«Η ρέιβ ήρθε για να μείνει μέσα από όλες τις φθορές και διαρκείς ανανεώσεις της»

Ενα βιβλίο για το rave, στις σελίδες του οποίου χάνομαι τις τελευταίες μέρες, με πήγε αρκετά χρόνια πίσω. Δεκαετία του ’90 βασικά, αλλά και πιο μετά. Τότε που τα rave πάρτι μας οδηγούσαν μέχρι τα Οινόφυτα και μας έβρισκε το ξημέρωμα δίπλα σε κάτι… θερμοκήπια. Και όλοι, γύρω μας (όχι εμείς), φουλ στα ναρκωτικά. Φουλ στο MDMA που λέει και ο συγγραφέας παρακάτω. Το βιβλίο λοιπόν είναι του Λέανδρου Κυριακόπουλου, κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Νήσος και λέγεται «Αναπαραστάσεις του ανοίκειου. Νομαδισμός και αισθητική στην ρέιβ ψυχεδελική σκηνή».

«Το ρέιβ δεν είναι κουλτούρα με την έννοια που δίνουμε σε μια παράδοση που διαμορφώνει συμπεριφορές και μια αίσθηση καθημερινότητας», μας λέει ο Λέανδρος Κυριακόπουλος. «Το ρέιβ ήταν ένα κίνημα –ήταν ένα νεανικό ξέσπασμα που εκδηλώθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1980 στη Βρετανία με τη μορφή του ολονύχτιου ή πολυήμερου χημικού πάρτι υπό τους ήχους και ρυθμούς ενός ηλεκτρονικού μπιτ και μιας εκστατικής μουσικής. Ηδη ο νεολογισμός “ρέιβ” δεν σήμαινε κάτι άλλο, τότε, από το “πάμε να ξεφύγουμε”.

Και δεν ήταν κάτι ουσιαστικά νέο· απλά απέκτησε δημοσιότητα λόγω της μαζικότητας που είχε προσλάβει, αλλά και της διασύνδεσής του με τη διεγερτική ουσία MDMA, η οποία γνώριζε νέα διάδοση στην Ευρώπη. Αυτή η δημοσιότητα, φυσικά, αποτέλεσε το έναυσμα για έναν άνευ προηγουμένου επανακαθορισμό της νεανικής διασκέδασης και της βιομηχανίας της μουσικής και του θεάματος».

● Και η μουσική του;

Το ρέιβ δεν είναι «μουσικό είδος». Ποτέ δεν θα ακούσετε κάποιον ή κάποια να λέει ότι «ακούω ρέιβ». Ηταν μια σύμπτωση πολλών διαφορετικών παραδόσεων και νεωτερισμών στα πάρτι, στις ουσίες και τη μουσική. Για πολλούς της εποχής εκείνης μάλιστα, ήταν μια ατυχής σύμπτωση. H Ντίσκο, η Hi-NRG, η Αcid Ηouse (μουσικά είδη που είχαν αναγνώριση στις ΗΠΑ του 1970 και 1980) αποτελούσαν έκφραση του ίδιου «χημικού πάρτι» το οποίο διαφυλασσόταν σε μικρούς θύλακες καλλιτεχνών, ακαδημαϊκών και μποέμ κύκλων.

● Και με ποιον τρόπο έγινε μαζικό, ξεφεύγοντας από τους μποέμικους κύκλους;

Το ξέσπασμα, συγκεκριμένα το καλοκαίρι του 1988, ήταν συνέπεια της «διαρροής» της ουσίας MDMA από αυτούς τους κλειστούς κύκλους στα πάρτι της Ιμπιζα, που έσφυζαν από Βρετανούς νέους οι οποίοι είχαν αγανακτήσει από δύο δεκαετίες σκληρής λιτότητας και νεοφιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων. Ο «εκδημοκρατισμός» του χημικού πάρτι λειτούργησε, πράγματι, παραγωγικά στην ηλεκτρονική μουσική. Η Techno, η Trance, η Drum n’ Bass, η Jungle, η Trip Hop ήταν κάποια από τα βασικά μουσικά είδη που ξεκίνησαν τότε, τα οποία δείχνουν και τις διαφορετικές καταβολές του πλήθους που συμμετείχε στο ξέσπασμα αυτό.

