Ναυαγοσώστες του ονείρου

Σε βορεινόν δωμάτιο ξενοδοχείου

οι ερασταί παρομοιάζουν

τα τελούμενα

με τόμον χονδρόν της ιστορίας

περιλαμβάνοντα πορίσματα

και πεπραγμένα αναρίθμητων εποχών.

Α. Εμπειρίκος

Ενας ωκεανός από αιφνίδιες ποιητικές εικόνες, βουνά οι λέξεις, υγρές οροσειρές του λόγου απλώνονται σ’ ένα παγκόσμιο τοπίο των δύο τελευταίων αιώνων, σε μια εκθαμβωτική περίληψη του σύμπαντος χρόνου.

Αυτό το δημόσιο και ιδιωτικό ποιητικό σύμπαν είναι η προσωπική ποιητική Πινακοθήκη του Γιάννη Δούκα, όπως αυτή ορίζεται στο μικρογραφικό ποιητικό έπος του, στην ποιητική συλλογή του «η Θήβα Μέμφις».

Από τα αρχεία της γνώσης αναδύονται πρόσωπα της ιστορίας και ιστορίες προσώπων επιλεγμένα με στοχευμένη αυθαιρεσία, με φαινομενική τυχαιότητα, με μεθοδευμένο αυτοσχεδιασμό από τον παγκόσμιο χάρτη της συλλογικής μνήμης.

Με ελεύθερους πολιορκημένους συνειρμούς ο ποιητικός λόγος του Γιάννη Δούκα, με μια παλλόμενη ρευστή γλώσσα, προκαλεί με τις τολμηρές συνευρέσεις των λέξεων, με τις αιφνίδιες, αναπάντεχες, κρυμμένες ρίμες, με τη συνεχή ροή από συγκαλυμμένα χαϊκού που συγκροτούν και πλάθουν το σώμα της ποίησής του.

Μέσα στην ομίχλη του κόσμου τούτου προβάλλονται καθαρά οι ανθρώπινες μορφές πλασμένες από την ύλη της ιστορίας.

Σ’ αυτό το ακατάληπτο, θολό αλλά συνάμα διαυγές ποιητικό πεδίο, τα ιστορικά πρόσωπα ερήμην ή εν γνώσει των γεγονότων που τα ίδια δημιουργούν διαχέονται με όρους προσωπικής βιογραφίας μέσα στον χρόνο, ακροβατώντας ποιητική αδεία θαρραλέα και αψήφιστα στις κυλιόμενες σκάλες του κόσμου.

Ξεχωριστά ανθρώπινα όντα –αν και από τον ίδιο πλανήτη– εμφανίζονται στις οθόνες της μνήμης σαν από κινηματογραφικά επίκαιρα μιας άλλης εποχής, σαν φιγούρες σε παλιά μαυρόασπρα ντοκιμαντέρ, σαν ήρωες στην επεξεργασμένη κόπια της «Μισαλλοδοξίας» του Γκρίφιθ, που συνοδεύεται από ζωντανούς ήχους σύγχρονης ατονικής μουσικής.

Ο ποιητής, ως αρχειονόμος, με την ορθολογική οργάνωση της βιογραφίας των προσώπων διασχίζει τον χρόνο μελετώντας τη φυσική ιστορία των τραυμάτων. Διασώζει από τη λήθη πράξεις-μνημεία της ανθρώπινης δράσης, καταγράφει τις ιστορικές φυσιογνωμίες, τις ιστορικές συγκυρίες και μεταγράφει τη βιωμένη ιστορία του παρελθόντος σε σύγχρονη βιωμένη ποίηση του παρόντος.

Απελευθερωμένος από τους νόμους της θεματικής ανάπτυξης και απεξαρτημένος από τις συμβάσεις της γραμμικής αφήγησης συνδέει σ’ ένα πολύτιμο μωσαϊκό της γλώσσας τα φαινομενικά ασύνδετα σε απρόβλεπτες συνάψεις.

Με τον μοναδικό τρόπο μιας γόνιμης ποιητικής ελευθερίας συναντιέται το παράδοξο με το κοινότοπο, η πεζότητα με την ουτοπία, το πάθος και το συναίσθημα με την παγκόσμια παραφροσύνη, και οδηγούν τον ποιοτικό λόγο στα αρχέτυπα αρχεία του πλανήτη, στην αρχαία χώρα Οικουμένη.

«Σπίτι δεν έκτισα δικό μου, εκτός από τα λόγια μου». Το σπίτι του ποιητή είναι όλος ο κόσμος. Ενας κόσμος σε διάχυση στον χώρο και τον χρόνο, αλλά μαζί και μια συμπύκνωση, μια συστολή του σύμπαντος στο μέτρο του ποιητή. Και το ποιητικό μέτρο απαντά σ’ ένα δύσκολο στοίχημα με την ιστορία: Πώς η εγκυκλοπαίδεια της γνώσης γίνεται ποίηση; Πώς γεννιούνται συναισθήματα από τα λήμματα ενός λεξικού; Πώς τεκμήρια της ποίησης αντλούνται μέσα από βραχυγραφίες και χρονολογήσεις; Πώς ο ποιητής γίνεται ναυαγοσώστης ονείρων στον ωκεανό ενός παγκόσμιου Ατλαντα;

Ο ποιητής σ’ ένα οδοιπορικό μέσα στους αιώνες χτίζει τα θεμέλια του σπιτιού της γλώσσας σαν μάστορας-καταγραφέας που αντιστέκεται στον μηχανισμό της λήθης και διασώνει τη μνήμη από τον φυσικό αφανισμό.

Οι ζωές των ανθρώπων, οι ανθρώπινες πράξεις, η μοναδικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης και οι ψυχικές παρορμήσεις της είναι η προσωπική αφορμή, η πρώτη ύλη της ποίησης, οι πνευματικές αυτοψίες του ποιητή στην Ιστορία για να μπορέσει να εκφραστεί με τον ποιητικό λόγο η κοινή πατρίδα των ανθρώπων, η καθολική εμπειρία, η αρχέτυπη κραυγή, οι οδύνες, οι εκλάμψεις, η παράνοια και το μεγαλείο της κοινής ζωής στον πλανήτη.

Εδώ γεννιέται ένας νέος ποιητικός κόσμος μεταξύ Θήβα και Μέμφις, μεταξύ Νορβηγίας και φαντασίας, όπως θα ’λεγε ο Σκαρίμπας. Κόσμος συγκροτημένος και ατίθασος, πληθωρικός, βαθύς και στέρεος. Με γλώσσα α-μήχανης καθαρότητας, με λέξεις που δεν τις παίρνει ο άνεμος γιατί «καρφώνονται σαν πρόκες».

Λόγος ποιητικός, σεβαστικός απέναντι στον εσωτερικό λυρισμό, αμείλικτος και σκληρός απέναντι σε κάθε τι προφανές, εξεγερμένος απέναντι στα κατά συνθήκη ψεύδη των συμβατικών αισθημάτων, νέος απέναντι στη νεωτερικότητα. Γλώσσα ποιητική που θέλει να ξαναγράψει αλλιώς τις πολλές μικρές ιστορίες των εξερευνητών μιας «άλλης» αλήθειας, με μια ασυγκράτητη λαχτάρα να δώσει νέο υλικό σε μια ζωή που φαίνεται να ’χει αδειάσει από νοήματα.