληθωρισμό, τα μεγάλα έργα. Ενα βιβλίο φρέσκο και αξιοδιάβαστο, που σπάει τα στερεότυπα και τις παραδοσιακές ταξινομήσεις και θέτει νέες οπτικές και προβληματισμούς.

*Τέως υπουργός Πολιτισμού

⚫ INFO: Η νέα έκδοση παρουσιάζεται, από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια και το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, στο Μέγαρο Μουσικής αύριο (Τετάρτη, 1η Δεκεμβρίου στις 7.30 μ.μ. στην Αίθουσα Διδασκαλίας Μουσικής Βιβλιοθήκης του Συλλόγου Οι Φίλοι της Μουσικής). Τη συζήτηση θα συντονίσει ο Θωμάς Μαλούτας, ομότιμος καθηγητής στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο και παρέμβαση θα κάνει ο Νίκος Σουλιώτης, κύριος ερευνητής στο ΕΚΚΕ