● Οπότε περάσαμε στα μεγάλα πάρτι…

Το να βιώνεις την εμπειρία μιας συλλογικής απορρόφησης στα ηχοτόπια της «ρέιβ μηχανής» είναι πράγματι μια εμπειρία ενότητας – διακύβευμα κεντρικής σημασίας στον σύγχρονο κόσμο.

● Απαιτεί πολυκοσμία;

Η πολυκοσμία δεν συνεπάγεται απαραίτητα κάτι τέτοιο. Αντιθέτως μπορεί να αποβεί τρομερά διασπαστική. Τα μεγάλα πάρτι «παίζουν» με αυτή την αίσθηση ενίοτε επιτυχημένα· άλλοτε όχι. Οι μεγάλες διοργανώσεις οφείλουν να ασχοληθούν σοβαρά με την επιλογή της μουσικής, τον χώρο, το κάλεσμα που θα κάνουν ώστε να συγκεντρώσουν έναν κόσμο προδιατεθειμένο γι’ αυτή την αίσθηση ενότητας. Δεν συμβαίνει απαραίτητα κάτι τέτοιο.

● Υπάρχει ακόμα ρέιβ;

Ρέιβ «δεν υπάρχει». Υπάρχουν techno, trance και house πάρτι. Το ρέιβ επανήλθε σαν έννοια, και τη χρησιμοποιώ κι εγώ, σαν μια αυθόρμητη ανταπάντηση στον τεχνητό όρο EDM (Electronic Dance Music), ο οποίος προωθήθηκε από το 2010 και έπειτα από την αμερικανική, κυρίως, μουσική βιομηχανία για τον εξευγενισμό των πάρτι και την εμπορική ανα-παρουσίασή τους. Η έννοια του ρέιβ επανήλθε απρόσκλητα «από τα κάτω» για να ξαναθυμίσει την παράδοση νεωτερισμού, διωγμών και διεκδίκησης του «δικαιώματος στο πάρτι» που χαρακτηρίζει τη σκηνή.

Το αν φεστιβάλ όπως τα AAD, Reworks, Fasma, Synch και άλλα, στα οποία μετέχουν επίσημοι πολιτιστικοί φορείς, παίρνουν μέρος στην εμπορική αναγνώριση της «ηλεκτρονικής χορευτικής μουσικής» (EDM), είναι μια άλλη συζήτηση, ενδεχομένως εξίσου ενδιαφέρουσα. Η ρέιβ πάντως προστέθηκε στο νεωτερικό πολιτισμικό αρχείο, όπως η ροκ τη δεκαετία του 1950. Ηρθε για να μείνει μέσα από όλες τις φθορές και τις διαρκείς ανανεώσεις της.

● Τελικά ποιες είναι οι βασικές αναπαραστάσεις του ανοίκειου;

Είναι τα σενάρια του μέλλοντος που υφαίνονται μέσα από αφηγήσεις φουτουρισμού. Είναι οι φαντασίες παρελθόντων που αισθητικοποιούνται σε πριμιτιβιστικές μορφές. Είναι οι ανατολικές πνευματικότητες που αποκτούν υπεραξία σε ένα ιστορικό παρόν καθημερινής διάρρηξης της αίσθησης εαυτού. Είναι τα κβάντα και τα σωματίδια ως τα πληροφοριακά όρια του σύμπαντος· ο έλεγχος του ανθρώπινου από τις επιστήμες της βιογενετικής· η δυστοπία μιας ελεγχόμενης καθημερινότητας.

Είναι η πολιτικοποίηση της οργής και η τοξικότητα ως τέλος της δημόσιας συμμετοχής. Είναι οι αισθητικές εντυπώσεις των καθημερινών μας ορίων που μέσα από την τεχνοδιαμεσολάβησή τους χαράζουν τον ορίζοντα των διανοητών μας πρακτικών και αποφάσεων.

Ο Λέανδρος Κυριακόπουλος είναι κοινωνικός ανθρωπολόγος, υπότροφος του Κέντρου Ερευνας για τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες και διδάσκων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.